Việt Nam và Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA) đã ký kết Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EFTA (VEFTA), mở thêm cơ hội tiếp cận các thị trường có sức mua cao tại châu Âu, đồng thời tạo khuôn khổ thu hút vốn đầu tư, công nghệ và kinh nghiệm quản trị từ khu vực này.

EFTA gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein, với tổng dân số khoảng 15 triệu người. Theo Bộ Công Thương, kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và khối đạt khoảng 4,8 tỉ euro, tương đương gần 5,4 tỉ USD, trong năm 2025. Việt Nam xuất siêu khoảng 2,5 tỉ euro.

Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang EFTA gồm thủy sản, dệt may, giày dép, thiết bị điện tử và linh kiện. Theo cam kết của hiệp định, các nước EFTA sẽ xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với hàng công nghiệp và thủy sản có xuất xứ Việt Nam thuộc phạm vi cam kết ngay khi hiệp định có hiệu lực. Ở chiều ngược lại, Việt Nam sẽ cắt giảm hoặc xóa bỏ thuế đối với phần lớn hàng công nghiệp và thủy sản từ EFTA theo lộ trình, với một số dòng thuế kéo dài đến 11 năm.

Đối với nông sản, mức độ tiếp cận thị trường phụ thuộc cam kết cụ thể theo từng nhóm hàng. Hiệp định cũng đưa ra các quy định về xuất xứ, tạo điều kiện kết nối chuỗi cung ứng giữa châu Âu và Đông Nam Á, trong đó có cơ chế cộng gộp nguyên liệu từ một số nước ASEAN và Liên minh châu Âu theo các điều kiện nhất định.

Bên cạnh thương mại hàng hóa, VEFTA bao trùm dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ, cạnh tranh và phát triển bền vững. Khuôn khổ này được kỳ vọng tạo thêm điều kiện để Việt Nam thu hút vốn đầu tư chất lượng cao từ các nền kinh tế EFTA, vốn có thế mạnh về tài chính, dược phẩm, cơ khí chính xác, năng lượng và công nghệ. Các quy định về dịch vụ tài chính, vận tải biển quốc tế và di chuyển thể nhân cũng mở rộng phạm vi hợp tác giữa doanh nghiệp hai bên.

Tuy nhiên, ưu đãi thuế quan chỉ phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp đáp ứng quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu phát triển bền vững của thị trường nhập khẩu. Đối với những doanh nghiệp vừa và nhỏ còn hạn chế về nguồn lực, chi phí chứng nhận xuất xứ và kiểm định chất lượng có thể là rào cản đáng kể.

VEFTA cần trải qua tiến trình phê chuẩn trước khi có hiệu lực. Trong thời gian này, doanh nghiệp cần rà soát biểu thuế, điều kiện xuất xứ và tiêu chuẩn của từng thị trường để chuẩn bị kế hoạch xuất khẩu. 

Hiệu quả thực tế của hiệp định sẽ phụ thuộc vào khả năng chuyển các cam kết thành đơn hàng, dự án đầu tư, chuyển giao công nghệ và sự tham gia sâu hơn của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị quốc tế.