Hạ tuần tháng 9.2022, khi đại dịch Covid-19 vừa qua, việc đi lại quốc tế vẫn còn nhiều thủ tục rối rắm. Người viết vẫn nhớ cảm giác phải chuẩn bị giấy tờ chứng minh đã tiêm đủ liều vaccine để lên máy bay, làm tờ khai kiểm dịch trước khi nhập cảnh. Nhưng khi tìm chỗ ở Singapore đúng dịp giải đua Formula 1 (F1) trở lại, một khó khăn khác là phải vất vả tìm phòng khách sạn ở xa trung tâm bởi nhiều khách sạn tại khu vực trung tâm đã kín chỗ hoặc chỉ còn những hạng phòng đắt đỏ.

Ritz-Carlton đã kín phòng cho cuối tuần diễn ra giải đua, kể cả những phòng không có hướng nhìn ra vịnh. Pan Pacific và Marina Bay Sands không còn hiển thị phòng trống trên website, trong khi Mandarin Oriental chỉ còn các phòng lớn hoặc suite với giá từ 3.300 SGD một đêm, theo Channel NewsAsia ngày 16.9.2022.

Sức hút ấy không chỉ thể hiện qua việc tìm phòng khó khăn. Chặng Singapore Grand Prix diễn ra từ ngày 30.9 đến 2.10.2022 thu hút 302.000 lượt khán giả trong ba ngày, mức cao nhất kể từ khi giải ra mắt tại đây năm 2008. Khách quốc tế chiếm 49% tổng số người tham dự. Sau hai năm gián đoạn vì đại dịch, Singapore đã đưa một sự kiện thể thao trở thành điểm hẹn của người hâm mộ, du khách và giới kinh doanh toàn cầu.

Theo Bộ Thương mại và Công nghiệp Singapore, giá phòng khách sạn trong thời gian diễn ra F1 vượt mức đỉnh lịch sử 440 SGD mỗi đêm ghi nhận ở các kỳ đua trước. Tính chung tháng 9.2022, giá phòng bình quân đạt 284,37 SGD mỗi đêm, tăng 82,7% so với cùng kỳ năm trước và 14,1% so với tháng 8. Doanh thu phòng khách sạn lên 390,8 triệu SGD, vượt mức cao trước đại dịch.

Trải nghiệm tìm phòng ở Singapore cho thấy sức hút của giải đấu không dừng ở vài giờ trên đường đua. Nó có thể làm thay đổi nhu cầu lưu trú, ăn uống, đi lại và giải trí của cả một thành phố trong nhiều ngày. Bài toán đặt ra cho Việt Nam là liệu có thể biến sức hút ấy thành một cơ hội kinh tế đủ lớn, trong bối cảnh F1 đang cân nhắc các đề xuất đăng cai mới tại châu Á.

Cuộc đua giành suất đăng cai ngày càng gay gắt

Theo Financial Times, Malaysia, Thái Lan, Việt Nam và Hàn Quốc đều quan tâm đến cơ hội tổ chức một chặng F1 trong những năm tới. Giám đốc điều hành F1 Stefano Domenicali cho biết giải đấu chưa có kế hoạch mở rộng lịch thi đấu vượt quá 24 chặng mỗi mùa. Một địa điểm mới muốn gia nhập sẽ phải cạnh tranh để thay thế một chặng đua hiện hữu.

Cuộc cạnh tranh nóng lên sau khi trường đua Sepang của Malaysia trở lại lịch thi đấu tháng 10.2026, lần đầu kể từ năm 2017, để tổ chức chặng Bahrain Grand Prix bị ảnh hưởng bởi xung đột tại Trung Đông. Theo Domenicali, vé cho chặng đua tổ chức tại Malaysia đã bán hết trong ba tuần. Kết quả này cho thấy sức hút của F1 tại Đông Nam Á vẫn đáng kể, đồng thời tạo cơ sở để Malaysia tìm kiếm cơ hội trở lại lịch thi đấu thường xuyên.

Tuy nhiên, lượng vé bán ra trong một sự kiện thay thế chưa đủ chứng minh một chặng đua thường niên có thể mang lại hiệu quả kinh tế. Domenicali cho biết F1 sẽ đánh giá các đề xuất dựa trên triển vọng dài hạn, từ cơ sở hạ tầng, lượng người hâm mộ đến kế hoạch kinh doanh và khả năng thu hút đối tác thương mại. Các ứng viên cần chứng minh năng lực vận hành và bảo đảm nguồn thu trong nhiều năm, thay vì chỉ cam kết đầu tư ban đầu.

Việt Nam từng tiến sát cơ hội tổ chức F1 khi Hà Nội chuẩn bị đăng cai chặng đua vào tháng 4.2020. Trường đua đường phố tại khu vực Mỹ Đình đã được xây dựng, nhưng sự kiện bị hoãn rồi hủy do đại dịch Covid-19. Dự án dang dở để lại câu hỏi về khả năng khai thác phần hạ tầng đã đầu tư, đồng thời đặt ra yêu cầu đánh giá lại tính phù hợp nếu muốn khởi động kế hoạch.

Tháng 6.2026, Liên đoàn Ô tô thể thao Việt Nam làm việc với đại diện Nhật Bản về khả năng đưa các sự kiện thể thao tốc độ quốc tế tới Hà Nội. Đoàn công tác Nhật Bản cũng khảo sát khu vực đường đua F1 Mỹ Đình. Động thái này cho thấy địa điểm từng được chuẩn bị cho giải đua vẫn có thể được xem xét khai thác, nhưng chưa đồng nghĩa Việt Nam đã có thỏa thuận hay kế hoạch chính thức trở lại lịch F1.

Việc tái khởi động dự án sẽ đòi hỏi đánh giá toàn diện về mặt đường, hệ thống an toàn, khu vực kỹ thuật, khán đài và năng lực tổ chức theo tiêu chuẩn hiện hành của Liên đoàn Ô tô quốc tế (FIA). Mô hình đường đua đường phố còn phải được cân nhắc trong mối quan hệ với giao thông đô thị, hoạt động kinh doanh và đời sống người dân xung quanh.

Thái Lan đang thúc đẩy tham vọng đăng cai, trong đó từng có đề xuất tổ chức chặng đua đường phố tại Bangkok. Hàn Quốc cũng có kinh nghiệm tổ chức Korean Grand Prix giai đoạn 2010-2013. Malaysia sở hữu lợi thế riêng với Sepang, trường đua chuyên dụng đã tổ chức F1 trong nhiều năm và vừa được sử dụng trở lại. Việt Nam cần một đề xuất đủ cụ thể để cạnh tranh với các địa điểm này, từ phương án đường đua, đơn vị vận hành đến kế hoạch nâng cấp hạ tầng và nguồn vốn.

Bài toán kinh tế phía sau một chặng đua

Singapore cho thấy F1 có thể tạo nhu cầu lớn cho ngành lưu trú và dịch vụ, nhưng hiệu quả không chỉ nằm ở số người vào sân. Theo Bộ Thương mại và Công nghiệp Singapore, giải đua thường tạo ra khoảng 130 triệu SGD chi tiêu du lịch tăng thêm mỗi năm. Kể từ khi ra mắt năm 2008 đến thời điểm năm 2022, sự kiện đã tạo ra hơn 1,5 tỉ SGD doanh thu du lịch tăng thêm.

Một điểm đáng chú ý là khoảng 90% công việc tổ chức giải đua được thuê ngoài từ các doanh nghiệp Singapore, trong đó có các công ty cung cấp dịch vụ ăn uống, tổ chức sự kiện, hậu cần và vận tải. Năm 2022, khoảng 30.000 nhân viên, nhà thầu và các bên liên quan được cấp thẻ làm việc tại sự kiện. Ngoài ra, khoảng 90.000 đại biểu tham dự gần 25 hội nghị và sự kiện kết nối doanh nghiệp diễn ra quanh thời điểm F1.

Đó là mô hình đáng tham khảo đối với Việt Nam. Một chặng F1 có thể tạo thêm doanh thu cho khách sạn, hàng không, nhà hàng và dịch vụ cao cấp, đồng thời mở ra cơ hội quảng bá hình ảnh quốc gia, thu hút nhà tài trợ quốc tế và kết nối doanh nghiệp trong các lĩnh vực ô tô, công nghệ, tài chính. Nếu được tổ chức cùng các hội nghị đầu tư, triển lãm công nghệ và hoạt động giải trí, sự kiện còn có thể kéo dài thời gian lưu trú và mở rộng chi tiêu của khách ngoài phạm vi đường đua.

Dù vậy, lượng khách đông và giá phòng tăng chưa đủ để kết luận một sự kiện có hiệu quả kinh tế tổng thể. Chi phí đăng cai F1 từ phí tổ chức, nâng cấp đường đua, bảo đảm an ninh đến vận hành giao thông và duy trì các hạng mục đạt chuẩn, ... không hề rẻ. Khả năng thu hồi vốn phụ thuộc vào doanh thu vé, tài trợ, hợp đồng thương mại và phần chi tiêu tăng thêm thực sự của du khách. Giá phòng cao cũng có thể khiến những nhóm khách không đến xem đua phải tìm nơi lưu trú xa hơn hoặc thay đổi kế hoạch.

Việt Nam có thể cân nhắc mô hình hợp tác công tư, trong đó trách nhiệm đầu tư, rủi ro tài chính và quyền khai thác thương mại được phân định rõ. Nếu khu vực Mỹ Đình có thể đáp ứng phần lớn yêu cầu sau khi nâng cấp, tận dụng hạ tầng hiện hữu có thể giảm chi phí so với xây dựng trường đua mới. Quyết định đầu tư cần dựa trên đánh giá kỹ thuật và dự báo tài chính độc lập, không chỉ dựa vào số vốn đã bỏ ra trước đây.

Một phương án khác là khai thác cơ sở vật chất cho các giải đua cấp thấp hơn, sự kiện ô tô, chương trình trải nghiệm xe và hoạt động giải trí quanh năm. Nguồn thu từ nhiều loại hình sự kiện có thể tăng hiệu suất sử dụng hạ tầng, giảm sự phụ thuộc vào một giải đấu quốc tế duy nhất và tạo điều kiện để đội ngũ tổ chức trong nước tích lũy kinh nghiệm.

Kinh nghiệm Singapore cũng cho thấy sức hút của F1 được xây dựng qua nhiều năm. Thành phố này đã tổ chức chặng đua đêm từ năm 2008, phát triển hệ thống dịch vụ phục vụ khách quốc tế và kết hợp giải đấu với lịch sự kiện kinh doanh, giải trí. Việt Nam có thể học cách kết nối các hoạt động để tăng chi tiêu của du khách, nhưng cần tính đến khác biệt về thị trường, năng lực tổ chức và chi phí vận hành.

Lịch thi đấu 24 chặng khiến cơ hội của Việt Nam phụ thuộc cả vào việc một địa điểm hiện hữu có thể bị thay thế hay không. Kinh nghiệm chuẩn bị cho chặng đua năm 2020 là lợi thế ban đầu, nhưng để trở lại đường đua, Việt Nam cần chứng minh khả năng thu hút khán giả, nhà tài trợ và đối tác đủ lớn để duy trì sự kiện trong nhiều năm.

Nhiều du khách đã từng giống người viết phải tìm phòng ở xa trung tâm Singapore vì những khách sạn gần đường đua đã kín chỗ. Trải nghiệm ấy cho thấy một sự kiện thể thao có thể tạo ra nhu cầu vượt khỏi phạm vi sân đấu, lan sang nhiều ngành dịch vụ và tác động đến hoạt động của cả thành phố. Nhưng để F1 trở thành cơ hội kinh tế cho Việt Nam, sức hút đó phải đi cùng một kế hoạch tài chính khả thi, hạ tầng phù hợp và khả năng biến lượng khách đến trong vài ngày thành giá trị bền vững cho doanh nghiệp trong nước.