Trong những năm qua, Việt Nam được ca ngợi như điểm sáng hưởng lợi từ cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung, nhưng hiện tại quốc gia Đông Nam Á đang gặp khó. Tăng trưởng kinh tế gần đây của Việt Nam có dấu hiệu suy giảm đến mức sự hồi phục gặp nhiều chế giễu của Trung Quốc trông có vẻ mạnh mẽ hơn. Hà Nội không thể thoát khỏi lực cản do tăng trưởng toàn cầu chững lại - kết hợp với vài khó khăn trong nước.

Khi căng thẳng giữa Bắc Kinh và Washington leo thang dưới thời tổng thống Donald Trump, Việt Nam trở thành tâm điểm của giới nghiên cứu và ngân hàng đầu tư. Nước này gần sát Trung Quốc, đang bận rộn tham gia vào chuỗi cung ứng trải khắp Đông Nam Á, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử. Chính quyền Việt Nam đã thiết lập quan hệ nồng ấm với Mỹ. Bất động sản đang bùng nổ. Những yếu tố có thể đi chệch hướng thường bị xem nhẹ, nếu không muốn nói là hoàn toàn không được để ý đến.

Số liệu xuất khẩu tháng 5.2023 của Việt Nam được xem là tích cực vì mức giảm chỉ giới hạn ở một con số - trong tháng 1.2023, Việt Nam đã giảm 21,3% so với cùng kỳ năm trước đó. GDP Việt Nam chỉ tăng 3,3% trong quý đầu tiên (của năm 2023), khiến mục tiêu 4,5% của Trung Quốc nom thật quyết liệt. Niềm tin kinh doanh đang suy yếu. Thị trường bất động sản đang “lay lắt” hơn là bùng nổ. Mất điện ở các khu vực phía Bắc nước này đang làm tổn thương các nhà sản xuất lớn. (Giống nhiều nước Đông Nam Á khác: Việt Nam đang hứng chịu một đợt nắng nóng làm quá tải lưới điện.)

Trong tháng 5.2023, ngân hàng trung ương Việt Nam đã cắt giảm lãi suất, một trong số ít các ngân hàng trung ương trên thế giới làm vậy. Có thể còn nhiều điều nữa sẽ xảy ra: Thủ tướng Phạm Minh Chính tuần trước cho biết rằng với lạm phát được kiểm soát, các quan chức cần chuyển sự chú ý của họ sang việc thúc đẩy tăng trưởng.

Nguy cơ đà hồi phục kinh tế của Việt Nam bị chậm lại do nhiều nguyên nhân. Chiến dịch chống tham nhũng khiến một số lãnh đạo cấp bộ, giám đốc điều hành các doanh nghiệp đã bị bắt giữ. Nhiều dự án bất động sản tại các thành phố lớn nhất đã bị đình chỉ. Việc loại bỏ tận gốc hành vi sai trái là cực kỳ quan trọng, nhưng phải trả giá đắt. Đây không chỉ là vấn đề của những nhà máy, hay cao ốc chọc trời. Nguyễn Khắc Giang, một thành viên khách mời tại viện ISEAS-Yusof Ishak của Singapore, đã viết trong một bài bình luận ngày 18.5.2023: "Nỗi sợ bị lôi kéo vào các cuộc điều tra chống tham nhũng đã khiến nhiều quan chức chần chừ trong cải thiện các dự án hoặc giấy phép, dẫn đến gián đoạn nghiêm trọng trong kinh doanh. Chẳng hạn, sau vụ cháy quán karaoke gây chết người ở tỉnh Bình Dương, bộ Công an đã đưa ra quy định chặt chẽ hơn về an toàn phòng cháy chữa cháy với tất cả cơ sở kinh doanh loại hình này. Cơ quan chức năng yêu cầu mọi quán karaoke phải đóng cửa cho đến khi đạt tiêu chuẩn mới, nhưng nhiều chủ sở hữu phàn nàn rằng ngay cả khi họ đã tuân thủ các quy định, cơ quan phòng cháy chữa cháy địa phương cũng không phê duyệt các trang thiết bị được lắp đặt mới, đẩy họ đến tình trạng phá sản. Tại thành phố Hồ Chí Minh, chỉ 2 trong 449 cơ sở kinh doanh karaoke, bar đăng ký được duyệt hồ sơ, 53 cơ sở vẫn đang hoạt động. Số còn lại đã phá sản hoặc ngừng kinh doanh.”

Sự khốc liệt của chiến dịch chống tham nhũng tại Việt Nam gợi nhớ đến nỗ lực của chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong xóa bỏ nạn hối lộ. Việt Nam cho rằng họ sẽ đạt được nhiều lợi ích hơn về mặt kinh tế trong dài hạn nếu giải quyết được vấn đề nhức nhối này ngay từ bây giờ. Nhưng tình trạng “tê liệt” và bầu không khí sợ hãi có nguy cơ nhắc nhở các nhà đầu tư về những điểm tương đồng với Trung Quốc, bất chấp những nỗ lực của Hà Nội thể hiện chính mình như một giải pháp thay thế (và phương Tây sẵn lòng tin vào câu chuyện đó). 

Trong lúc vội vàng xác định một Trung Quốc mới, hay một Trung Quốc +1, người ta dễ dàng bỏ qua việc Việt Nam có quá nhiều điểm chung với người láng giềng khổng lồ phương Bắc. Tham gia chuỗi cung ứng, Việt Nam dễ bị tổn thương hơn khi họ lâm vào suy thoái. Sự phục hồi của Trung Quốc không giúp gì nhiều cho phần còn lại của châu Á, và các cường quốc xuất khẩu như Hàn Quốc vẫn đang bị ảnh hưởng bởi những khó khăn của ngành công nghệ.

Không có gì ngạc nhiên khi Việt Nam cũng đang cảm thấy khó khăn, do quá trình phát triển của Việt Nam trở thành một trong những nền kinh tế phụ thuộc vào thương mại nhất trên thế giới vào những năm 1980.

Việt Nam đã trở lại mặt đất, và đã đến lúc người ta nhìn nhận điều đó. Không có “chiến thắng” nào mà không đi kèm những xót xa.