Năm 2026 được kỳ vọng sẽ là giai đoạn ổn định hơn sau một năm 2025 đầy biến động. Tuy nhiên, thực tế đang diễn ra theo chiều hướng ngược lại.

Những rủi ro địa chính trị ở Trung Đông đến căng thẳng thương mại và sự suy yếu của các nền kinh tế lớn đang tạo ra một môi trường kinh tế toàn cầu đầy bất định.

Ở giữa bối cảnh đó, Việt Nam vừa đối mặt thách thức, vừa đứng trước cơ hội tái định vị nhờ sức chống chịu của nền kinh tế, thông điệp từ bài trình bày mở đầu sự kiện The Year Ahead 2026 từ ông Adam Farrar, chuyên gia phân tích Địa kinh tế cấp cao khu vực Châu Á – Thái Bình Dương của Bloomberg Economics. 

Áp lực năng lượng: Điểm nghẽn chiến lược của Đông Nam Á

Xung đột tại Iran một lần nữa cho thấy mức độ dễ tổn thương của thị trường năng lượng toàn cầu. Dù xuất hiện tín hiệu hạ nhiệt, khả năng đạt được một thỏa thuận hòa bình bền vững vẫn còn xa vời.

Những bất định xoay quanh chương trình hạt nhân, tên lửa và đặc biệt là eo biển Hormuz - nơi vận chuyển hơn 20% dầu và khí toàn cầu là lý do khiến toàn cầu e ngại.

Khu vực Đông Nam Á đang chịu những tác động trực diện. Phần lớn các quốc gia trong khu vực là nước nhập khẩu ròng năng lượng, trong đó Việt Nam phụ thuộc khoảng 80% vào nguồn cung từ khu vực Vịnh. Khi giá dầu có nguy cơ leo lên mức 140 USD/thùng, áp lực lạm phát và chi phí sản xuất sẽ nhanh chóng lan rộng.

Trong bối cảnh đó, các chính phủ buộc phải tìm kiếm nguồn cung thay thế, từ Mỹ đến dầu Nga, đồng thời triển khai các biện pháp tài khóa như trợ giá và giảm thuế. Tuy nhiên, dư địa chính sách không phải là vô hạn. Khủng hoảng càng kéo dài sẽ càng bào mòn sức chống chịu của nền kinh tế.

An ninh năng lượng đang trở thành ưu tiên chiến lược của các quốc gia. Việt Nam nổi lên như một điểm sáng với những nỗ lực đầu tư cho năng lượng tái tạo. Quốc gia này đã bổ sung 31 gigawatt năng lượng tái tạo trong một thập kỷ, và hiện dẫn đầu khu vực về điện gió và điện mặt trời, mở ra nền tảng quan trọng để tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc tương lai.

Thương mại và thuế quan: Lợi thế có bền vững?

Khi căng thẳng thương mại Mỹ - Trung gia tăng, Việt Nam trở thành một trong những bên hưởng lợi lớn nhất. Năm 2025, nền kinh tế ghi nhận mức xuất khẩu kỷ lục và thặng dư thương mại lên tới 178 tỉ USD, khi dòng đơn hàng dịch chuyển khỏi Trung Quốc.

Tuy nhiên, lợi thế này có thể không kéo dài. Chính sách thương mại của Mỹ đang bước vào giai đoạn mới với hàng loạt cuộc điều tra và công cụ thuế quan linh hoạt hơn. Việt Nam với mức thặng dư lớn, có thể đã lọt vào “tầm ngắm” của chính phủ Mỹ.

Một yếu tố khác có thể gia tăng rủi ro là Việt Nam chưa hoàn tất thoả thuận thương mại chính thức nào với Mỹ. Đặt trong bối cảnh các tiêu chuẩn thương mại ngày càng khắt khe, điều này có thể gây bất lợi cho quốc gia nếu căng thẳng leo thang.

Song song đó, cạnh tranh Mỹ - Trung vẫn là biến số khó lường. Dù quan hệ hai nước có dấu hiệu ổn định hơn sau các cuộc gặp cấp cao, những rạn nứt đã bắt đầu xuất hiện. Lịch sử cho thấy, các giai đoạn “hạ nhiệt” thường chỉ mang tính tạm thời trước khi căng thẳng quay trở lại với cường độ lớn hơn.

Suy yếu toàn cầu: Rủi ro từ hai đầu tàu kinh tế

Bên cạnh yếu tố địa chính trị, triển vọng tăng trưởng của các nền kinh tế lớn cũng đang đặt ra thách thức đáng kể.

Trung Quốc được dự báo sẽ tăng trưởng dưới 5% - mức thấp nhất trong ba thập kỷ, do tiêu dùng yếu, thất nghiệp thanh niên cao và tình trạng dư thừa sản xuất. Điều này không chỉ làm giảm nhu cầu nhập khẩu mà còn có thể khiến hàng hóa Trung Quốc tràn sang các thị trường khu vực, gia tăng cạnh tranh với doanh nghiệp Việt Nam.

Ở chiều ngược lại, kinh tế Mỹ dù vẫn duy trì đà tăng trưởng, hiện đang chịu áp lực từ giá dầu và lạm phát. Sự suy giảm niềm tin tiêu dùng có thể kéo theo giảm cầu nhập khẩu, ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam, quốc gia có tỉ trọng xuất khẩu sang Mỹ xấp xỉ 30% GDP.

Bài toán 2026: Linh hoạt hay tụt lại?

Trong một thế giới ngày càng phân mảnh và biến động, kỳ vọng về sự ổn định đã không thành hiện thực. Thay vào đó, bất định kéo dài sẽ trở thành một trạng thái "bình thường mới". 

Đối với Việt Nam và Đông Nam Á, chìa khóa không nằm ở việc tránh rủi ro, bởi đây là điều gần như không thể, mà ở khả năng thích ứng. Từ tái cấu trúc chuỗi cung ứng, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu đến đầu tư vào năng lượng và hạ tầng, những nền kinh tế hành động nhanh và quyết đoán sẽ có lợi thế.

Trong khủng hoảng luôn tồn tại cơ hội, nhưng chỉ những quốc gia đủ linh hoạt và có tầm nhìn dài hạn mới có thể biến bất ổn thành động lực tăng trưởng mới.