Nhà đầu tư Trung Quốc đang cuống cuồng tìm cách để mua bán cổ phiếu nước ngoài sau khi Bắc Kinh tiến hành đợt siết chặt mạnh tay nhất từ trước đến nay đối với hoạt động giao dịch xuyên biên giới trái phép nhằm ngăn dòng vốn chảy ra ngoài.

Richard Wang, người làm việc trong lĩnh vực AI tại Mỹ và đang nắm khoảng 120.000 USD cổ phiếu thông qua Futu, cho biết ông đã bán toàn bộ cổ phiếu Mỹ hôm thứ Sáu sau khi Trung Quốc quyết tâm bịt các lỗ hổng trong kiểm soát vốn. Hiện ông đang chờ thị trường Hong Kong mở cửa trở lại vào thứ Ba để bán nốt phần danh mục còn lại.

Diễn biến bất ngờ này đã lập tức gây phản ứng trên thị trường hôm thứ Sáu. Chỉ số Nasdaq Golden Dragon China lao dốc 2,2%, trong khi hơn một phần tư giá trị vốn hóa của Futu bị thổi bay. Tác động nhiều khả năng sẽ lan sang thị trường Hong Kong khi mở cửa trở lại, bởi động thái mới đe dọa làm suy giảm thanh khoản của đặc khu này cũng như thị trường IPO đang bùng nổ, trong bối cảnh nhu cầu từ nhà đầu tư Trung Quốc đang ngày càng yếu đi.

Theo một chỉ số do Bloomberg Intelligence xây dựng, khoảng 1 ngàn tỉ USD “dòng tiền nóng” đã rời khỏi Trung Quốc trong năm ngoái. Đây là mức thoái vốn hàng năm lớn nhất kể từ khi dữ liệu được theo dõi vào năm 2006.

Citic Securities ước tính chiến dịch siết chặt này có thể ảnh hưởng tới lượng tài sản trị giá tới 250 tỉ HKD, tương đương 32 tỉ USD, tại Hong Kong. Riêng Futu chiếm khoảng 150 đến 180 tỉ HKD. Theo dữ liệu Bloomberg tổng hợp, Futu đã bảo lãnh phát hành 30 thương vụ IPO tại Hong Kong trong năm nay, nhiều hơn bất kỳ ngân hàng nào khác.

“Trung Quốc lo ngại dòng vốn tiếp tục chảy ra ngoài nên đang đóng kênh giao dịch xuyên biên giới và ép dòng tiền quay lại thị trường trong nước,” Wang nói từ California. “Nên tôi rút lui.”

Chiến dịch lần này đánh dấu bước leo thang so với cuối năm 2022, khi Trung Quốc yêu cầu các công ty môi giới trực tuyến chấn chỉnh hoạt động kinh doanh trái phép và ngừng mở tài khoản mới cho nhà đầu tư trong nước. Điều đó cho thấy Bắc Kinh đang ngày càng mất kiên nhẫn với dòng vốn xuyên biên giới.

Hôm thứ Sáu, Ủy ban Điều tiết Chứng khoán Trung Quốc đã phạt tổng cộng hơn 330 triệu USD đối với Futu, Tiger Brokers thuộc Up Fintech và Longbridge Securities vì hoạt động tại nước này mà không có giấy phép.

Một số nhà đầu tư như Daisy Qin vẫn tìm được cách lách quy định năm 2022 bằng giấy tờ giả để mở tài khoản mới. Qin, nhân viên ngân hàng tại Thành Đô, cho biết cô đã mở tài khoản Futu năm ngoái bằng cách sử dụng địa chỉ của một người bạn ở Hong Kong để tham gia đăng ký mua cổ phiếu IPO tại đây.

Cuối tuần qua, cô vội liên hệ các công ty môi giới khác để tìm cách đối phó nhưng nhận ra điều kiện mở tài khoản đã bị siết chặt hơn nữa. Hiện cô chuẩn bị bán toàn bộ số cổ phiếu trị giá 2 triệu Nhân dân tệ đang nắm giữ.

“Một số người đang tính chuyển sang các công ty môi giới ở Singapore hoặc Mỹ, nhưng tôi không muốn chờ quy định chi tiết nữa. Tôi cũng không định mở tài khoản mới,” cô nói. “Tôi sẽ bán hết cổ phiếu và rút lui ngay để tránh rủi ro.”

Các ngân hàng đang nhanh chóng lấp khoảng trống này. Allen Wang, đối tác tại hãng luật Jincheng Tongda & Neal ở Thượng Hải, cho biết một số khách hàng đã bắt đầu chuyển hoạt động giao dịch cổ phiếu nước ngoài sang các tổ chức như chi nhánh Hong Kong của Bank of China hay HSBC, nơi giao dịch xuyên biên giới vẫn được cho phép. Theo ông, nhà đầu tư không cần bán tài sản vì có thể chuyển tài khoản thông qua hình thức lưu ký.

Dù các ngân hàng từ lâu vẫn là một lựa chọn hợp pháp, nhưng kém hấp dẫn hơn các công ty môi giới như Futu do phí cao và xử lý chậm hơn, “giờ đây họ lại ở thế mạnh hơn,” Wang nói. “Chính sách hiện vẫn còn khá mơ hồ, nhưng khách hàng lo rằng sau này ngân hàng cũng có thể bị cấm.”

Theo những người am hiểu vấn đề, các chi nhánh tại Hong Kong của một số công ty môi giới Trung Quốc cũng đang chờ hướng dẫn rõ ràng hơn từ cơ quan quản lý để đánh giá mức độ ảnh hưởng trước khi điều chỉnh hoạt động kinh doanh. Những người này đề nghị giấu tên vì thông tin mang tính riêng tư. Một số vẫn hy vọng các tài khoản mở trước năm 2022 sẽ không nằm trong diện bị xử lý lần này.

Năm 2022, giới chức Trung Quốc vẫn cho phép các công ty môi giới trực tuyến tiếp tục phục vụ khách hàng hiện hữu. Tuy nhiên hôm thứ Sáu, họ yêu cầu toàn bộ các tài khoản “bất hợp pháp” phải được tất toán trong vòng hai năm. Bắc Kinh cho biết các biện pháp này nhằm làm sạch thị trường vốn và định hướng nhà đầu tư sang các kênh đầu tư nước ngoài được quản lý chính thức.

Chiến dịch này cũng diễn ra cùng lúc với nỗ lực tăng cường đánh thuế thu nhập ở nước ngoài của cư dân Trung Quốc trong vài năm gần đây, bao gồm cả lợi nhuận từ giao dịch cổ phiếu nước ngoài. Trung Quốc đang tìm cách củng cố nguồn thu ngân sách trong bối cảnh doanh thu bán đất suy giảm và chính quyền địa phương chìm trong nợ nần do vay mượn quá mức.

“Nhiều người vẫn tin rằng sẽ còn khoảng trống hoặc cách lách các quy định mới này, chẳng hạn thông qua việc kết hôn với người nước ngoài,” Dong Yizhi tại hãng luật Joint-win Partners nói. “Tôi luôn khuyên nên thận trọng vì tôi cho rằng đợt siết quản lý lần này sẽ rất khác so với trước đây. Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu việc này dẫn tới chia sẻ dữ liệu tài khoản và hoạt động tài chính ở mức sâu hơn, giống cách Mỹ giám sát tài khoản của người không cư trú.”

Với Chen Li, giám đốc điều hành Soochow Securities (Hong Kong), việc buộc tài sản quay về các kênh chính thức như Stock Connect của Hong Kong và chương trình QDII sẽ giúp nhà chức trách dễ đánh thuế tài sản ở nước ngoài của người dân hơn. Đồng thời, điều đó cũng tạo nền tảng cho khả năng mở cửa tài chính sâu rộng hơn trong tương lai.

“Việc ‘dọn phòng’ không có nghĩa Trung Quốc sẽ đẩy toàn bộ các tổ chức tài chính nước ngoài ra ngoài. Thay vào đó, đó là nhằm lập lại trật tự thị trường và đặt nền móng cho quá trình mở cửa tuân thủ quy định trong tương lai,” Chen viết trong bình luận gửi tới Bloomberg. “Đây không phải đóng mọi cánh cửa mà là khép lại một lối nhỏ để mở ra cánh cổng lớn hơn.”

Một số nhà đầu tư nhạy bén đã sớm hiểu thông điệp này. Tom, người làm việc tại một công ty công nghệ ở Bắc Kinh, cho biết anh sẽ chuyển toàn bộ số cổ phiếu Hong Kong và Mỹ trị giá 2 triệu Nhân dân tệ sang các kênh chính thức như Stock Connect và các quỹ QDII.

“Trước đây tôi cũng định sẽ chuyển tiền về các kênh chính thức vào một lúc nào đó, nhưng bị ép phải quyết định gấp thì lại là chuyện khác,” anh nói và đề nghị không nêu đầy đủ họ tên vì lo ngại bị trả đũa. “Nhưng chẳng còn cách nào khác, không ai có thể đi ngược lại ý chí của nhà nước.”