TP.HCM đang bước vào giai đoạn tăng tốc hiếm thấy khi cùng lúc triển khai hai trụ cột lớn: hoàn thiện quy hoạch tổng thể hậu sáp nhập và thúc đẩy các dự án cảng biển chiến lược. Áp lực thời gian và quy mô đầu tư đặt ra bài toán điều phối chưa từng có cho bộ máy quản lý đô thị lớn nhất cả nước.

Theo kế hoạch, bản quy hoạch tổng thể mới phải được thông qua chậm nhất cuối tháng 11. Đây là nền tảng định hình mô hình siêu đô thị đa trung tâm, tích hợp không gian phát triển của TP.HCM với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây. Trọng tâm của quy hoạch là tái phân bổ chức năng kinh tế, dân cư và hạ tầng nhằm giảm xung đột nội vùng, đồng thời tối ưu hóa dòng vốn đầu tư.

Điểm đáng chú ý nằm ở cách tiếp cận mới. Quy hoạch mới sẽ tái thiết cấu trúc vùng theo hướng liên kết sâu hơn giữa công nghiệp, dịch vụ, logistics và đô thị. Điều này buộc các sở ngành phải vừa rà soát thực tiễn, vừa đề xuất giải pháp ngay trong quá trình xây dựng, thay vì chờ hoàn thiện rồi mới điều chỉnh.

Song song, trục hạ tầng cảng biển đang được đẩy nhanh với quy mô đầu tư lên đến hàng trăm ngàn tỉ đồng. Tâm điểm là dự án cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, diện tích khoảng 571 ha, tổng vốn gần 129.000 tỉ đồng, công suất thiết kế 21 triệu TEU mỗi năm. Nếu được triển khai đúng tiến độ, đây có thể trở thành một trong những cảng trung chuyển lớn nhất khu vực.

Liên danh gồm Tổng công ty Hàng hải Việt Nam, Cảng Sài Gòn và Terminal Investment Limited, đơn vị thuộc hãng tàu MSC, đã nộp hồ sơ đăng ký đầu tư. Quá trình thẩm định đang diễn ra, và nếu hoàn tất, thành phố kỳ vọng có thể tổ chức lễ khởi động dự án vào ngày 30.4.

Ở quy mô bổ sung, dự án cảng Cái Mép Hạ giai đoạn 1 với vốn khoảng 50.200 tỉ đồng, công suất 11 triệu TEU mỗi năm, đóng vai trò mở rộng năng lực cụm cảng nước sâu phía Nam. Tuy nhiên, dự án vẫn đối mặt nhiều vướng mắc về thủ tục đất đai, môi trường và phê duyệt kỹ thuật, khiến tiến độ chưa thể bứt tốc như kỳ vọng.

Trong khi đó, một dự án khác là Cái Mép Gemadept - Terminal Link giai đoạn 2 có tiến độ khả quan hơn, dự kiến có thể triển khai sớm nhờ hoàn thiện phần lớn thủ tục pháp lý.

Phần “nút thắt” của toàn bộ chiến lược nằm ở sự đồng bộ giữa quy hoạch và đầu tư. Quy hoạch nếu chậm phê duyệt sẽ kéo lùi các dự án hạ tầng trong khi việc triển khai cảng biển nếu thiếu liên kết vùng có thể làm giảm hiệu quả khai thác. Đây là lý do thành phố yêu cầu sự tham gia trực tiếp của lãnh đạo các cấp để đẩy nhanh tiến độ.

Ở góc độ dài hạn, nếu hai trụ cột này vận hành đúng kế hoạch, TP.HCM có thể tái định vị thành trung tâm logistics và trung chuyển hàng hóa hàng đầu khu vực trong 5 đến 7 năm tới. Ngược lại, bất kỳ độ trễ nào trong thẩm định nhà đầu tư, giải phóng mặt bằng hay phối hợp liên ngành đều có thể khiến cơ hội này bị thu hẹp, trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt.