Theo kế hoạch mới được thành phố công bố, vùng phát thải thấp (LEZ) trước mắt được triển khai tại khu vực trung tâm với diện tích khoảng 16,6 km², gồm quận 1 và một số khu vực lân cận. Đây là nơi tập trung mật độ giao thông cao, các tuyến đường thương mại, văn phòng và nhiều hoạt động dịch vụ của TP.HCM.

Thời điểm ban đầu được dự kiến là ngày 1.7.2027. Thành phố quyết định lùi thêm 6 tháng để có thời gian chuẩn bị và giúp người dân, doanh nghiệp thích ứng với các quy định mới.

Điểm đáng chú ý nằm ở phạm vi áp dụng. Trong giai đoạn đầu, chính sách sẽ tập trung vào xe buýt và xe thu gom rác. Kế hoạch hạn chế xe cá nhân được tính toán theo lộ trình dài hơn.

Cách triển khai này phần nào cho thấy thành phố đang thận trọng hơn với một chính sách có tác động trực tiếp đến việc đi lại hằng ngày của hàng triệu người.

TP.HCM hiện có khoảng 8 triệu xe máy. Một thay đổi liên quan đến phương tiện cá nhân, dù được thực hiện tại khu vực trung tâm, vẫn có thể ảnh hưởng đến một lượng lớn người dân và hoạt động kinh doanh.

Theo báo Thanh Niên, thành phố sẽ đánh giá hiệu quả của giai đoạn đầu, rút kinh nghiệm trước khi xem xét mở rộng vùng phát thải thấp ra các khu vực khác.

Một lộ trình khác cũng đang được đặt ra đối với xe công nghệ. Từ năm 2028, tài xế xe máy công nghệ được định hướng chuyển sang sử dụng xe điện khi hoạt động trong khu vực vùng phát thải thấp. Mốc này sớm hơn một năm so với kế hoạch trước đó.

Đối với ôtô và xe máy cá nhân, các yêu cầu về khí thải sẽ được nâng dần theo từng giai đoạn. Theo kế hoạch được công bố, xe đáp ứng tiêu chuẩn Euro 4 có thể được lưu thông trong khu vực từ năm 2028, sau đó nâng lên Euro 5 vào năm 2030. Đến năm 2035, thành phố hướng tới mục tiêu 100% phương tiện sử dụng điện trong vùng phát thải thấp.

Đây là một lộ trình dài. Nhưng với người dân, câu chuyện lại bắt đầu từ những việc rất cụ thể: hôm nay đi bằng phương tiện gì, ngày mai có được vào trung tâm hay phải đổi xe?

TP.HCM đang theo đuổi mục tiêu kép là giảm ô nhiễm không khí và giảm áp lực giao thông tại khu vực trung tâm. Trong đó, kiểm soát khí thải từ phương tiện giao thông được xem là một trong những giải pháp quan trọng.

Hà Nội cũng đang triển khai mô hình tương tự. Thủ đô bắt đầu thí điểm vùng phát thải thấp từ tháng 7-2026, trong bối cảnh ô nhiễm không khí thường xuyên trở thành vấn đề đáng lo ngại.

Theo dữ liệu IQAir, Hà Nội đứng thứ tư trong danh sách các thành phố ô nhiễm nhất Việt Nam năm 2025, trong khi TP.HCM đứng thứ 21. Dù chất lượng không khí tại TP.HCM tốt hơn, mức bụi mịn vẫn được cơ quan chức năng đánh giá là cao hơn nhiều lần so với khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới.

Vấn đề là làm thế nào để cải thiện chất lượng không khí mà vẫn giữ được nhịp sống của một đô thị hơn chục triệu dân?

Đó có lẽ là bài toán khó nhất của vùng phát thải thấp.

TP.HCM dự kiến sử dụng 304 camera nhận diện biển số để kiểm soát phương tiện đi vào khu vực này. Các phương tiện vi phạm có thể bị xử phạt từ 100.000 đồng, đồng thời bị trừ điểm trên giấy phép lái xe theo quy định dự kiến.

Hệ thống camera giúp việc kiểm soát có thể thực hiện tự động hơn. Tuy nhiên, thiết bị chỉ giải quyết được câu chuyện giám sát. Hiệu quả thực sự của chính sách còn phụ thuộc vào việc người dân có lựa chọn thay đổi phương tiện hay không và thành phố có tạo đủ điều kiện để họ thực hiện thay đổi đó hay không.

Một vùng phát thải thấp muốn hoạt động hiệu quả cần nhiều hơn biển báo, camera và mức phạt. Người dân cần có phương án đi lại phù hợp. Doanh nghiệp vận tải cần thời gian chuẩn bị phương tiện. Các dịch vụ xe buýt, xe điện và hạ tầng giao thông công cộng cũng phải đủ sức đáp ứng nhu cầu phát sinh.

Với một thành phố mà xe máy vẫn là phương tiện đi lại chủ yếu, quá trình chuyển đổi chắc chắn sẽ mất thời gian. Một số người dân cũng đặt câu hỏi về hiệu quả thực tế của chính sách. Một tài xế ôtô điện được báo Thanh Niên dẫn lời cho rằng số lượng ôtô điện hiện đã tăng lên đáng kể và chưa rõ việc lập vùng phát thải thấp có tạo ra cải thiện rõ rệt hay không.