Sự chuyển dịch ấy cũng đang diễn ra mạnh mẽ tại Grab. Sau hơn một thập niên gắn với hình ảnh ứng dụng gọi xe, công ty Singapore hiện dành phần lớn nguồn lực cho tham vọng fintech, từ ví điện tử, ngân hàng số tới cho vay tiêu dùng và bảo hiểm.

Trong vài năm qua, ranh giới giữa doanh nghiệp công nghệ và định chế tài chính dần mờ đi. Các ứng dụng từng sống nhờ quảng cáo, thương mại điện tử hay giao đồ ăn giờ muốn kiểm soát thêm dòng tiền, tín dụng và thanh toán. Người dùng mở ứng dụng để xem video, đặt xe hay mua hàng, rồi ở lại để thanh toán, vay tiền hoặc mua bảo hiểm.

Việt Nam đang trở thành một trong những thị trường được chú ý nhất trong xu hướng này.

TikTok hiện sở hữu một trong những hệ sinh thái thương mại điện tử tăng trưởng nhanh nhất Việt Nam thông qua TikTok Shop. Hàng triệu giao dịch diễn ra mỗi ngày giúp nền tảng này nắm trong tay lượng dữ liệu lớn về hành vi tiêu dùng, khả năng chi trả và dòng tiền của người bán.

Đó cũng chính là nền tảng quan trọng để mở rộng sang dịch vụ tài chính.

Với một nền tảng thương mại điện tử, thanh toán luôn là mắt xích mang lại giá trị cao nhất. Khi người dùng đã quen mua hàng, xem livestream và tương tác trong cùng một ứng dụng, việc cung cấp ví điện tử, dịch vụ trả góp hay tín dụng tiêu dùng trở thành bước đi tự nhiên.

Mô hình này từng giúp Ant Group và Tencent bùng nổ tại Trung Quốc. Alipay hay WeChat Pay ban đầu chỉ đóng vai trò hỗ trợ giao dịch trong hệ sinh thái, sau đó phát triển thành nền tảng tài chính khổng lồ với dịch vụ thanh toán, đầu tư, cho vay và quản lý tài sản.

TikTok đang đi theo logic tương tự.

Việc doanh nghiệp này quan tâm tới Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam cho thấy tham vọng lớn hơn một nền tảng nội dung hay thương mại điện tử đơn thuần. Nếu hiện diện sâu hơn tại Việt Nam, TikTok có thể mở rộng nhiều mảng liên quan đến thanh toán số, tài trợ người bán, tín dụng tiêu dùng hoặc mô hình mua trước trả sau.

Điều hấp dẫn nhất với các công ty công nghệ lúc này nằm ở dữ liệu.

Một ngân hàng truyền thống thường đánh giá khách hàng qua thu nhập, tài sản đảm bảo và lịch sử tín dụng. Trong khi đó, các nền tảng số hiểu người dùng thông qua hành vi hằng ngày: họ mua gì, di chuyển ra sao, chi tiêu vào thời điểm nào, tần suất giao dịch bao nhiêu hay mức độ ổn định của dòng tiền.

Grab là ví dụ rõ nhất cho cách dữ liệu đang trở thành “tài sản ngân hàng” kiểu mới.

Công ty này từng phát triển dựa trên dịch vụ gọi xe và giao đồ ăn. Tuy nhiên, khi thị trường dần bão hòa và cạnh tranh trở nên đắt đỏ, fintech nổi lên như động lực tăng trưởng mới.

Grab hiện cung cấp nhiều sản phẩm tài chính trong hệ sinh thái của mình, từ ví điện tử GrabPay tới cho vay tài xế, hỗ trợ vốn cho merchant, bảo hiểm số và ngân hàng số tại một số thị trường Đông Nam Á.

Mỗi cuốc xe, mỗi đơn giao hàng hay mỗi giao dịch thanh toán đều tạo thêm dữ liệu cho hệ thống chấm điểm tín dụng.

Một tài xế hoạt động đều đặn mỗi ngày, doanh thu ổn định và lịch sử thanh toán tốt có thể được đánh giá tín nhiệm dễ dàng hơn nhiều so với cách thẩm định truyền thống. Tương tự, một cửa hàng bán đồ ăn trên Grab sở hữu lịch sử dòng tiền rõ ràng sẽ dễ tiếp cận khoản vay lưu động hơn doanh nghiệp nhỏ bên ngoài hệ sinh thái.

Đây là lý do giới phân tích cho rằng các công ty công nghệ đang tiến hóa thành “ngân hàng dữ liệu”.

Lợi thế lớn nhất của họ nằm ở khả năng tiếp cận người dùng với tần suất rất cao. Một khách hàng có thể mở TikTok hàng chục lần mỗi ngày hoặc sử dụng Grab cho nhiều nhu cầu khác nhau từ di chuyển tới thanh toán. Tần suất tiếp xúc ấy giúp nền tảng hiểu người dùng sâu hơn bất kỳ tổ chức tài chính truyền thống nào.

Đổi lại, tài chính cũng trở thành mảng kinh doanh hấp dẫn hơn nhiều so với quảng cáo hay gọi xe.

Mảng vận tải công nghệ thường có biên lợi nhuận thấp vì phải liên tục trợ giá và cạnh tranh thị phần. Thương mại điện tử cũng tiêu tốn lượng lớn chi phí logistics và khuyến mãi. Trong khi đó, thanh toán số, tín dụng và dịch vụ tài chính có khả năng tạo doanh thu dài hạn cùng mức lợi nhuận tốt hơn.

Điều này giải thích vì sao nhiều công ty công nghệ tại Đông Nam Á đều đang chuyển hướng.

Sea phát triển ShopeePay và ngân hàng số. GoTo đẩy mạnh GoPay. TikTok quan tâm tài chính số. Grab xây dựng hệ sinh thái fintech. Các nền tảng từng cạnh tranh bằng lưu lượng người dùng giờ bước sang cuộc đua về dữ liệu tài chính và khả năng kiểm soát dòng tiền.

Việt Nam đặc biệt hấp dẫn với các doanh nghiệp này nhờ hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi.

Thương mại điện tử tăng trưởng nhanh, tỷ lệ sử dụng smartphone cao và dân số trẻ giúp người dùng dễ tiếp cận dịch vụ số hơn nhiều thị trường khác. Cùng lúc, lượng người chưa tiếp cận đầy đủ tín dụng chính thức vẫn còn lớn, mở ra dư địa cho các mô hình tài chính mới.

Đây cũng là giai đoạn Chính phủ thúc đẩy phát triển Trung tâm Tài chính Quốc tế và khuyến khích chuyển đổi số trong lĩnh vực ngân hàng. Những tín hiệu chính sách này tạo thêm sức hút với các tập đoàn công nghệ toàn cầu.

Tuy nhiên, việc Big Tech lấn sân tài chính cũng kéo theo nhiều lo ngại.

Khi các nền tảng sở hữu lượng dữ liệu khổng lồ, câu chuyện bảo mật thông tin và quyền riêng tư trở nên nhạy cảm hơn. Một ứng dụng vừa kiểm soát hành vi tiêu dùng, thanh toán lẫn tín dụng có thể tạo ra mức độ ảnh hưởng rất lớn tới người dùng.

Ngoài ra, lĩnh vực tài chính đòi hỏi năng lực quản trị rủi ro phức tạp hơn nhiều so với vận hành nền tảng công nghệ.

Cho vay luôn đi kèm nguy cơ nợ xấu. Thanh toán số liên quan trực tiếp tới an toàn hệ thống tài chính. Các công ty công nghệ vì thế sẽ phải đối mặt áp lực tuân thủ ngày càng cao khi bước sâu hơn vào lĩnh vực này.

Ở chiều ngược lại, ngân hàng truyền thống cũng chịu sức ép lớn từ làn sóng fintech của Big Tech.

Trong nhiều năm, lợi thế của ngân hàng nằm ở mạng lưới chi nhánh và khả năng huy động vốn. Tuy nhiên, khi hành vi tài chính dịch chuyển lên môi trường số, dữ liệu và trải nghiệm người dùng trở thành yếu tố cạnh tranh quan trọng hơn.

Một người trẻ có thể dành vài giờ mỗi ngày trên TikTok, Grab hoặc Shopee nhưng hiếm khi bước chân vào chi nhánh ngân hàng. Điều đó khiến Big Tech có cơ hội xây dựng mối quan hệ trực tiếp với khách hàng trước cả tổ chức tài chính truyền thống.

Giới tài chính nhìn nhận rằng cuộc cạnh tranh tương lai sẽ diễn ra quanh ba yếu tố chính: dữ liệu, AI và hệ sinh thái.

Doanh nghiệp nào sở hữu lượng người dùng lớn hơn, hiểu hành vi khách hàng sâu hơn và giữ chân họ lâu hơn sẽ có lợi thế trong việc mở rộng tài chính số.

Đó cũng là lý do TikTok và Grab đang đầu tư mạnh cho hệ sinh thái thay vì chỉ tập trung vào một dịch vụ đơn lẻ.

Với TikTok, video ngắn giúp giữ lưu lượng người dùng. Thương mại điện tử tạo giao dịch. Thanh toán và tài chính sẽ giúp kiểm soát dòng tiền. Với Grab, gọi xe là cửa ngõ tiếp cận khách hàng, còn fintech mới là mảnh ghép có khả năng tạo lợi nhuận dài hạn.

Xu hướng này nhiều khả năng sẽ còn tăng tốc trong vài năm tới khi AI giúp các nền tảng đánh giá tín dụng, phân tích hành vi và cá nhân hóa dịch vụ tài chính chính xác hơn.

Khi đó, khái niệm về một doanh nghiệp công nghệ cũng sẽ thay đổi. Một ứng dụng gọi xe có thể vận hành như ngân hàng số. Một nền tảng video ngắn có thể cung cấp tín dụng tiêu dùng. Một sàn thương mại điện tử có thể trở thành trung tâm thanh toán và đầu tư tài chính của hàng triệu người dùng.

Cuộc đua giữa các Big Tech Đông Nam Á vì thế đang bước sang giai đoạn mới, nơi dữ liệu và dòng tiền trở thành tài sản quan trọng nhất trong hệ sinh thái số.