Trong hơn một thập kỷ, đề tài “thương chiến” Mỹ – Trung thường được mô tả như một loạt đòn thuế quan ăn miếng trả miếng giữa hai nền kinh tế lớn. “Thương chiến: Khởi đầu một cục diện bất định” của TS. Phạm Sỹ Thành cho thấy, ẩn dưới bề nổi các cuộc trả đũa thương mại, hay việc sử dụng chip bán dẫn, đất hiếm như vũ khí, là một sự chuyển dịch mang tính chiến lược. Quan hệ giữa hai nền kinh tế đã đi từ mô hình “can dự” sang cục diện “cạnh tranh chiến lược toàn diện”, nơi kinh tế, công nghệ, tài chính và an ninh bị cuốn chặt vào nhau. Như cách tác giả tóm lại: “Không còn là những đòn thuế quan qua lại. Đó là cuộc cạnh tranh về quyền lực, công nghệ, tài chính và khả năng kiểm soát thế giới.”

Nhìn từ phía Washington, cuốn sách phân tích quá trình Trung Quốc được định vị lại thành “đối thủ cạnh tranh chiến lược hàng đầu,” vượt lên trên khủng bố hay các mối đe dọa truyền thống. Thuế quan chỉ là bước mở đầu cho một hệ thống cưỡng chế phức hợp, trong đó Mỹ kết hợp kiểm soát xuất khẩu, siết đầu tư, trừng phạt tài chính và huy động sức ép từ Quốc hội, doanh nghiệp và các liên minh để tái định hình chuỗi cung ứng và dòng chảy công nghệ. Thương chiến vì thế không còn là chuyện “đàm phán giảm thuế,” mà là cách Washington triển khai bộ công cụ phi quân sự để phòng thủ vị thế và chuẩn bị cho một trật tự mới.

Ở chiều ngược lại, Bắc Kinh được khắc họa như một chủ thể đang chủ động xây dựng hệ thống cưỡng chế “mô phỏng” của riêng mình. Từ khẩu hiệu “quan hệ nước lớn kiểu mới,” Trung Quốc chuyển sang nhấn mạnh “tự chủ chiến lược,” củng cố kiểm soát các lĩnh vực then chốt như công nghệ cao, dữ liệu, tiêu chuẩn kỹ thuật và tài nguyên chiến lược (đặc biệt là đất hiếm). Cuốn sách đi sâu vào quá trình hình thành khung pháp lý mới nhằm bảo vệ “lợi ích cốt lõi” về chế độ, chủ quyền và phát triển, đồng thời mở rộng khả năng áp dụng biện pháp trả đũa với cả các bên thứ ba.

Điểm nổi bật của công trình là cách tác giả “giải phẫu” hệ thống cưỡng chế của cả hai bên: từ thương mại, công nghệ, tài chính đến nỗ lực viết lại các chuẩn mực và thiết lập liên minh tiêu chuẩn toàn cầu. Thay vì nhìn thương chiến như những “điểm nóng” rời rạc hay một xung đột nhất thời, cuốn sách muốn hệ thống hóa toàn bộ cuộc cạnh tranh dưới một khung phân tích thống nhất. Từ cấm vận bán dẫn, kiểm soát AI, dịch chuyển chuỗi cung ứng, cạnh tranh đồng USD, thanh toán xuyên biên giới cho tới cuộc đua khoáng sản chiến lược, tất cả đều được đặt trong bức tranh lớn hơn về cuộc đua kiểm soát trật tự quốc tế mới. Trong lời mở đầu, tác giả viết: “Cuốn sách này muốn lý giải cách một cường quốc thực thi quyền lực và tạo ra sự kiểm soát đối với trật tự quốc tế như thế nào.”

Với nền tảng nghiên cứu dài hạn về kinh tế và chiến lược Trung Quốc, cũng như kinh nghiệm thực tế trong các chương trình quốc tế về BRI và Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, TS. Phạm Sỹ Thành cung cấp thông tin và luận giải cho những bạn đọc cần hiểu “cuộc chơi dài” đằng sau các cú sốc thuế quan, hạn chế chip hay những khẩu chiến ngoại giao. Thay vì chỉ cập nhật tin tức và diễn biến ngắn hạn, cuốn sách đi sâu vào logic vận hành của cạnh tranh Mỹ – Trung và cách hai siêu cường đang tái định hình trật tự quốc tế.

Từ sự dịch chuyển chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc, áp lực lựa chọn tiêu chuẩn công nghệ, tới những thay đổi trong thương mại và thanh toán quốc tế, độc giả sẽ thấy rõ Việt Nam đang đứng trước cả cơ hội lẫn thách thức: Vừa có thể hưởng lợi từ dòng vốn và đơn hàng dịch chuyển, vừa phải xoay xở trong bối cảnh các sân chơi công nghệ, tài chính và luật chơi toàn cầu bị tái thiết. Cuốn sách không đưa ra những khẩu hiệu đơn giản, mà đặt ra những câu hỏi mang tính chiến lược: Việt Nam nên định vị mình như thế nào giữa vòng xoáy cạnh tranh của các siêu cường? Đâu là cơ hội thật sự phía sau làn sóng dịch chuyển toàn cầu? Và làm thế nào để một quốc gia tầm trung có thể thích ứng trong một thế giới đang đổi luật chơi?

“Đây không phải là cuốn sách để cập nhật tin tức, mà là cuốn sách giúp bạn hiểu vì sao thế giới vận hành như vậy, và nó sẽ đi về đâu,” Phạm Sỹ Thành viết.

Phạm Sỹ Thành hiện là giám đốc trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chiến lược Trung Quốc (CESS), Tiến sĩ Kinh tế tại Học viện Kinh tế, Đại học Nam Khai (Thiên Tân, Trung Quốc), đồng thời là tác giả cuốn “Chiến trường bán dẫn” – tác phẩm đạt Giải B giải thưởng Sách Quốc gia năm 2025.