Thuế quan của Mỹ đã trở thành câu chuyện kinh tế lớn nhất năm 2025, không chỉ vì những xáo trộn và phản ứng dữ dội mà chúng gây ra, mà còn vì hàng loạt kịch bản tồi tệ đã không thành hiện thực.

Cho đến nay, kinh tế thế giới vẫn chưa rơi vào suy thoái. Trái với nhiều dự báo u ám, các động thái trả đũa diễn ra khá hạn chế. Những nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào thương mại như Việt Nam và Singapore không những không bị bóp nghẹt, mà còn khép lại năm với kết quả tăng trưởng rất tích cực.

Tuy vậy, bức tranh thực tế phức tạp hơn vẻ bề ngoài. Thuế suất được điều chỉnh thấp hơn, nhiều ngoại lệ được áp dụng và sự linh hoạt của ngành vận tải biển đã làm giảm đáng kể tác động từ các quyết định của tổng thống Mỹ Donald Trump. Điều đó không có nghĩa mọi thứ vẫn ổn. “Cơn bão có thể đã qua thời điểm dữ dội nhất, nhưng mọi thứ đã khác,” cựu phó tổng giám đốc điều hành thứ nhất của quỹ Tiền tệ Quốc tế Gita Gopinath cùng giáo sư Đại học Chicago Brent Neiman viết trong một bài nghiên cứu công bố hồi tháng 12 năm ngoái.

Trong bối cảnh đó, Singapore có lý do để lạc quan khi nhìn vào các số liệu gần đây. Nền kinh tế từng phất lên trong thời kỳ thương mại tự do này ghi nhận GDP tăng 4,8% trong năm 2025, cao hơn dự báo. Đà tăng trưởng bền bỉ đến mức giới kinh tế đã bắt đầu tính tới thời điểm ngân hàng trung ương thắt chặt chính sách. Dù vậy, giới lãnh đạo Singapore vẫn cảnh báo người dân rằng thuế quan là một cú đứt gãy lớn đối với trật tự thương mại suốt nửa thế kỷ qua. Theo thủ tướng, đó không phải điều một người bạn có thể làm. Với vị thế là nơi có một trong những cảng container sôi động nhất thế giới và là điểm đặt trụ sở khu vực của nhiều tập đoàn đa quốc gia, Singapore sẽ buộc phải cân nhắc lại con đường phát triển của mình.

Trong khi đó, Việt Nam lại tăng tốc. Quốc gia bán cho Mỹ đủ loại hàng hóa, từ giày dép đến máy tính, đang chứng kiến một đợt bứt phá mạnh. Tăng trưởng trong quý IV vượt 8%, cao hơn mọi dự báo và là mức nhanh nhất kể từ năm 2011. Tháng trước, xuất khẩu tăng gần một phần tư, còn ngành sản xuất ghi nhận kết quả rất tích cực. Thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ, yếu tố từng khiến nước này lọt vào tầm ngắm của Nhà Trắng, đã nới rộng lên mức kỷ lục 134 tỉ USD. Việt Nam cũng tránh được phần lớn cú sốc khi sớm tiếp xúc với ông Trump ngay sau khi mức thuế ban đầu lên tới 46% được công bố. Kết quả cuối cùng là mức 20%, tương đương với phần lớn các nước Đông Nam Á khác.

Vì sao kinh tế toàn cầu đến nay vẫn trụ vững. Theo bà Gopinath và ông Neiman, câu trả lời nằm ở khoảng cách giữa mức thuế danh nghĩa và mức thuế thực tế mà doanh nghiệp phải trả. Cuối tháng 9, mức trung bình vào khoảng 27,4%, nhưng các nhà nhập khẩu chỉ chịu chưa đến một nửa con số đó. Nguyên nhân một phần đến từ độ trễ của các lô hàng. Có thể phải mất vài tháng trước khi một mức thuế mới chính thức áp lên hàng hóa, hiện tượng được gọi là “miễn trừ khi hàng đang ở trên biển.” Bên cạnh đó, một số sản phẩm hoặc doanh nghiệp cũng được hưởng ưu đãi riêng. Một số công ty được đối xử thuận lợi hơn nếu họ cam kết đầu tư sản xuất tại Mỹ.

Ngoài ra, dù ông Trump thường xuyên chỉ trích Canada và Mexico, một phần lớn thương mại giữa hai nước này với Mỹ vẫn nằm trong khuôn khổ hiệp định thay thế NAFTA và giữ lại nhiều điều khoản cốt lõi của thỏa thuận cũ.

Tất cả những yếu tố đó không đồng nghĩa nền kinh tế toàn cầu đã sẵn sàng cho một chặng đường êm ả. Trong bài viết đăng trên Financial Times tuần trước, bà Gopinath nhấn mạnh rằng thiệt hại từ cuộc chiến thương mại có thể cần nhiều năm mới bộc lộ đầy đủ.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế dự báo, kinh tế thế giới sẽ tăng trưởng 3,1% trong năm nay, gần như không đổi so với năm 2025. Bất chấp những cảnh báo coi thuế quan là “thời khắc bán tháo nước Mỹ,” nhu cầu của nhà đầu tư nước ngoài đối với tài sản Mỹ vẫn được duy trì, một phần nhờ làn sóng bùng nổ của trí tuệ nhân tạo. Đô la Mỹ vừa trải qua một năm khó khăn, nhưng thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ lại ghi nhận năm tốt nhất kể từ 2020.

Chương trình nghị sự của ông Trump vẫn gây nhiều lo ngại. Tổng thống thể hiện thái độ xem nhẹ tính độc lập của cục Dự trữ Liên bang và không mấy mặn mà với các liên minh an ninh vốn nâng đỡ vai trò của đồng USD với tư cách đồng tiền dự trữ toàn cầu. “Tôi tự hỏi liệu chúng ta có đang quá ám ảnh với thuế quan hay không,” bà Linda Tesar, giáo sư đại học Michigan, phát biểu tại một phiên thảo luận của hiệp hội Kinh tế Mỹ ngày 03.01 ở Philadelphia.

Những nền kinh tế được xem là đại diện cho toàn cầu hóa như Việt Nam và Singapore có lý do để bất an. Phần còn lại của kinh tế thế giới có thể tìm thấy sự khích lệ từ khả năng chống chịu của họ và hy vọng những kết quả này phản ánh xu hướng thực, chứ không chỉ là nhiễu động nhất thời. Thuế quan tạo ra những dòng tít đáng sợ. Nhưng khi đọc kỹ nội dung, ít nhất là vào lúc này, mọi chuyện vẫn ổn.