Thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam bước vào giai đoạn siết chặt từ tháng 9.2022, khi Nghị định 65/2022/NĐ-CP bổ sung các yêu cầu về phát hành, nhà đầu tư và công bố thông tin. Thông tư 50/2026/TT-NHNN đặt ra một bài toán mới: ngân hàng phải cân nhắc cả quyết định phát hành lẫn đầu tư trái phiếu trong tổng thể các tỉ lệ an toàn trên bảng cân đối.

Cơ chế này tạo thêm động lực lựa chọn trái phiếu dựa trên chất lượng tín dụng và giá trị thanh khoản.

Thông tư được ban hành ngày 30.9.2026, có hiệu lực từ 1.12.2026. Lộ trình áp dụng bắt buộc tỉ lệ khả năng chi trả (LCR) và tỉ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR) bắt đầu từ 1.10.2028; ngân hàng được đăng ký áp dụng sớm theo các điều kiện quy định.

Ở phía nguồn cung, trái phiếu đủ điều kiện tính vào vốn cấp 2 vừa bổ sung vốn tự có, hỗ trợ tỉ lệ an toàn vốn (CAR), vừa được tính vào tổng tiền gửi khi xác định tỉ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi (LDR). Lợi ích kép này tạo động lực phát hành loại trái phiếu đó. Nhưng ngân hàng vẫn phải tìm được nhà đầu tư chấp nhận kỳ hạn và mức lãi suất phù hợp với chi phí vốn.

Một trưởng phòng rủi ro tại một ngân hàng nhận định TT50 đặt ra khả năng thay đổi “người chơi chính” trên thị trường trái phiếu. Vị này lưu ý, cơ chế cũ tính tiền huy động từ phát hành trái phiếu vào mẫu số LDR, trong khi quy định mới chỉ ghi nhận trái phiếu phát hành trong nước đủ điều kiện vốn cấp 2 tại cấu phần này.

Theo vị này, thay đổi đó làm giảm động lực phát hành trái phiếu thông thường chỉ để điều tiết LDR, đưa quyết định phát hành gắn chặt hơn với nhu cầu huy động tiền thực tế. Động lực phát hành vì thế được phân hóa theo loại công cụ, với lợi thế dành cho trái phiếu đủ điều kiện vốn cấp 2.

Ở chiều đầu tư, ngân hàng có thêm lý do để mua trái phiếu doanh nghiệp chất lượng cao. Trái phiếu đáp ứng tiêu chuẩn tài sản thanh khoản cao (HQLA) vừa tạo lợi suất, vừa được tính vào danh mục tài sản phục vụ LCR. Việc phân loại HQLA cũng ảnh hưởng đến lượng nguồn vốn ổn định ngân hàng phải bố trí khi tính NSFR.

Tuy nhiên, đầu tư trái phiếu doanh nghiệp thuộc phạm vi quy định vẫn làm giảm dư địa LDR, do số dư đầu tư bị trừ khỏi tổng tiền gửi dùng tính tỉ lệ này. Ràng buộc đó không đồng nghĩa nhu cầu mua tất yếu giảm. Nếu lợi suất và giá trị thanh khoản đủ hấp dẫn, ngân hàng có cơ sở chấp nhận đánh đổi một phần dư địa LDR để tối ưu tổng thể bảng cân đối.

Chính sự đánh đổi này tạo cơ sở cho cầu trái phiếu phân hóa. Ngân hàng phải cân nhắc cả lợi suất lẫn mức độ đáp ứng các yêu cầu an toàn. Một trái phiếu đủ chuẩn HQLA có thêm lợi thế so với tài sản chỉ tạo thu nhập lãi, dù quyết định mua cuối cùng vẫn phụ thuộc vào giá, rủi ro và trạng thái vốn của từng ngân hàng.

Đối với doanh nghiệp, cơ hội nằm ở khả năng đáp ứng những yêu cầu đó. Trái phiếu có chất lượng tín dụng tốt và đủ chuẩn HQLA mở thêm cơ hội tiếp cận các ngân hàng đang tìm tài sản dự trữ thanh khoản. Nếu nhu cầu này chuyển thành giao dịch, doanh nghiệp được hưởng lợi cả ở khả năng huy động vốn lẫn thanh khoản trái phiếu trên thị trường thứ cấp.

Khoảng cách để đạt chuẩn vẫn lớn, theo vị trưởng phòng rủi ro. “Các sản phẩm trái phiếu doanh nghiệp có lẽ cần phải có một bước tiến rất dài nữa về chất lượng để đáp ứng được điều kiện này,” vị này nói.

Xếp hạng tín nhiệm cao chỉ là một trong các yêu cầu. Thông tư còn đặt điều kiện về niêm yết, lịch sử biến động giá hoặc mức chiết khấu và khả năng sử dụng tài sản để đáp ứng nhu cầu thanh khoản. Nhóm chứng khoán nợ doanh nghiệp được tính vào HQLA cấp 2A và 2B cũng loại trừ tổ chức tài chính cùng công ty mẹ, công ty con và công ty liên kết của các tổ chức này.

Vì vậy, tác động của TT50 cần được nhìn cả ở cách dòng vốn phân bổ. Ngân hàng có thêm động lực phát hành trái phiếu vốn cấp 2 nhưng phải tìm cầu hấp thụ; đồng thời có thêm lý do mua trái phiếu doanh nghiệp đủ chuẩn dù phải cân nhắc đánh đổi với LDR. Trong bài toán đó, chất lượng tín dụng và giá trị thanh khoản trở thành hai lợi thế song hành của tổ chức phát hành.