Thị trường chứng khoán lại đang bứt tốc, với nhóm cổ phiếu công nghệ dẫn dắt chỉ số S&P 500 hướng tới các đỉnh cao mới và thu hút làn sóng nhà đầu tư chạy theo xu hướng. Những lời đồn đoán rằng giai đoạn căng thẳng nhất của cuộc chiến tại Iran đã qua khiến giới giao dịch ào ạt đổ tiền vào các “ngôi sao” AI như Broadcom và Intel, đồng thời giúp nhóm cổ phiếu bán dẫn tăng điểm trong 21 trên 23 phiên gần nhất.

Tuy nhiên, đà tăng quá nhanh này khiến một số chuyên gia Phố Wall cho rằng thị trường đang bước vào trạng thái bùng nổ cvwjc hạn (tạm dịch từ "melt-up"). Đây là thuật ngữ dùng để chỉ khi giá tăng vọt do nhà đầu tư ồ ạt mua vào vì sợ bỏ lỡ cơ hội. Khi đà tăng chủ yếu dựa trên tâm lý thay vì nền tảng doanh nghiệp, thành quả đạt được cũng có thể nhanh chóng tan biến.

Dưới đây là cách hiện tượng này hình thành và những dấu hiệu mà giới chuyên nghiệp theo dõi khi nghi ngờ thị trường đang melt-up.

“Melt-up” là gì?

Bạn sẽ khó tìm thấy khái niệm này trong từ điển, nhưng với giới giao dịch, nó mô tả một trạng thái cụ thể trên thị trường: Một đợt tăng giá nhanh, được thúc đẩy gần như hoàn toàn bởi tâm lý, với mức độ tham gia cao, khối lượng lớn và biến động mạnh. Nói cách khác, sự lạc quan đã tách rời khỏi yếu tố cơ bản, còn nhà đầu tư thì lao vào cuộc đua lợi nhuận bằng cách chạy theo xu hướng đi lên.

Trong một đợt melt-up, những người chờ mua khi giá điều chỉnh hầu như không có cơ hội tham gia. Ở mức cực đoan, nó giống như cảnh mua vào hoảng loạn, tương tự trạng thái bán tháo trong các đợt sụp đổ quen thuộc của thị trường. Nếu tâm lý đảo chiều, melt-up có thể dẫn tới một đợt điều chỉnh mạnh theo hướng ngược lại.

Khi nào được xem là melt-up?

Không có tiêu chí chính xác, nhưng thuật ngữ này thường được dùng khi thị trường chuyển từ tăng đều sang tăng ngày càng nhanh. Có thể nhìn vào đà leo dốc của cổ phiếu sản xuất chip đã tăng khoảng 50% kể từ ngày 30.3. Hoặc mức biến động choáng ngợp ở những doanh nghiệp như Allbirds và Avis Budget Group dù thiếu nền tảng cơ bản rõ ràng. Trường hợp của Allbirds là ví dụ điển hình: Cổ phiếu từng tăng vọt tới 582% chỉ trong một ngày sau khi công ty tuyên bố chuyển hướng sang mảng AI, trước khi nhanh chóng hạ nhiệt.

Ở quy mô rộng hơn, chỉ số Nasdaq 100 vừa ghi nhận tháng tăng mạnh nhất kể từ tháng 10.2002. Dòng tiền vào các quỹ hoán đổi danh mục cổ phiếu, hay ETF, cũng cho thấy dấu hiệu của một đợt melt-up, theo công ty đầu tư Strategas Securities. Kể từ cuối tháng 3, nhà đầu tư đã rót khoảng 6 tỉ USD mỗi ngày vào các ETF cổ phiếu, cao gấp đôi so với đầu năm 2026.

Trước đây đã từng có melt-up chưa?

Câu trả lời là có. Bong bóng dot-com giai đoạn 1999 và 2000 là ví dụ điển hình. Giá cổ phiếu tăng vọt, khối lượng giao dịch bùng nổ khi nhà đầu tư chạy theo xu hướng, trong khi lợi nhuận tăng trưởng chậm hơn nhiều so với giá cổ phiếu. Kỳ vọng lạc quan thiếu nền tảng vững chắc đã biến đà tăng thành một bong bóng, rồi kết thúc bằng cú sụp đổ. Điểm khác biệt hiện nay là phần lớn doanh nghiệp Mỹ vẫn được kỳ vọng sẽ duy trì tăng trưởng lợi nhuận mạnh mẽ như những năm gần đây.

Vậy melt-up có giống bong bóng không?

Không giống hoàn toàn. Melt-up có thể đẩy giá lên vùng bong bóng nếu mức tăng cách biệt quá xa so với các yếu tố như lợi nhuận và doanh thu. Tuy nhiên, nếu các yếu tố này bắt kịp diễn biến giá trong một khoảng thời gian hợp lý, thị trường vẫn có thể tránh được bong bóng. Khi nhìn lại, đó sẽ được xem là một đợt tăng hợp lý, nơi dòng tiền thông minh đi trước xu hướng.

Thuật ngữ này bắt nguồn từ đâu?

“Melt-up” được hình thành dựa trên từ meltdown. Theo Merriam Webster, thuật ngữ này xuất hiện từ những năm 1930 trong ngành kem, dùng để mô tả tốc độ kem tan chảy trở lại dạng lỏng. Đến những năm 1950, từ này được dùng để chỉ sự cố nóng chảy ngoài ý muốn của lõi lò phản ứng hạt nhân, và sau đó mở rộng sang mọi dạng sụt giảm nhanh và nghiêm trọng. Hình ảnh này cũng giống như một đứa trẻ quá mệt khi cây kem bị tan chảy, hay một thị trường chợt nhận ra đà tăng nóng của mình đang dần “tan biến”.