Một thương hiệu sữa yến mạch Singapore, OATSIDE, đăng tin tuyển CMO (thường được hiểu là giám đốc marketing) tại Việt Nam trên LinkedIn, với đầy đủ mô tả công việc và email ứng tuyển, thu hút gần 200 hồ sơ.

Năm ngày sau, hãng tiết lộ “CMO” thực chất là một influencer 4 tuổi cho vị trí Chief Milk Officer (tạm dịch: giám đốc kiểm nghiệm sữa). Thương hiệu gọi đó là một “trò đùa đáng yêu”. Nhưng phản ứng của cộng đồng trên Internet Việt Nam thì hoàn toàn ngược lại.

Vấn đề không nằm ở trò đùa, mà ở thời điểm. Khi thị trường lao động đang phát đi những tín hiệu đáng lo, đặc biệt với người trẻ, một “cú lừa” tuyển dụng dễ bị nhìn nhận là sự thiếu tinh tế. Đồng thời, nó vô tình phản chiếu thực tế: Cơ hội việc làm khan hiếm hơn, và niềm tin vào thị trường tuyển dụng trở nên mong manh hơn.

Dữ liệu cho thấy điều đó không hẳn là cảm tính. Quý I.2026, cục Thống kê ghi nhận tỉ lệ thất nghiệp thanh niên ở mức 8,86%, giảm nhẹ so với mức đỉnh trên 9% kéo dài suốt ba quý năm 2025, nhưng vẫn phản ánh áp lực dai dẳng. Trước đó, tỉ lệ này dao động quanh 7% năm 2020, rồi tăng vọt lên gần 9% vào giữa 2021 do tác động của đại dịch. Việt Nam cũng ghi nhận trong quý I.2026 gần 1,6 triệu thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo, chiếm 11,4% tổng số thanh niên.

Những con số này có phù hợp ở một nền kinh tế tăng trưởng cao? GDP quý I.2026 của chúng ta ghi nhận tăng 7,83% so với cùng kỳ, bất chấp bức tranh kinh tế thế giới nhiễu loạn vì chiến sự Trung Đông. Nhưng trong một newsletter, ông Hồ Quốc Tuấn, giảng viên cao cấp của Đại học Bristol (Anh) chỉ ra: “Một bộ phận lớn trong nền kinh tế không đóng góp đáng kể vào tăng trưởng và không được chia phần đáng kể từ tăng trưởng.”

Đó chính là hình hài của một nền kinh tế chữ K - nơi một nhóm doanh nghiệp và cá nhân hưởng lợi từ tăng trưởng, trong khi phần còn lại chật vật. Một bên là các thương vụ M&A tiền tấn và khả năng tiếp cận vốn quốc tế; bên kia là doanh nghiệp nhỏ, lao động phổ thông và người trẻ loay hoay tìm việc. Hai thế giới cùng tồn tại, nhưng ngày càng tách biệt.

Trong cấu trúc đó, người trẻ là nhóm dễ bị tổn thương nhất.

Gốc rễ và hệ luỵ

Nguyên nhân không chỉ nằm ở chu kỳ kinh tế. Đằng sau là sự lệch pha kéo dài giữa đào tạo và nhu cầu thị trường. Nhiều sinh viên tốt nghiệp với kiến thức chưa phù hợp, thiếu kỹ năng thực tế, trong khi nhà tuyển dụng ngày càng thận trọng. Sự thiếu hụt mạng lưới quan hệ và thông tin việc làm khiến họ càng khó tiếp cận cơ hội tốt. 

Song song đó, trí tuệ nhân tạo (AI) đang âm thầm tái định hình thị trường. AI không xóa sổ nghề nghiệp ngay lập tức, nhưng thay thế từng tác vụ, khiến yêu cầu kỹ năng thay đổi nhanh hơn bao giờ hết. Điều đáng chú ý là làn sóng này không chỉ ảnh hưởng lao động phổ thông, mà lan sang cả các công việc trung và cao cấp.

Hệ quả không dừng lại ở thị trường việc làm. Thất nghiệp và tình trạng “ba không” ở người trẻ sẽ kích hoạt một chuỗi phản ứng dây chuyền: ra trường muộn, lập nghiệp muộn, kết hôn muộn và sinh ít con. Về dài hạn, điều này làm gia tăng tốc độ già hóa dân số và bào mòn nền tảng tăng trưởng.

Nếu không được giải quyết, đây không chỉ là câu chuyện của một thế hệ, mà là bài toán cấu trúc của toàn nền kinh tế.

Tuy vậy, hướng đi không phải là không có. Báo cáo mang tiêu đề “Thế hệ chờ được hiểu” của SHS Research chỉ ra các giải pháp: Tăng cường liên kết giữa giáo dục và doanh nghiệp, định hướng nghề nghiệp sát với năng lực và giúp người trẻ tích lũy kỹ năng thực tế ngay từ sớm. Đồng thời, các chính sách hỗ trợ về nhà ở và gia đình có thể giúp họ ổn định cuộc sống nhanh hơn, từ đó góp phần duy trì cân bằng dân số.

Trong một nền kinh tế chữ K, điều quan trọng không chỉ là tăng trưởng, mà là khả năng lan tỏa của tăng trưởng đó. Và đôi khi, phản ứng dữ dội trước một chiến dịch marketing lại là tín hiệu rõ ràng nhất cho thấy điều gì đang thực sự bất ổn.