Chắc bạn cũng đã nghe cụm từ “thử nghiệm AI” xuất hiện trong không ít cuộc họp gần đây. Nghe thì rất đúng xu hướng, nhưng câu hỏi tiếp theo thường là: Thử xong rồi thì doanh nghiệp được gì? Tuần này, một bộ số liệu khảo sát cho thấy câu hỏi đó vẫn chưa dễ trả lời.

Theo kết quả khảo sát được ông Shashi Jagadiswaran, phó tổng giám đốc phụ trách tư vấn công nghệ của công ty tư vấn EY Việt Nam, công bố tại sự kiện CIO Vietnam 2026, 74,8% doanh nghiệp Việt đã thử nghiệm AI hoặc đi xa hơn. Tuy nhiên, chỉ 6,3% cho biết họ đã chứng minh được giá trị ở phần lớn các sáng kiến. Khoảng cách giữa hai con số là gần 12 lần.

Trong lúc đó, dòng tiền đổ vào công nghệ không có dấu hiệu chậm lại. Tỉ lệ doanh nghiệp chi hơn 5% doanh thu cho IT tăng từ 22% năm 2025 lên 29% năm 2026 và dự kiến đạt 32,4% trong kế hoạch năm 2027. Có 67,6% doanh nghiệp dự định tăng đầu tư công nghệ từ 10% trở lên.

Chúng ta cần đọc những con số này như một sự thay đổi về tâm thế. Nếu sau đại dịch, doanh nghiệp “chơi” theo lối phòng thủ, chỉ muốn tồn tại, thì nay họ muốn tăng trưởng, muốn cạnh tranh và muốn mở rộng quy mô.

Áp lực chứng minh hiệu quả theo đó cũng tăng lên. Có 78,4% giám đốc công nghệ (CIO) được khảo sát cho biết tăng trưởng doanh thu hoặc mô hình kinh doanh mới là kết quả hàng đầu mà công nghệ phải mang lại.

Nói cách khác, câu hỏi về công nghệ đang dần chuyển từ chuyện hệ thống có vận hành tốt hay không sang chuyện công nghệ có thể tạo ra thêm bao nhiêu giá trị cho hoạt động kinh doanh.

Tuy vậy, kết quả hiện nay vẫn chưa khớp với kỳ vọng đó. Lợi ích từ AI được ghi nhận nhiều nhất là năng suất hoặc tiết kiệm thời gian (81,1%), tiếp theo là hiệu quả quy trình (56,8%) và cắt giảm chi phí (55,9%). Trong khi đó, chỉ 36,9% CIO ghi nhận việc đổi mới mô hình kinh doanh, còn tăng trưởng doanh thu là 32,4%.

Rào cản thực sự

Thứ nhất là bài toán hoàn vốn. “Khi tổ chức chúng tôi bắt đầu dùng AI, tôi nhận được 108 đề xuất. Hầu hết không đạt tỉ suất hoàn vốn đầu tư,” theo chia sẻ của ông Lưu Danh Đức, Phó Tổng giám đốc Sacombank. Lý do, theo ông, là “tình huống ứng dụng chưa rõ ràng. Nhiều mô hình có độ chính xác chưa cao, vẫn cần sự tham gia của con người”.

Thứ hai là kiểm soát. Phần lớn doanh nghiệp hiện mới tập trung vào việc ban hành và thực thi chính sách, trong khi những khâu để đảm bảo AI vận hành thực tế, chẳng hạn như giám sát, kiểm thử và ứng phó sự cố, vẫn đang được hoàn thiện. 

Một trường hợp được EY ghi nhận cho thấy quy mô của vấn đề: tại một doanh nghiệp rất lớn ở Việt Nam, có tới 6.000 AI agent (các AI có khả năng tự vận hành theo quy trình cụ thể được con người đặt ra) đang hoạt động và tiêu tốn token, tức là tiền của doanh nghiệp. Không phải AI agent nào cũng được xác định rõ ai là người chịu trách nhiệm.

Thứ ba là cách đo lường thành công. Việc đưa một AI agent vào hệ thống mới chỉ là một cột mốc của bộ phận IT. Điều quan trọng hơn là agent đó tạo ra tác động gì đối với hoạt động kinh doanh. Vì vậy, thay vì bắt đầu từ từng tác vụ có thể giao cho AI, doanh nghiệp nên bắt đầu từ kết quả muốn đạt được, xác định quy trình AI cần tham gia, rồi đo lường chi phí và lợi ích kỳ vọng trước khi quyết định mở rộng hay dừng lại.

Và khi AI ngày càng có nhiều quyền tự chủ, câu hỏi về trách nhiệm càng trở nên quan trọng. AI không thể là bên chịu trách nhiệm cuối cùng; phải luôn có một con người đứng sau.

Điều đọng lại

AI đang đến như một con sóng lớn, và tốc độ của nó dễ khiến doanh nghiệp có cảm giác phải chạy theo nếu không muốn bị bỏ lại. Nhưng chạy theo mọi thứ không đồng nghĩa với tạo ra giá trị. Điều quan trọng là biết mình muốn đi đâu, AI có thể giúp gì và đâu là giới hạn không nên vượt qua.

Bởi sau cùng, mục tiêu không phải là triển khai thật nhiều AI agent, thử thật nhiều sáng kiến hay chi thật nhiều tiền cho công nghệ. Mục tiêu là tạo ra kết quả tốt hơn cho doanh nghiệp, và không để mình bị nhấn chìm bởi chính cơn sóng AI mà mình đang cố cưỡi lên.

Nếu những câu hỏi về tăng trưởng, AI và sức cạnh tranh của doanh nghiệp cũng đang nằm trên bàn làm việc của bạn, sự kiện Vietnam Future Economic Summit 2026 do Bloomberg Businessweek Vietnam tổ chức sẽ là nơi để tiếp tục cuộc trò chuyện này. Diễn ra ngày 26.11.2026, sự kiện quy tụ hơn 500 lãnh đạo cấp cao để cùng nhìn vào những quyết định sẽ định hình chặng đường 2027-2030 của Việt Nam.