Tuần này, nếu để ý các bản tin kinh tế, bạn sẽ thấy một điểm chung khá thú vị: Hầu như tổ chức tài chính lớn nào cũng điều chỉnh dự báo tăng trưởng của Việt Nam, và quan trọng hơn, là theo chiều đi lên. Thông tin đáng mừng nhưng câu chuyện phía sau những con số đó lại phức tạp hơn nhiều. 

Theo dự báo GDP do Bloomberg cập nhật đến 25.9 với sự tham gia của 24 tổ chức tài chính, trung vị dự báo tăng trưởng GDP của Việt Nam năm 2026 đạt 8%, tăng đáng kể so với mức 7% trong khảo sát tháng 4 và 7,3% trong khảo sát tháng 7 trước đó. 

Biên độ dự báo giữa các tổ chức vẫn khá rộng, cho thấy vẫn còn nhiều quan điểm khác biệt về mức độ bền vững của đà tăng tốc này. Standard Chartered là đơn vị lạc quan nhất, dự báo tăng trưởng đạt 9,5% năm 2026 và lên tới 11% năm 2027, trước khi giảm về 6,7% năm 2028.

Ở chiều thận trọng hơn, Goldman Sachs dự báo 7,8% cho năm 2026, trong khi mức thấp nhất toàn khảo sát cho năm này là 6,1%. Một số tổ chức khác như Capital Economics và Bank of America Merrill Lynch đều đưa ra dự báo trên 8,2% cho năm 2026.

Một mô hình tăng trưởng đã được chứng minh

GDP của Việt Nam tăng bình quân 6,6% mỗi năm trong hai thập kỷ qua, đạt đỉnh 8,5% năm 2022 và vẫn giữ mức 8% năm 2025. Theo báo cáo tham vấn thường niên của AMRO về Việt Nam năm 2026, nền tảng cho thành tích này là mức độ hội nhập sâu vào chuỗi thương mại và đầu tư toàn cầu. Các cụm công nghiệp lớn như Samsung ở Bắc Ninh và Thái Nguyên, LG ở Hải Phòng, hay cụm lắp ráp - kiểm định bán dẫn của Intel tại TP.HCM chính là những mắt xích cụ thể của mô hình xuất khẩu, với nòng cốt là doanh nghiệp FDI này.

Một điểm sáng đáng chú ý là đóng góp của năng suất tổng hợp các yếu tố sản xuất (TFP): kể từ năm 2017, TFP đã đóng góp hơn một phần ba tăng trưởng tiềm năng, một bước nhảy vọt so với mức gần như không đáng kể của thập kỷ trước đó. "Mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu của Việt Nam đã mang lại những kết quả kinh tế mạnh mẽ, nhưng ngày càng chịu tác động từ một môi trường bên ngoài nhiều thách thức hơn," theo AMRO.  

Bóng đen còn lẩn khuất

Để chạm được mức tăng trưởng hai chữ số như mục tiêu đề ra, AMRO tính toán tỉ lệ đầu tư trên GDP, hiện khoảng 34% năm 2025, sẽ cần nhảy vọt lên tới 40,7%. Mức đầu tư đó sẽ ngang ngửa giai đoạn Trung Quốc đẩy mạnh đầu tư nhất, khi tỉ lệ này đạt đỉnh 43,9% GDP năm 2010. 

Mặt khác, tín dụng ngân hàng hiện tương đương 145% GDP, trong khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp, kênh dẫn vốn thay thế lẽ ra phải lớn dần theo quy mô nền kinh tế, vẫn giậm chân ở mức 10% GDP. Nói cách khác, gần như mọi đồng vốn tài trợ cho làn sóng hạ tầng và đô thị hóa hiện nay đều đi qua bảng cân đối của ngân hàng, theo báo cáo Triển vọng Phát triển Châu Á (ADO) công bố ngày 23.9 của ADB. 

Đến cuối tháng 6.2026, tín dụng đã phình thêm khoảng 8% so với cuối năm 2025, đưa dư nợ lên xấp xỉ 20 triệu tỉ đồng, tốc độ vượt xa tăng trưởng huy động, đẩy tỉ lệ cho vay trên tiền gửi (LDR) ở nhiều ngân hàng áp sát hoặc vượt trần quy định. ADB cảnh báo bộ đệm vốn tương đối mỏng và độ vênh kỳ hạn kéo dài đang giới hạn khả năng duy trì tốc độ tăng tín dụng cao, nhất là với các dự án hạ tầng lớn cần vốn dài hạn.

Ở một góc nhìn khác, David Fickling, cây bút thuộc chuyên mục Bloomberg Opinion chuyên trách về biến đổi khí hậu và năng lượng, cho rằng hơn bất kỳ quốc gia nào khác, Việt Nam là bên hưởng lợi lớn nhất từ các sắc thuế quan và chính sách đa dạng hóa chuỗi cung ứng nhằm kiềm chế thương mại của Trung Quốc kể từ nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump. “Ngành chế biến - chế tạo của Việt Nam nằm trong nhóm phát triển nhanh nhất hành tinh, với kim ngạch xuất khẩu tương đương gần như toàn bộ GDP,” ông David chỉ ra.  

Nhưng để duy trì guồng máy công nghiệp đó, Việt Nam cần một lượng điện năng khổng lồ. Theo đó, nhu cầu phụ tải lưới điện đang tăng khoảng 10% mỗi năm, trong khi nguồn cung đã chững lại sau đợt bùng nổ năng lượng tái tạo vượt tầm kiểm soát vào khoảng thời gian đại dịch Covid-19. Cuộc chiến tại Iran càng khiến tình hình tồi tệ hơn, khi khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG), vốn từng được coi là xương sống cho lưới điện tương lai của Việt Nam, không còn là nguồn nhiên liệu giá rẻ hay đáng tin cậy như kỳ vọng. 

Nói tóm lại, những con số dự báo được điều chỉnh theo chiều tăng của các tổ chức tài chính là có cơ sở, nhưng chúng không tự nhiên mà có. Đằng sau là một nền kinh tế đang phải gồng gánh cùng lúc nhiều bài toán: Làm sao huy động đủ vốn mà không đẩy hệ thống ngân hàng vào thế rủi ro? Và làm sao có đủ điện để nuôi chính những nhà máy đang mang lại tăng trưởng đó. Con đường phía trước có thể sáng hơn, nhưng chắc chắn không phẳng lặng.