Sự sụt giảm đột ngột của Haidilao International Holding Ltd. sau khi nhà đồng sáng lập bán ra lượng cổ phiếu trị giá khoảng 350 triệu USD đang khiến thị trường chú ý đến các cổ phiếu khác có thể đối mặt với rủi ro bán tháo tương tự.

Mặc dù chuỗi lẩu không nêu lý do cho việc thoái vốn của nhà đồng sáng lập Shu Ping, động thái này diễn ra sau khi Trung Quốc vào cuối tháng 7 đã có bước đi nhằm đánh thuế các quỹ tín thác ở nước ngoài do công dân nước này nắm giữ, qua đó bịt một kẽ hở mà các gia đình giàu có đã sử dụng để bảo vệ và chuyển giao tài sản. Các chủ sở hữu có thời gian ân hạn 90 ngày, kết thúc vào ngày 22.10, để giải quyết các khoản nợ thuế mà không bị phạt trả chậm.

"Các chủ doanh nghiệp sẽ xem giai đoạn hiện tại là một giai đoạn chuyển tiếp hiếm có, khi các điều kiện có thể là thuận lợi nhất, tạo động lực để họ giải quyết các nghĩa vụ thuế sớm hơn là muộn hơn," ông Dong Yizhi, luật sư tại công ty luật Joint-Win Partners có trụ sở tại Thượng Hải, cho biết.

Điều này đang thu hút sự chú ý đến các công ty khác do nhà sáng lập kiểm soát, bao gồm Li Ning Co., Xiaomi Corp. và Sunac China Holdings, nơi các cổ phần lớn được nắm giữ thông qua các cấu trúc quỹ tín thác ở nước ngoài, theo dữ liệu do Bloomberg tổng hợp. Hiện chưa có dấu hiệu nào cho thấy các nhà sáng lập của họ đang lên kế hoạch bán cổ phiếu tương tự.

Vấn đề thuế có thể tạo thêm một áp lực nữa cho chứng khoán Hồng Kông, nơi nhiều công ty niêm yết lớn vẫn do nhà sáng lập kiểm soát, thường với cổ phần đáng kể được nắm giữ qua các quỹ tín thác ở nước ngoài. Chỉ số Hang Seng đã giảm khoảng 3% trong năm nay, phần lớn bỏ lỡ sự bùng nổ của phần cứng AI và bị kéo xuống bởi tiêu dùng trì trệ cùng triển vọng lợi nhuận mờ nhạt của các công ty internet.

Vụ bán cổ phiếu của Haidilao gây chú ý vì chồng bà Shu, tổng giám đốc (CEO) Zhang Yong, chỉ vài tháng trước đó đã mua vào cổ phiếu của công ty ở mức giá cao hơn 20% so với giá bà bán ra. Cổ phiếu đã sụt 13% trong hai ngày sau thông báo gần nhất, chạm mức thấp nhất kể từ tháng 3.2022.

Haidilao đã không trả lời ngay lập tức yêu cầu bình luận. Công ty cho biết trong một hồ sơ rằng việc bán cổ phiếu là vì nhu cầu tài chính của cổ đông và sẽ không ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh hay tình hình tài chính của công ty.

"Nếu bạn đang nắm giữ cổ phiếu Hong Kong, bạn nên sàng lọc các công ty nơi nhà sáng lập kiểm soát cổ phần lớn thông qua các quỹ tín thác ở nước ngoài, những công ty đã trả cổ tức đáng kể và thành lập quỹ tín thác từ sớm," bà Yang Ruyi, một quản lý quỹ tại Shanghai Prospect Investment Management Co., nói.

"Khi hạn chót tuân thủ đến gần, những cổ phiếu đó có thể dễ bị tổn thương hơn trước việc nhà sáng lập bán ra và biến động gia tăng," bà nói thêm.

Nhiều công ty tương tự

Một số công ty niêm yết nổi bật ở Hong Kong phù hợp với mô tả này. Tại Li Ning, Viva Goods Co, một công cụ tín thác do gia đình nhà sáng lập kiểm soát, sở hữu khoảng 19% công ty. Cổ phiếu này đã giảm khoảng 9% kể từ sau thông báo của Haidilao, và Morgan Stanley cho rằng thị trường có thể đã phản ứng thái quá trước lo ngại rằng những thay đổi về thuế đối với quỹ tín thác ở nước ngoài có thể thúc đẩy việc bán tháo. Ngân hàng này lưu ý rằng Viva vẫn tiếp tục mua vào cổ phiếu bất chấp các quy định mới.

Các ví dụ khác bao gồm Guming Holdings, nơi công cụ tín thác gia đình Modern Leaves Ltd. nắm giữ 41%, và Xiaomi, trong đó Smart Mobile Holdings Ltd., pháp nhân do nhà sáng lập Lei Jun kiểm soát, sở hữu 8,9% cổ phần Xiaomi.

Li Ning, Guming và Xiaomi đã không trả lời ngay lập tức các yêu cầu bình luận về tác động tiềm tàng từ những thay đổi về thuế của Trung Quốc.

Việc nắm giữ cổ phiếu thông qua một quỹ tín thác ở nước ngoài không có nghĩa là nhà sáng lập sẽ bán ra. Tùy thuộc vào thu nhập và lợi nhuận lũy kế liên quan, hóa đơn thuế có thể tương đối nhỏ so với tài sản của nhiều cổ đông kiểm soát, làm giảm nhu cầu huy động tiền mặt.

Các nhà phân tích của Citigroup, bao gồm Xiangrong Yu, cho biết các công ty Trung Quốc do nhà sáng lập kiểm soát với cấu trúc sở hữu ở nước ngoài vẫn có thể phải đối mặt với một áp lực trong ngắn hạn nếu chế độ thuế mới thúc đẩy một số cổ đông tiền tệ hóa tài sản, trong đó giao dịch thỏa thuận là một trong những cách thức có tính thanh khoản cao nhất để làm điều đó.

Với sự phổ biến của các quỹ tín thác ở nước ngoài trong các công ty Hong Kong do nhà sáng lập kiểm soát, một số nhà đầu tư xem vụ bán cổ phiếu của Haidilao là một dấu hiệu tiềm tàng cho những gì sắp xảy ra.

"Tôi nghĩ chúng ta sẽ thấy nhiều tình huống như thế này hơn trong tương lai," ông Chen Da, người sáng lập Dante Research, cho biết. Khi Trung Quốc chuyển dịch khỏi nguồn thu từ bán đất và phụ thuộc nhiều hơn vào thuế, ông dự đoán việc thực thi sẽ được thắt chặt. "Nhiều doanh nhân giàu có hiện đang phải dè chừng," ông nói thêm.