Tuy không nêu đích danh tên doanh nghiệp nhưng mọi thông tin cáo buộc đều nhắm vào Unitree khi công ty robot nổi tiếng nhất Trung Quốc này vừa lên sàn với mức tăng giá kỷ lục trong phiên đầu tiên. Sự kiện này cũng khiến những câu hỏi về chất lượng doanh thu của ngành Embodied AI, hay AI có thân thể, trở nên gay gắt hơn.

Ngày 9 và 10.9, Thiệu Thiên Lan (Shao Tianlan), nhà sáng lập kiêm CEO Mech-Mind Robotics, đăng trên mạng xã hội Trung Quốc chỉ trích hiện tượng ông gọi là các doanh nghiệp Embodied AI "dàn xếp cuộc chơi". Theo ông, một số công ty ở Bắc Kinh và Thượng Hải có mức định giá rất cao, thậm chí từng xuất hiện trên chương trình Xuân Vãn (gala cuối năm), đang sử dụng các "trung tâm thu thập dữ liệu" cùng giao dịch với chính quyền địa phương, nhà đầu tư và nhà cung cấp để tạo ra doanh thu giả tạo, thiếu bền vững.

Ông Thiệu cho rằng cách làm này nhằm nhanh chóng đáp ứng điều kiện để lên sàn và thu hút nhà đầu tư đại chúng. Nhưng khi doanh thu được tạo ra bằng những giao dịch như vậy, doanh nghiệp sẽ phải tiếp tục tạo thêm doanh thu trong những năm sau để duy trì tốc độ tăng trưởng đã công bố. Ông mô tả đây là một vòng xoáy "liên tục gian lận và chảy máu", đồng thời cho rằng doanh nghiệp đang tự "đào hố chôn mình".

Trong phần bình luận dưới bài viết, Thiệu trực tiếp nhắc đến Galbot, một công ty robot hình người tại Bắc Kinh. Tuy nhiên, những cáo buộc rộng hơn của ông cũng được đặt trong bối cảnh Unitree vừa trở thành doanh nghiệp robot được chú ý nhất trên thị trường chứng khoán Trung Quốc.

Unitree, tên đầy đủ là Yushu Technology - Vũ Thụ Hàng Châu -, niêm yết trên sàn STAR Market Thượng Hải ngày 19.8. Giá phát hành là 150,8 nhân dân tệ mỗi cổ phiếu. Trong phiên đầu tiên, cổ phiếu đóng cửa ở 845 nhân dân tệ và từng đạt 1.100 nhân dân tệ, tương đương mức tăng hơn 460% so với giá IPO. Sau đó cổ phiếu giảm mạnh, xuống dưới 500 nhân dân tệ vào ngày 10.9.

Unitree báo cáo doanh thu 1,7 tỉ nhân dân tệ năm 2025, tăng mạnh so với 392,77 triệu nhân dân tệ một năm trước. Công ty cho biết đã bán hơn 5.500 robot hình người trong năm này, trong đó doanh thu từ dòng sản phẩm này đạt khoảng 868 triệu nhân dân tệ. Lợi nhuận ròng đạt 278 triệu nhân dân tệ.

Những con số trên giúp Unitree có vị thế khác với một startup mới chỉ dựa vào kỳ vọng công nghệ. Công ty đã có sản phẩm thương mại, doanh thu và quy mô sản xuất đáng kể. Nhưng chính sự tăng trưởng quá nhanh cũng khiến chất lượng doanh thu của toàn ngành trở thành vấn đề được quan tâm.

Shao không đưa ra trong các bài đăng được công khai một bảng phân tích cho thấy doanh thu nào của Unitree là giả tạo. Ông cũng không công bố bằng chứng chứng minh Unitree đã thực hiện giao dịch gian lận. Nội dung ông đưa ra là cáo buộc đối với một nhóm doanh nghiệp trong lĩnh vực Embodied AI, trong đó Unitree được truyền thông Trung Quốc đặt vào tâm điểm của cuộc tranh luận.

Điểm đáng chú ý là Shao cho rằng mô hình tạo doanh thu này có thể trở thành một cái bẫy tài chính. Nếu một công ty ghi nhận một lượng lớn doanh thu thông qua các trung tâm thu thập dữ liệu hoặc giao dịch với các bên có liên quan trong một năm, năm sau họ phải duy trì hoặc vượt con số đó. Áp lực tăng trưởng sẽ lớn dần theo thời gian.

"Đào hố" hôm nay có thể đồng nghĩa với việc phải đào sâu hơn vào năm sau.

Theo ông Thiệu đó là lý do ông phản đối cách làm mà ông cho là đang xuất hiện trong ngành. Ông gọi việc sử dụng các giao dịch như vậy để tạo doanh thu là bất hợp pháp, phi đạo đức và thiếu khôn ngoan. Những nhận định này được đưa ra ngay sau khi thị trường Trung Quốc xuất hiện thông tin về việc các cơ quan quản lý siết tiêu chuẩn đối với doanh nghiệp robot hình người muốn IPO.

Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, doanh nhân này cũng khẳng định Mech-Mind không có doanh thu từ các trung tâm thu thập dữ liệu. Theo ông, doanh thu của công ty chủ yếu đến từ khách hàng trong lĩnh vực sản xuất và logistics, với các dự án được triển khai trong những tình huống sử dụng thực tế. Ông cho rằng doanh nghiệp công nghệ muốn niêm yết cần có doanh thu bền vững và hoạt động kinh doanh ổn định, ngay cả khi chưa đạt lợi nhuận ngay lập tức.

Tranh luận này đặc biệt nhạy cảm với Unitree bởi công ty đang được xem như biểu tượng của làn sóng robot hình người Trung Quốc. Các sản phẩm của Unitree xuất hiện tại nhiều sự kiện lớn, còn những màn trình diễn robot đã giúp thương hiệu này nhanh chóng được công chúng biết đến.

Nhưng thị trường robot đang bước vào giai đoạn khác. Nhà đầu tư bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến số lượng robot thực sự được khách hàng sử dụng, doanh thu có lặp lại hay không và các đơn hàng có tạo ra dòng tiền bền vững hay chỉ phục vụ mục tiêu mở rộng quy mô, ông Triệu - một nhà phân tích và là doanh nhân một công ty công nghệ tại Ehub Qianhai của Trung Quốc (đề nghị giấu tên) - nói với Bloomberg Businessweek Việt Nam.

"Một doanh nghiệp có thể bán được hàng ngàn robot nhưng vẫn phải chứng minh rằng khách hàng sẽ tiếp tục mua trong những năm tới. Đó là khoảng cách giữa một sản phẩm gây chú ý và một mô hình kinh doanh trưởng thành", ông Triệu nhận định.

Unitree hiện chưa được xác định là doanh nghiệp thực hiện gian lận doanh thu. Các cáo buộc của Shao cũng chưa phải kết luận của cơ quan quản lý. Tuy nhiên, việc một lãnh đạo doanh nghiệp robot công nghiệp công khai đặt vấn đề về doanh thu của các công ty trong cùng lĩnh vực cho thấy cuộc chơi đang thay đổi.

Cơn sốt Embodied AI từng được dẫn dắt bởi vốn đầu tư, định giá và những màn trình diễn công nghệ. Sau khi Unitree lên sàn, tiêu chuẩn mà thị trường đặt ra có thể sẽ thực tế hơn: robot phải được bán, được sử dụng và tạo ra doanh thu có thể duy trì.

Với Unitree, đây có thể là một trong những phép thử quan trọng nhất kể từ khi công ty trở thành doanh nghiệp robot hình người nổi bật trên thị trường chứng khoán Trung Quốc.

Mech-Mind Robotics do ông Thiệu sang lập là doanh nghiệp phát triển giải pháp thị giác 3D và AI cho robot công nghiệp nổi tiếng tại Trung Quốc. Ông tốt nghiệp Đại học Thanh Hoa, có bằng thạc sĩ về robot tại Đại học Kỹ thuật München (TUM), Đức, và từng làm việc tại công ty robot cộng tác Franka trước khi thành lập Mech-Mind năm 2016.