Các hãng sản xuất xe hơi từ châu Âu cùng nhiều nơi khác đang tiếp cận trực tiếp các công ty làm mọi thứ, từ phụ kiện làm mát, hệ thống phanh và bộ phận sạc điện cho xe hơi, với áp lực bắt những công ty này phải đặt nhà máy tại những nước như Việt Nam hoặc Indonesia, để vẫn được hưởng lợi từ chuyên môn lẫn quan hệ lâu năm với những nhà cung ứng này, đồng thời tránh được rủi ro của việc đặt hết trứng vào rọ Trung Quốc, theo một nhà cung ứng trả lời phỏng vấn Bloomberg News.

Tuy vẫn có những doanh nghiệp lớn như Airbus và Tesla vẫn tiếp tục chi bộn tiền đầu tư vào Trung Quốc, bước chuyển dịch trong chuỗi cung ứng linh phụ kiện xe hơi đang làm gia tăng mối đe dọa với vị thế công xưởng thế giới của Trung Quốc, cũng như hạ thấp nỗ lực khôi phục lòng tin của giới kinh doanh toàn cầu mà nước này đang vất vả thực hiện trong bối cảnh khó lường của bộ máy lãnh đạo hiện hành.

Với một viên quản lý của một công ty làm linh kiện sạc xe điện có trụ sở chính tại Giang Tô, áp lực này là rất rõ ràng. Trong chuyến thăm lần đầu tiên của một khách hàng châu Âu sau khi Trung Quốc gỡ bỏ chính sách Zero Covid, câu đầu tiên vị khách hỏi là kế hoạch mở nhà máy ở “nước ngoài” của công ty, từ đó phản ánh căng thẳng ngày càng gia tăng giữa quốc gia tỉ dân và thế giới phương Tây.

Trên chuyến taxi từ sân bay đến nhà máy, vị quản lý và người khác đã đồng ý đi thăm Việt Nam và Thái Lan để tìm kiếm cơ hội. “Tôi thậm chí còn không thích đi máy bay,” ông Wang nói. “Nhưng tôi làm gì còn lựa chọn nào khác. Hoặc tôi phải chuyển nhà máy khỏi Trung Quốc, hoặc tôi mất khách.”

Khái niệm “China +1” chỉ xu hướng mở thêm ít nhất một nhà máy ngoài nhà máy sẵn có tại Trung Quốc. Áp lực từ xu hướng này không chỉ dành cho giới làm linh kiện xe hơi. 

Mới đây, Apple cùng chuỗi cung ứng của họ đang di dời mảng sản xuất khỏi Trung Quốc. Tập đoàn Foxconn Technology dự định đầu tư 700 triệu đô la Mỹ vào một nhà máy tại Ấn Độ để làm linh kiện cho iPhone, còn GoerTek (hãng làm tai nghe AirPods) đang rót 280 triệu đô la Mỹ xây nhà máy mới tại Việt Nam, và đang xem xét mở thêm một nhà máy nữa ở Ấn Độ.

“Các doanh nghiệp đang chuyển từ chiến lược ưu tiên cho chi phí sang chiến lược thiên về sức bền,” Ben Simpfendorfer, đối tác tại hãng tư vấn Oliver Wyman (trụ sở Hồng Kông), nhận xét. “Sức bền nằm ở việc mở thêm ít nhất một nhà máy phụ trở lên ở một nơi khác trên thế giới,” ông nói, cho biết đại dịch và căng thẳng thương mại đã khiến người ta tập trung nghiêm túc hơn vào tính mong manh của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Sunrise Elc Technology của Trung Quốc chuyên cung cấp thành phần điện cho Robert Bosch GmbH của Đức (chuyên làm phụ tùng ô tô) và Panasonic Holdings Corp của Nhật Bản, vừa qua đã mở một nhà máy tại Việt Nam để làm các hộp giải mã tín hiệu. Ngoài việc tăng tốc kế hoạch để có được các chứng chỉ liên quan để sản xuất các bộ phận ô tô trong nhà máy tại Việt Nam, công ty này đang tìm kiếm các địa điểm tại châu Âu và Hoa Kỳ.

Theo Timothy Huang, giám đốc tiếp thị của Sunrise, sự mở rộng ra nước ngoài chủ yếu có lý do bởi “tình hình quốc tế thay đổi nhanh chóng,” đặc biệt đối với căng thẳng thương mại và chính trị giữa Trung Quốc và Mỹ. 

Một số chính sách được thực hiện trong thời “thương chiến” chẳng hạn tăng thuế quan với nhiều loại hàng hóa xuất xứ Trung Quốc nay vẫn được duy trì thường niên, Huang nói trong cuộc phỏng vấn từ văn phòng của ông tại Thượng Hải.

“Những gì từng xảy ra với điện tử tiêu dùng có thể sẽ lặp lại với chuỗi cung ứng linh kiện xe hơi,” ông này nói. Việc chuyển đổi nơi sản xuất với lĩnh vực này “chỉ còn là vấn đề thời gian,” đặc biệt sau đại dịch Covid-19 và những lệnh phong tỏa của Trung Quốc, bao gồm nơi đặt các nhà máy sản xuất chính, đã làm suy yếu chuỗi cung ứng.

Lần đầu tiên trong 25 năm qua, Trung Quốc không nằm trong nhóm ba quốc gia ưu tiên đầu tư đối với đa số doanh nghiệp Mỹ, theo một khảo sát của phòng Thương mại Mỹ tại Trung Quốc. Khảo sát cho thấy tỉ lệ công ty đang dời chuỗi cung ứng ra nước khác, hoặc đang cân nhắc làm thế, đã tăng gần gấp đôi so với một năm trước.

Trước thách thức ngày một tăng của việc làm ăn tại Trung Quốc, phòng Thương mại châu Âu tại Trung Quốc cho biết vài thành viên lẫn chuỗi cung ứng lẫn đối tác của họ đã bắt đầu rót vốn sang những thị trường khác, vì họ muốn tăng sức bền cho chuỗi cung ứng của mình.

Một khảo sát do phòng Thương mại châu Âu tại Trung Quốc tiến hành trong năm 2022 cho thấy 23% số doanh nghiệp châu Âu được hỏi đang cân nhắc chuyển các khoản đầu tư hiện có, hoặc sắp có, ra khỏi lãnh thổ Trung Quốc, mức cao nhất từng được ghi nhận.

Minth Group Ltd., công ty sản xuất các bộ phận khung kết cấu cho ô tô và linh kiện trang trí nội thất xe hơi, đã ký kết thỏa thuận với Renault SA để thành lập một liên doanh sản xuất hộp pin tại nhà máy ở Ruitz, Pháp, và họ cũng đã khởi công một nhà máy tại Ba La để cùng vận hành với Sanhua Holding Group Co. Ngoài ra, liên minh còn có nhà máy tại Thái Lan, Đức, Serbia, CH Séc, vương quốc Anh, Mexico, và Mỹ.

“Gần đây chúng ta đã được chứng kiến một số xu hướng đi ngược lại toàn cầu hóa,” Liu Yanchun, CEO của Minth, phát biểu tại một sự kiện ở Thượng Hải vào tháng 2.2023. Ngoài ra còn những lý do khác như luật Giảm Lạm phát của tổng thống Joe Biden hạn chế hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, với mục tiêu giảm phụ thuộc vào nguyên vật liệu Trung Quốc, đặc biệt trong mảng xe hơi điện.

Doanh nghiệp sản xuất xe hơi Mỹ cũng ưa chuộng các nhà cung ứng ngay tại địa phương hơn, và các khách hàng đang đòi hỏi thời gian giao hàng nhanh hơn để đáp ứng các đơn hàng chờ sẵn.

Nhờ rải đều nhà máy trên khắp thế giới, Liu cho biết Minth sẽ có vị trí tốt hơn để đáp ứng nhu cầu khách hàng, và tránh được rủi ro địa chính trị, chẳng hạn những căng thẳng thương mại hoặc chiến tranh.

“Chúng tôi có nhiều lá bài để đánh, và chúng tôi sẽ không bị đánh bại,” ông nói.

— Hỗ trợ đưa tin bởi Charlie Zhu và Chunying Zhang