Khi Mỹ và Israel mở chiến dịch không kích nhằm vào Iran hồi cuối tháng 2, nhiều người ủng hộ Tổng thống Donald Trump tin rằng đây không chỉ là một chiến dịch quân sự đơn thuần. Trong mắt họ, đó còn là một phần của “đại chiến lược” nhằm siết nguồn năng lượng của Trung Quốc — nền kinh tế phụ thuộc lớn vào dầu nhập khẩu từ Trung Đông.

Lập luận này nghe có vẻ hợp lý. Trung Quốc hiện là nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới và khoảng một nửa lượng dầu đó đi qua eo biển Hormuz, điểm nghẽn chiến lược dễ bị tổn thương nhất của thị trường năng lượng toàn cầu. Một cuộc xung đột kéo dài tại Iran đáng lẽ phải khiến Bắc Kinh lao đao vì giá dầu tăng vọt, chi phí sản xuất leo thang và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng.

Nhưng hơn hai tháng sau, kịch bản đó chưa xảy ra.

Thay vì rơi vào khủng hoảng, Trung Quốc lại cho thấy khả năng chống chịu đáng kể. Dù giá nguyên liệu và năng lượng tăng mạnh, các nhà máy Trung Quốc vẫn duy trì hoạt động nhờ kho dự trữ hàng hóa khổng lồ được tích lũy trong nhiều năm. Bắc Kinh cũng nhanh chóng tung ra các biện pháp kiểm soát giá và hỗ trợ doanh nghiệp để hạn chế tác động lan rộng lên nền kinh tế.

Quan trọng hơn, cuộc chiến tại Trung Đông dường như đang tạo ra những hệ quả bất lợi cho chính Mỹ nhiều hơn là cho Trung Quốc.

Kể từ khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump đã theo đuổi chính sách đối ngoại mang tính đối đầu mạnh mẽ hơn với cả Iran lẫn các đồng minh truyền thống của Mỹ. Các đợt áp thuế diện rộng, những tuyên bố cứng rắn với châu Âu và cách tiếp cận ngoại giao khó đoán đã khiến không ít đối tác của Washington cảm thấy bất an.

Khoảng trống niềm tin đó đang được Trung Quốc tận dụng.

Theo dữ liệu từ Morning Consult, mức độ thiện cảm toàn cầu dành cho Trung Quốc đã duy trì ở mức tích cực và vượt Mỹ kể từ sau các đợt thuế quan “Ngày Giải phóng” mà ông Trump áp dụng vào năm ngoái. Trong khi Washington theo đuổi chiến lược gây sức ép và trừng phạt, Bắc Kinh lại đẩy mạnh vai trò của một đối tác thương mại ổn định và thực dụng hơn.

Ở nhiều quốc gia đang phát triển, đặc biệt tại châu Á, châu Phi và Mỹ Latin, Trung Quốc đang nổi lên như một “người cứu trợ” về nguồn cung. Nhờ dự trữ lớn các mặt hàng chiến lược như phân bón, nhiên liệu tinh chế và kim loại công nghiệp, Bắc Kinh có khả năng hỗ trợ những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng bởi giá năng lượng leo thang.

Điều này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế. Nó còn giúp Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng chính trị trong bối cảnh trật tự toàn cầu đang phân mảnh nhanh hơn.

Một nghịch lý đang xuất hiện: cuộc chiến được kỳ vọng sẽ làm suy yếu Trung Quốc lại có thể thúc đẩy quá trình tái định vị vai trò của Bắc Kinh trên thế giới.

Trong nhiều năm, Mỹ vẫn giữ lợi thế áp đảo về quân sự, tài chính và mạng lưới đồng minh. Nhưng dưới thời ông Trump, Washington ngày càng bị nhìn nhận như một đối tác khó đoán định. Các đồng minh châu Âu lo ngại về cam kết an ninh của Mỹ, trong khi nhiều nền kinh tế mới nổi e ngại nguy cơ bị cuốn vào các cuộc đối đầu địa chính trị hoặc thương mại.

Ngược lại, Trung Quốc đang cố gắng xây dựng hình ảnh của một trung tâm ổn định hơn cho thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu. Dù nền kinh tế trong nước vẫn đối mặt nhiều khó khăn như bất động sản suy yếu hay nhu cầu tiêu dùng thấp, Bắc Kinh vẫn sở hữu lợi thế lớn về năng lực sản xuất, dự trữ chiến lược và khả năng kiểm soát hệ thống kinh tế.

Thực tế, những cú sốc địa chính trị thường tạo ra cơ hội cho các cường quốc biết tận dụng khoảng trống quyền lực. Chiến tranh tại Trung Đông có thể đang trở thành một khoảnh khắc như vậy đối với Trung Quốc.

Điều đáng chú ý là Bắc Kinh không cần trực tiếp can dự quân sự để hưởng lợi. Chỉ cần duy trì hình ảnh một đối tác ổn định hơn trong bối cảnh Mỹ ngày càng khó lường, Trung Quốc đã có thể mở rộng ảnh hưởng của mình.

Cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung vì thế không còn đơn thuần là câu chuyện về thuế quan hay công nghệ. Nó ngày càng trở thành cuộc đua về niềm tin và khả năng duy trì ổn định trong một thế giới đầy bất an.

Và trong cuộc đua đó, chính những biến động mà ông Trump tạo ra có thể đang mang lại cho Bắc Kinh một lợi thế không ngờ tới.