Trong bối cảnh Washington liên tục phát đi tín hiệu về các biện pháp thương mại mới, nhiều doanh nghiệp đặt câu hỏi liệu đâu là mục tiêu thực sự của Nhà Trắng, Việt Nam có phải là mục tiêu đặc biệt hay không, và cần chuẩn bị như thế nào trước môi trường thương mại ngày càng khó dự báo.

Trong buổi trao đổi riêng với Bloomberg Businessweek Việt Nam, ông Ted Osius, cựu Đại sứ Mỹ tại Việt Nam, nguyên Chủ tịch Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN (USABC), đã đưa ra nhiều nhận định rất lý thú. Dưới đây là nội dung cuộc trò chuyện.

Ông Trump sẽ tiếp tục tìm mọi cách để duy trì thuế quan

Cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam hiện rất quan tâm đến hai mốc thời gian quan trọng là thời hạn áp dụng mức thuế 10% vào tháng Bảy và cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ. Theo ông, doanh nghiệp Việt Nam nên chuẩn bị như thế nào?

Ông Ted Osius: Có một đề xuất thuế mới được đưa ra ngày 2.6 liên quan đến các cáo buộc về thực hành lao động không công bằng. Đây chỉ là một trong nhiều hướng tiếp cận mà chính quyền Trump đang xem xét.

Kể từ khi Tối cao Pháp viện Mỹ phán quyết hồi tháng Hai rằng các mức thuế trong chương trình "Liberation Day" là bất hợp pháp, ông Trump vẫn tiếp tục tìm kiếm những công cụ khác.

Theo những gì tôi được biết, ông ấy đã nói rất rõ với đội ngũ của mình rằng: "Tôi muốn có thuế quan". Ông ấy không thực sự quan tâm đến luật pháp hay quy định nào được sử dụng. Điều ông ấy muốn là thuế quan.

Vì vậy, họ chuyển sang các cuộc điều tra liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ, rồi đến các cáo buộc về lao động cưỡng bức. Họ sẽ tiếp tục đưa ra những lý do khác nhau cho đến khi tìm được công cụ có thể giúp duy trì chính sách này.

Việt Nam dễ bị tác động hơn nhiều quốc gia khác vì đang có thặng dư thương mại rất lớn với Mỹ. Nếu không nhầm thì Việt Nam hiện đứng thứ ba sau Trung Quốc và Mexico (3 tháng đầu năm nay, giá trị xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ vượt cả Trung Quốc và Mexico, chỉ đứng sau Đài Loan - chú thích của phóng viên.)

Vậy theo ông, mục tiêu thực sự của Tổng thống Trump là gì? Giảm thâm hụt thương mại hay đơn giản là áp thuế?

Ông Ted Osius: Ông ấy muốn có thuế quan. Thực sự là như vậy.

Ông Trump đã bị ám ảnh với thuế quan từ rất lâu. Bằng cách nào đó, ông ấy tin rằng thuế quan là công cụ có thể sử dụng cho hầu như mọi mục tiêu, từ an ninh quốc gia đến thương mại và nhiều vấn đề khác.

Tôi không nghĩ đây chỉ là câu chuyện về thâm hụt thương mại. Ông ấy đơn giản là yêu thích thuế quan.

Ông ấy không lắng nghe các nhà kinh tế học, những người luôn nói rằng thuế quan là một công cụ rất thô bạo. Nếu muốn đạt được một kết quả cụ thể, còn có nhiều công cụ khác hiệu quả hơn. Nhưng ông ấy không quan tâm đến điều đó.

Những vấn đề như lao động cưỡng bức hay quyền sở hữu trí tuệ có phải là những mối quan tâm thực sự của Washington, hay chỉ là lý do để áp thuế?

Ông Ted Osius: Theo quan điểm của tôi, đó là cái cớ. Nếu thực sự nghiêm túc về vấn đề lao động cưỡng bức, thông thường phải có một quá trình đối thoại kéo dài với từng quốc gia liên quan. Đây là vấn đề nghiêm trọng và cần được xử lý thông qua hợp tác và cải cách chính sách.

Tôi tin rằng Chính phủ Việt Nam xem lao động cưỡng bức là một vấn đề nghiêm trọng. Tôi cũng tin rằng Việt Nam nhìn nhận rất nghiêm túc các vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Tôi đã nghe nhiều câu chuyện về các chiến dịch kiểm tra và xử lý các hành vi có nguy cơ vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Nhưng điều rất rõ ràng là ông Trump muốn có thuế quan.

Họ đã đưa 59 quốc gia cùng Liên minh châu Âu vào danh sách xem xét áp thuế liên quan đến lao động cưỡng bức. Philippines có tên. Thái Lan có tên. Campuchia có tên. Trung Quốc có tên. Nhật Bản có tên. Singapore có tên. New Zealand có tên. Malaysia có tên.

Bạn không thể nhìn vào danh sách đó rồi nói rằng đây thực sự là vấn đề lao động cưỡng bức được. Làm gì có lao động cưỡng bức ở Singapore. Chuyện này không nghiêm túc.

Liệu ông Trump có tiếp tục tìm kiếm những cơ sở pháp lý mới để duy trì chính sách thuế quan?

Ông Ted Osius: Tôi nghĩ là có. Nếu không thể sử dụng đạo luật cũ vì Tối cao Pháp viện đã bác bỏ thì họ sẽ tìm một đạo luật khác.

Ông ấy thực sự cuồng thuế quan. Ông ấy không quá quan tâm đến lý do tại sao phải áp thuế, chi tiết cụ thể là gì hay sử dụng đạo luật nào. Ông ấy chỉ muốn có thuế quan.

Không có nhà kinh tế học nghiêm túc nào cho rằng tất cả những chính sách thuế quan này là một ý tưởng tốt. Không ai hiểu kinh tế quốc tế lại nghĩ như vậy. Nhưng ông ấy thích thuế quan và vì thế họ tiếp tục tạo ra thêm các biện pháp mới.

Việt Nam đang làm rất tốt, hãy cứ tiếp tục

Việt Nam có đang nhận được sự đối xử đặc biệt từ ông Trump hay không?

Ông Ted Osius: Tôi không nghĩ vậy. Ông Trump cũng từng nói rất tốt về Tập Cận Bình nhưng Trung Quốc vẫn bị áp thuế. Ông ấy có quan hệ tốt với Israel nhưng Israel cũng nằm trong danh sách. Nhật Bản là đồng minh thân cận nhưng cũng nằm trong danh sách. Ấn Độ có quan hệ rất tốt với Mỹ nhưng vẫn nằm trong danh sách.

Việt Nam thực tế đang xử lý quan hệ với Mỹ khá hiệu quả. Việt Nam đã đàm phán nghiêm túc về thỏa thuận thương mại đối ứng và đang thúc đẩy nhập khẩu nhiều hàng hóa từ Mỹ như máy bay Boeing hay khí LNG.

Vấn đề là những nỗ lực đó vẫn chưa đủ để làm giảm thặng dư thương mại. Việt Nam có thặng dư thương mại quá lớn với Mỹ. Đó là vấn đề chính.

Vậy doanh nghiệp Việt Nam nên làm gì trong bối cảnh hiện nay?

Ông Ted Osius: Tôi nghĩ doanh nghiệp nên tập trung vào dài hạn. Đừng quá phân tâm bởi những diễn biến hàng ngày.

Thuế quan mang tính tương đối. Nếu thuế áp lên Trung Quốc thấp hơn Việt Nam thì đó là vấn đề. Nếu thuế áp lên các đối thủ cạnh tranh trực tiếp của Việt Nam thấp hơn thì đó là vấn đề. Nhưng hiện nay điều đó chưa xảy ra. Trung Quốc cũng nằm trong danh sách. Các nước láng giềng của Việt Nam cũng nằm trong danh sách. Nhật Bản cũng nằm trong danh sách. Hàn Quốc cũng bị xem xét.

Việt Nam đang được đối xử gần giống như những nước khác. Vì thế hãy tiếp tục tập trung vào công việc kinh doanh.

Chính phủ Việt Nam đang hoàn toàn quyết tâm đạt mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045. Tôi tin rằng họ sẽ làm mọi điều có thể để đạt mục tiêu đó.

Việt Nam đang triển khai nhiều chính sách thông minh để tiếp tục thu hút đầu tư nước ngoài. Việc xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng là một bước đi rất thông minh. Việt Nam cũng đang đẩy nhanh quá trình chuyển dịch năng lượng với tốc độ nhanh hơn nhiều quốc gia trong khu vực.

Đó đều là những yếu tố dài hạn mà doanh nghiệp nên tập trung hơn là bị cuốn theo những thay đổi hàng ngày trong chính sách thuế quan của Mỹ.

Ông có cho rằng sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, ông Trump có thể tiếp tục đẩy mạnh các biện pháp thuế quan?

Ông Ted Osius: Khả năng đó hoàn toàn tồn tại. Tuy nhiên, ông ấy cũng đã nhận ra rằng quyền lực của mình có giới hạn.

Ông ấy đã không giữ được các mức thuế trong chương trình "Ngày Giải phóng". Đó là lý do chính quyền Trump phải liên tục tìm kiếm những cơ sở pháp lý mới như điều tra Special 301 về quyền sở hữu trí tuệ hay vấn đề lao động cưỡng bức.

Vẫn còn những giới hạn pháp lý. Vẫn còn các tòa án thực thi luật pháp. Nếu sau bầu cử giữa nhiệm kỳ, Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Hạ viện hoặc Thượng viện, áp lực chính trị đối với Nhà Trắng sẽ gia tăng đáng kể.

Cuối cùng, ông đánh giá thế nào về hiệu quả thực tế của các chính sách thuế quan này?

Ông Ted Osius: Thành thật mà nói, tôi thậm chí không đủ trí tưởng tượng để đoán xem họ sẽ còn nghĩ ra kiểu thuế quan nào nữa. Nhưng nếu nhìn vào kết quả thực tế, những biện pháp này hoàn toàn không tạo ra tác động đáng kể đối với cán cân thương mại giữa Mỹ và Việt Nam.

Chúng không thay đổi được cán cân thương mại Mỹ, Việt Nam chút nào cả.

Xin cảm ơn ông!