Kể từ khi Úc cấm người dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội vào cuối năm 2025, hơn hai chục quốc gia đã ban hành lệnh cấm của riêng mình hoặc đang cân nhắc các hạn chế tương tự.

Trong số này có một số quốc gia châu Âu cũng như các nước đang phát triển như Indonesia, Việt Nam và Brazil. Dù chính quyền của tổng thống Mỹ Donald Trump dường như không có khả năng đi theo con đường này, một số bang bao gồm California đang nghiêm túc xem xét các quy định tiềm năng để hạn chế việc người trẻ sử dụng mạng xã hội.

Những người ủng hộ cho rằng các động thái này báo hiệu một sự thay đổi cơ bản theo hướng ủng hộ một tuổi thơ không "lướt" mạng. Nhưng đã có những câu hỏi đặt ra về hiệu quả của lệnh cấm tại Úc. Các gã khổng lồ công nghệ, bao gồm Meta Platforms và Snap, đã bị cáo buộc không thực thi đúng quy định trên nền tảng của họ. Và nhiều thanh thiếu niên dường như đang tìm cách lách luật.

Vì sao cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội?

Những lo ngại về tác động của việc sử dụng mạng xã hội quá mức đối với trẻ em đã gia tăng trong những năm gần đây, khi các chuyên gia y tế tìm cách giải thích sự gia tăng các vấn đề sức khỏe tâm thần được báo cáo ở người trẻ, đặc biệt là ở các quốc gia phương Tây có thu nhập cao.

Các vụ kiện được đệ trình tại Mỹ trong những năm gần đây cho rằng bằng cách thiết kế các nền tảng của mình để khó có thể cưỡng lại, các công ty mạng xã hội đã gây ra tác hại nghiêm trọng cho người dùng trẻ tuổi. Các nghiên cứu học thuật đã chỉ ra rằng thời gian sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều có thể cản trở sự phát triển của trẻ. Việc tiếp xúc quá nhiều với phương tiện kỹ thuật số có tốc độ nhanh có thể khiến trẻ khó tập trung vào các công việc chậm rãi, yên tĩnh. Và việc dành quá nhiều thời gian một mình với điện thoại thông minh sẽ tước đi của trẻ những tương tác xã hội mà các chuyên gia cho là cần thiết để chúng trở thành những người trưởng thành tự tin, có thể định hướng trong cuộc sống công việc và hình thành các mối quan hệ lành mạnh, bền vững. Mạng xã hội cũng có liên quan đến các trường hợp bắt nạt tràn lan, lạm dụng tình dục và tống tiền dẫn đến tự làm hại bản thân và tự tử.

Trong cuốn sách bán chạy nhất năm 2024 của mình, "The Anxious Generation" (Thế hệ lo âu), nhà tâm lý học người Mỹ Jonathan Haidt đã liên kết sự gia tăng bệnh tâm thần ở thanh thiếu niên bắt đầu vào khoảng năm 2012 với sự chuyển dịch xã hội từ một "tuổi thơ dựa trên vui chơi" lành mạnh trong thế giới thực sang một "tuổi thơ dựa trên điện thoại" gây nghiện.

Cuốn sách đã đóng một vai trò trong việc thúc đẩy lệnh cấm của Úc, và một số nhà lãnh đạo, đặc biệt là tổng thống Pháp Emmanuel Macron và chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen, đã ủy quyền cho các báo cáo chuyên gia để xem xét sâu hơn về vấn đề này.

Các công ty công nghệ sở hữu các dịch vụ mạng xã hội cho biết họ cam kết về sự an toàn của người dùng và thường chỉ ra các tính năng mà họ đã triển khai trong nhiều năm để bảo vệ thanh thiếu niên.

Không dùng mạng xã hội có giúp trẻ hạnh phúc hơn?

Có những bằng chứng mâu thuẫn liên quan đến việc sử dụng mạng xã hội và sức khỏe tâm thần của trẻ em. Giới học thuật tranh luận về mức độ mà sự gia tăng các vấn đề tâm lý quan sát được ở những người trẻ tuổi ở một số quốc gia là do họ dành nhiều thời gian trực tuyến hơn hay do các yếu tố khác, chẳng hạn như áp lực thành công trong học tập và nhận thức cũng như việc báo cáo các vấn đề sức khỏe tâm thần ngày càng tăng.

Một số nhà nghiên cứu cho rằng mạng xã hội đã trở thành một khía cạnh quan trọng trong đời sống xã hội của trẻ em. Một cuộc khảo sát gần đây với khoảng 30.000 trẻ em châu Âu do trường Kinh tế London thực hiện đã kết luận rằng "các phát hiện không ủng hộ một cách diễn giải đơn giản rằng việc truy cập mạng xã hội là hoàn toàn an toàn hoặc hoàn toàn có hại."

Úc đã cấm như thế nào?

Luật pháp Úc yêu cầu các nhà điều hành nền tảng bao gồm TikTok, Instagram, Snapchat, YouTube, Facebook và X phải thực hiện các bước hợp lý để ngăn người dưới 16 tuổi sử dụng dịch vụ của họ. Họ phải vô hiệu hóa hoặc hạn chế quyền truy cập vào các tài khoản của người dùng chưa đủ tuổi, và nhiều công ty đang sử dụng các hệ thống công nghệ để xác minh độ tuổi.

Có ba phương pháp mà họ thường sử dụng: Thứ nhất, xác minh tuổi, yêu cầu người dùng cung cấp tài liệu chứng minh tuổi của họ; thứ hai, ước tính tuổi, sử dụng dữ liệu sinh trắc học, chẳng hạn như khuôn mặt, giọng nói hoặc các đặc điểm khác; thứ ba, suy luận tuổi, xem xét hành vi trực tuyến như lịch sử duyệt web, mạng lưới bạn bè hoặc lựa chọn từ ngữ để cố gắng xác định tuổi.

Còn các quốc gia khác?

Các biện pháp được các chính phủ thực hiện hoặc đang thảo luận bao gồm từ cấm hoàn toàn đến yêu cầu sự đồng ý của phụ huynh để trẻ em truy cập mạng xã hội và cấm các công ty mạng xã hội lập hồ sơ thuật toán của người dùng trẻ tuổi để nhắm mục tiêu họ bằng nội dung được cá nhân hóa.

Vào tháng 6, chính phủ Anh đã công bố lệnh "cấm hoàn toàn" người dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội, với các lệnh giới nghiêm bổ sung vào nửa đêm và đề xuất chấm dứt các tính năng như video tự động phát và nội dung cá nhân hóa cho trẻ em. Mặc dù chính phủ đã nói rằng lệnh cấm mà họ đặt mục tiêu thực hiện vào mùa xuân năm 2027 sẽ theo mô hình của Úc, vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng các hạn chế sẽ được thực thi như thế nào. Giống như lệnh cấm của Úc, các biện pháp của Anh dự kiến sẽ không áp dụng cho các ứng dụng nhắn tin như WhatsApp hoặc các nền tảng giáo dục như Google Classroom.

Vào tháng 7, Pháp đã trở thành quốc gia đầu tiên trong liên minh châu Âu thông qua luật cấm người trẻ tuổi sử dụng mạng xã hội. Biện pháp này dự kiến sẽ có hiệu lực từ tháng 1.2027. Vì trong hầu hết các trường hợp, luật pháp EU chỉ cho phép ủy ban châu Âu áp dụng các khoản phạt đối với các nền tảng có hơn 45 triệu người dùng, luật pháp của Pháp được thiết kế để khớp với đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số của khối, trong đó quy định các công ty mạng xã hội phải chịu trách nhiệm loại bỏ mọi tài liệu bất hợp pháp khỏi trang web của họ. Tại Pháp, điều này giờ đây sẽ bao gồm bất kỳ tương tác nào của người dưới 15 tuổi trên các nền tảng. DSA cho phép EU và các chính phủ quốc gia phạt các nền tảng không tuân thủ với số tiền lên tới 6% doanh thu hàng năm toàn cầu của nhà cung cấp.

Ủy ban châu Âu cũng đang xem xét các biện pháp khác nhau mà, cho đến nay, sẽ chưa đến mức cấm hoàn toàn trẻ em sử dụng mạng xã hội trên toàn lục địa. Chủ tịch ủy ban von der Leyen có kế hoạch đề xuất các quy tắc mới yêu cầu một người lớn có trách nhiệm giám sát bất kỳ trẻ em dưới 13 tuổi nào truy cập các nền tảng và sẽ thiết lập lệnh cấm hoàn toàn thời gian sử dụng thiết bị điện tử đối với trẻ em dưới ba tuổi. Việc truy cập của thanh thiếu niên lớn tuổi hơn sẽ phụ thuộc vào việc các công ty mạng xã hội thực hiện các biện pháp an toàn nhất định. Một số yêu cầu an toàn mới được cho là sẽ được đưa vào "Đạo luật Công bằng Kỹ thuật số" sắp tới.

Chính phủ Mỹ đã bày tỏ quan ngại về kế hoạch của Anh, với việc Nhà Trắng cho rằng lệnh cấm sẽ áp đặt "gánh nặng tuân thủ không tương xứng đối với các công ty Mỹ" và có thể sẽ không hiệu quả trong việc ngăn chặn thanh thiếu niên trẻ tuổi sử dụng các nền tảng.

Hiệu quả của lệnh cấm ở Úc?

Chính phủ Úc cho biết vào tháng 1 rằng khoảng 5 triệu tài khoản chưa đủ tuổi đã bị đóng trong những tuần sau khi lệnh cấm có hiệu lực. Một cuộc thăm dò vào tháng 3 cho thấy ba trong năm người trưởng thành nghĩ rằng lệnh cấm đã có hiệu quả.

Tuy nhiên, nghiên cứu sau đó cho thấy một bức tranh phức tạp hơn. Một cuộc khảo sát vào tháng 4 với hơn 700 thanh thiếu niên Úc cho thấy chỉ một trong bốn người trong độ tuổi từ 14 đến 15 không sử dụng mạng xã hội. Theo cơ quan quản lý, khoảng 70% phụ huynh cho biết con của họ có tài khoản mạng xã hội trước lệnh cấm vẫn còn một tài khoản. Một số trẻ em báo cáo rằng chúng không gặp bất kỳ khâu kiểm tra tuổi nào. Những đứa trẻ khác mượn tài khoản của người lớn hoặc sử dụng mạng riêng ảo (VPN), công cụ che giấu vị trí của một người để vượt qua các hạn chế theo quốc gia.

Vào tháng 6, chính phủ Úc đã cáo buộc các công ty mạng xã hội không làm đủ để tuân thủ lệnh cấm. Chính phủ cam kết tăng gấp đôi mức phạt tối đa cho các vi phạm lên 99 triệu đô la Úc (69 triệu USD) từ 49,5 triệu đô la Úc và trao thêm quyền thực thi cho cơ quan giám sát an toàn trực tuyến của đất nước. Cho đến nay, chưa có nền tảng mạng xã hội nào bị phạt vì vi phạm lệnh cấm.

Một báo cáo được công bố vào cuối tháng 7 bởi cơ quan quản lý an toàn trực tuyến của Úc cho thấy tỉ lệ người dưới 16 tuổi báo cáo sử dụng một nền tảng mạng xã hội vào tháng 3 là 81,5%. Con số này so với 85,9% trước khi luật có hiệu lực vào tháng 12.

Những người ủng hộ các quy tắc về độ tuổi tối thiểu cho mạng xã hội nói rằng việc tuân thủ hoàn toàn ở Úc luôn là điều khó xảy ra, rằng các bậc cha mẹ ở đó ủng hộ rộng rãi lệnh cấm, và thành công của nó nên được đánh giá trong dài hạn.

Bài học kinh nghiệm cho các nước khác

Chính phủ Anh và Pháp đã cho biết họ sẽ chọn và thực thi các phương pháp xác minh tuổi hiệu quả nhất, thay vì để các công ty tự quyết định khía cạnh đó. Họ đã yêu cầu các cơ quan quản lý quốc gia tìm ra các hệ thống đảm bảo tuổi phù hợp nhất. EU thậm chí đã ra mắt ứng dụng xác minh tuổi của riêng mình trong nỗ lực thiết lập một tiêu chuẩn cho lục địa.

Theo BBC, chính phủ Anh dưới thời cựu thủ tướng Keir Starmer đã xem xét việc hạn chế sử dụng VPN theo các nhóm tuổi nhất định. Không rõ liệu ý tưởng này có được người kế nhiệm của ông, Andy Burnham, tiếp thu hay không. Các chuyên gia từ viện Nghiên cứu nội bộ của nghị viện châu Âu đã chỉ ra cách VPN tạo ra một lỗ hổng trong việc thực hiện các hệ thống bảo vệ trẻ em trực tuyến, nhưng ủy ban hiện không có kế hoạch điều chỉnh việc sử dụng VPN.