Trong bảy năm rưỡi kể từ khi Apple lần đầu vượt mốc vốn hóa 1 ngàn tỉ USD, nhà đầu tư đã dần quen với việc các ông lớn công nghệ đạt mức định giá 13 chữ số trên thị trường chứng khoán.

Và sẽ còn nhiều cái tên khác gia nhập nhóm này. SpaceX, công ty thám hiểm không gian do Elon Musk sáng lập và kiểm soát, đang phát tín hiệu sẽ tiến hành một đợt IPO quy mô lớn trong những tháng tới. Các đối thủ trong lĩnh vực AI như OpenAI và Anthropic cũng có thể lên sàn trong năm nay, khi định giá trên thị trường tư nhân của họ đã vọt lên hàng trăm tỉ USD.

Theo Bloomberg, đợt IPO của SpaceX có thể huy động tới 75 tỉ USD, vượt xa kỷ lục 29,4 tỉ USD mà Saudi Aramco thiết lập vào năm 2019. Công ty này có thể nhắm đến mức định giá hơn 1,75 ngàn tỉ USD, dù việc nhà đầu tư đại chúng có sẵn sàng mua cổ phiếu ở mức giá đó hay không vẫn còn là dấu hỏi.

Từ một kẻ bị xem nhẹ trong ngành không gian, SpaceX đã vươn lên thành tập đoàn hàng không vũ trụ khổng lồ, nhận hàng tỉ USD hợp đồng chính phủ và đóng vai trò trụ cột của chương trình không gian Mỹ. Bên cạnh mảng phóng tên lửa, công ty còn sở hữu dịch vụ Internet vệ tinh Starlink, nguồn doanh thu chính của công ty.

Sau thương vụ mua lại toàn bộ cổ phần của xAI hồi tháng 2, SpaceX cũng nắm quyền sở hữu Grok, một dự án AI đang “đốt tiền” với sản phẩm chủ lực là trợ lý Grok AI. Nền tảng mạng xã hội X, trước đây là Twitter, cũng nằm trong hệ sinh thái kinh doanh của hãng.

Nếu xảy ra, IPO của SpaceX sẽ trở thành sự kiện lớn trên thị trường khi cả nhà đầu tư cá nhân lẫn tổ chức có cơ hội đặt cược vào tầm nhìn kết hợp không gian và AI mà Musk đang theo đuổi. Tuy nhiên, một số ý kiến hoài nghi cho rằng nhà đầu tư có thể lo ngại Musk sẽ rút nguồn lực từ SpaceX, doanh nghiệp đang dẫn đầu ngành, để tài trợ cho xAI, vốn chỉ là một trong nhiều đối thủ trong lĩnh vực cạnh tranh khốc liệt.

Vì sao SpaceX muốn IPO?

Dù được cho là có dòng tiền đáng kể chủ yếu từ Starlink, SpaceX vẫn cần thêm nguồn vốn lớn để theo đuổi các tham vọng lớn. Trong một bản ghi nhớ nội bộ hồi tháng 12 được Bloomberg dẫn lại, công ty cho biết tiền huy động từ IPO sẽ được dùng để phát triển tên lửa Starship, xây dựng các trung tâm dữ liệu AI trong không gian và một căn cứ trên Mặt Trăng.

SpaceX hoàn toàn có thể tiếp tục huy động vốn trên thị trường tư nhân thay vì niêm yết. Tuy nhiên, nhu cầu vốn đã tăng mạnh sau thương vụ mua xAI. Theo những người am hiểu tình hình tài chính, xAI đang “đốt” khoảng 1 tỉ USD mỗi tháng để chi trả cho hạ tầng tính toán, bao gồm việc huấn luyện các mô hình AI.

Ngoài ra, việc trở thành công ty đại chúng và có thể tiếp cận nguồn vốn rộng lớn hơn có thể giúp mảng AI của SpaceX huy động tiền nhanh hơn so với OpenAI và Anthropic, trước khi các đối thủ này lên sàn, trong bối cảnh tất cả đều đang chi hàng trăm tỉ USD cho tham vọng AI.

SpaceX đang nhắm tới mức định giá và quy mô thương vụ ra sao?

Theo một số nguồn tin, SpaceX đang cân nhắc mục tiêu huy động tới 75 tỉ USD. Trước đó, công ty đã trao đổi với nhà đầu tư về khả năng gọi vốn hơn 70 tỉ USD, cao hơn nhiều so với mục tiêu 50 tỉ USD từng được Bloomberg News đưa tin. Mức định giá trong IPO có thể vượt 1,75 ngàn tỉ USD.

Câu hỏi lớn là liệu mức định giá này có thể được duy trì trên thị trường đại chúng hay không.

Các nhà phân tích thường định giá doanh nghiệp dựa trên lợi nhuận và tăng trưởng tương lai, cũng như mức độ cạnh tranh và biên lợi nhuận. Tuy nhiên, định giá không phải là một phép tính chính xác. Trong giai đoạn thị trường hưng phấn, nhà đầu tư đôi khi sẵn sàng trả giá cao cho cổ phiếu dựa trên những yếu tố ngoài nền tảng tài chính.

Một số người có thể cho rằng tiềm năng rộng lớn của các mảng kinh doanh không gian đủ để biện minh cho mức giá cao hơn so với tình hình tài chính hiện tại. Tuy vậy, những thách thức xoay quanh xAI có thể làm giảm sức hấp dẫn của thương vụ.

Rủi ro khi niêm yết là gì?

Việc IPO đồng nghĩa SpaceX phải công bố báo cáo tài chính hàng quý và chịu sự giám sát của Phố Wall cùng các nhà đầu tư đại chúng. Kế hoạch kinh doanh cũng có thể bị ảnh hưởng nếu giá cổ phiếu biến động mạnh hoặc giảm sâu khi xuất hiện tin xấu.

Lộ trình IPO ra sao?

Nếu không gặp trở ngại gì, Elon Musk có thể đưa SpaceX lên sàn sớm nhất vào tháng 6.2026.

Bloomberg cho biết SpaceX đã chọn các ngân hàng lớn nhất Phố Wall để chuẩn bị hồ sơ IPO, bao gồm các báo cáo tài chính cần công bố theo yêu cầu của Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ, những tài liệu mà nhà đầu tư sẽ xem xét trước khi quyết định rót vốn.

Thông thường, quá trình bắt đầu bằng việc nộp hồ sơ bảo mật. Dù vậy, SpaceX vẫn có thể công bố rộng rãi rằng họ đã thực hiện bước này.

Việc nộp hồ sơ bảo mật sẽ khởi động quy trình xem xét tại cơ quan quản lý, thường kéo dài từ hai đến ba tháng nếu không có vướng mắc lớn. Sau đó, công ty sẽ công bố hồ sơ ra công chúng.

Bản công bố này, lần đầu tiết lộ toàn bộ tình hình tài chính của SpaceX, sẽ mở ra giai đoạn 15 ngày để công chúng xem xét. Kết thúc giai đoạn này, công ty sẽ tiến hành chiến dịch tiếp thị chính thức để bán cổ phiếu, thường trong một khoảng giá dự kiến trước khi chốt mức giá cuối cùng.

Ai sẽ được mua cổ phiếu?

Khi khoảng giá được xác định, các ngân hàng sẽ bắt đầu nhận đăng ký mua cổ phiếu từ nhà đầu tư tổ chức. Đồng thời, nhà đầu tư cá nhân cũng có thể đặt lệnh thông qua các công ty môi giới liên kết với các ngân hàng này. Một bộ phận nhà đầu tư nhỏ lẻ sử dụng các nền tảng giao dịch phổ biến như Robinhood và SoFi có thể đặt lệnh trực tiếp trên ứng dụng. Tuy nhiên, với các thương vụ IPO “nóng”, lượng cổ phiếu phân bổ cho nhóm này thường khá hạn chế.

Một ngày trước khi cổ phiếu chính thức giao dịch, SpaceX và các ngân hàng sẽ chốt mức giá cuối cùng mà nhà đầu tư phải trả, cũng như số lượng cổ phiếu được bán ra. Khi quyết định mức giá này, hai bên phải cân bằng lợi ích giữa cổ đông hiện hữu, những người không muốn bị pha loãng tỉ lệ sở hữu, và nhà đầu tư mới, những người muốn có cơ hội tiếp cận cổ phiếu.

Sau khi định giá hoàn tất, cổ phiếu sẽ bắt đầu giao dịch ngay ngày hôm sau.

Phố Wall đã chuẩn bị ra sao?

Quy mô khổng lồ của thương vụ, chưa từng có tiền lệ trên Phố Wall, đang khiến các ngân hàng đua nhau tham gia hỗ trợ SpaceX lên sàn. Phần lớn các ngân hàng lớn đều sẽ góp mặt theo một cách nào đó.

Tuy nhiên, vị thế danh giá nhất thuộc về các ngân hàng dẫn dắt thương vụ, những đơn vị tham gia vào các quyết định then chốt như tiếp thị, định giá và phân bổ cổ phiếu. Ở giai đoạn này, năm ngân hàng lớn gồm Bank of America, Citigroup, Goldman Sachs, JPMorgan và Morgan Stanley đã được xác nhận tham gia chính, dù vai trò cụ thể của từng bên vẫn chưa rõ ràng.

Thương vụ mua xAI ảnh hưởng thế nào đến việc IPO?

Không phải ai cũng hài lòng với việc SpaceX mua lại xAI trước thềm IPO. Lý do là xAI đang tiêu tốn rất nhiều tiền, có thể làm giảm sức hấp dẫn của các mảng kinh doanh cốt lõi của SpaceX, đặc biệt là Starlink.

Những nhà đầu tư từng nghĩ mình đang sở hữu một công ty không gian giờ lại phải gánh thêm rủi ro từ lĩnh vực AI. Với những người không lạc quan về ngành này, điều đó đồng nghĩa họ phải chấp nhận thêm một khoản đầu tư có thể thua lỗ trong cuộc đua tốn kém để giành vị thế dẫn đầu. Nếu SpaceX bị nhìn nhận như một tập đoàn cồng kềnh, mức định giá có thể thấp hơn kỳ vọng.

Về phía mình, Elon Musk cho rằng việc kết hợp các mảng tên lửa, Internet vệ tinh, AI và mạng xã hội tạo nên một “cỗ máy đổi mới tích hợp theo chiều dọc”, giúp công ty theo đuổi cơ hội xây dựng các trung tâm dữ liệu trong không gian.

Theo một chuyên gia của PitchBook, việc gom các mảng kinh doanh dưới một mái nhà tạo ra một mô hình độc đáo: “Sự kết hợp giữa tăng trưởng thuê bao của Starlink, vị thế thống trị trong phóng tên lửa và việc triển khai kết nối trực tiếp tới điện thoại là một cấu trúc chưa từng xuất hiện trên thị trường đại chúng.”

IPO sẽ ảnh hưởng thế nào đến quyền kiểm soát của Musk?
Trước khi mua xAI, Musk sở hữu chưa đến một nửa cổ phần SpaceX sau nhiều vòng gọi vốn tư nhân, với sự tham gia của các nhà đầu tư như quỹ Founders Fund của Peter Thiel, Fidelity Investments Inc. và Alphabet Inc.. Hiện chưa rõ tỉ lệ sở hữu của Musk sau thương vụ xAI.

SpaceX đang cân nhắc cấu trúc sở hữu sau IPO cho phép các cổ đông nội bộ, có thể bao gồm Musk, nắm gần như toàn quyền kiểm soát các quyết định chiến lược. Điều này có thể không khiến những nhà đầu tư tin tưởng vào tầm nhìn và thành tích của Musk bận tâm, nhưng sẽ trở thành vấn đề nếu công ty gặp trục trặc và cổ đông muốn thay đổi ban lãnh đạo.

Elon Musk sẽ thuyết phục nhà đầu tư như thế nào?

Trọng tâm của câu chuyện là SpaceX đang thống trị ngành không gian thương mại, sở hữu tiềm năng tăng trưởng lớn và có liên kết với các lĩnh vực như quốc phòng và viễn thông. Công ty cũng có “cỗ máy in tiền” là Starlink với dịch vụ Internet tốc độ cao toàn cầu, cùng lợi thế cạnh tranh vượt trội trong mảng phóng tên lửa.

Khó khăn hơn là việc thuyết phục nhà đầu tư rằng các mảng này cũng sẽ giúp SpaceX trở thành một thế lực trong lĩnh vực AI. Để biện minh cho mức định giá khổng lồ, Musk nhiều khả năng sẽ tận dụng sức hút cá nhân và thành tích trước đây với Tesla Inc., cổ phiếu đã tăng khoảng 3.000% trong một thập kỷ qua. Với một số nhà đầu tư, đó có thể là lý do thuyết phục nhất để bỏ tiền.