Tuy nhiên, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang khiến vai trò của hòn đảo này thay đổi sâu sắc. Đài Loan giờ đây giữ vị trí trung tâm trong chuỗi cung ứng công nghệ quan trọng nhất thế giới, tới mức nhiều chuyên gia cho rằng quyền tự chủ của hòn đảo đã trở thành điều kiện nền tảng cho tham vọng dẫn đầu AI của Mỹ.

Khi Tổng thống Donald Trump chuẩn bị cho cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, giới phân tích tại Washington ngày càng cảnh báo rằng Đài Loan không còn là một “quân bài thương lượng” có thể đem ra trao đổi cùng các vấn đề thuế quan, đất hiếm hay fentanyl.

Theo các tác giả Alexander Benard và David Feith trên Wall Street Journal, cách nhìn đó đang đánh giá thấp tầm quan trọng chiến lược mới của Đài Loan trong kỷ nguyên AI.

Trong làn sóng bùng nổ trí tuệ nhân tạo hiện nay, phần lớn chú ý của công chúng tập trung vào chatbot, mô hình ngôn ngữ và các công ty như OpenAI, Google hay Anthropic. Tuy nhiên, nền tảng vật lý phía sau AI lại nằm ở ngành bán dẫn, đặc biệt là các chip xử lý hiệu năng cao.

Và ở trung tâm của hệ sinh thái đó là Đài Loan.

Taiwan Semiconductor Manufacturing Company, nhà sản xuất chip lớn nhất thế giới, hiện chế tạo khoảng 90% chip AI tiên tiến toàn cầu. Những bộ xử lý phục vụ huấn luyện mô hình AI của Nvidia, AMD hay nhiều tập đoàn Mỹ khác đều phụ thuộc lớn vào năng lực sản xuất của TSMC.

Tuy nhiên, theo giới chuyên gia, câu chuyện còn sâu hơn nhiều so với việc sản xuất chip.

Một hệ thống AI hiện đại cần hàng loạt công đoạn phức tạp ngoài khâu chế tạo bán dẫn: đóng gói tiên tiến, tích hợp bộ nhớ băng thông cao, kết nối chip với đế silicon, thử nghiệm, tối ưu sản lượng và lắp ráp máy chủ AI hoàn chỉnh.

Các công nghệ như CoWoS, viết tắt của “Chip on Wafer on Substrate”, đang trở thành mắt xích then chốt giúp kết nối nhiều chip xử lý và bộ nhớ tốc độ cao thành các hệ thống AI đủ năng lực huấn luyện mô hình quy mô lớn.

Nếu trước đây đóng gói chip bị xem là công đoạn hậu kỳ ít giá trị hơn thiết kế hay chế tạo, AI đã đảo ngược hoàn toàn vai trò này. Giờ đây, đóng gói tiên tiến trở thành một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất của toàn ngành công nghệ.

Và Đài Loan hiện gần như thống trị lĩnh vực đó.

Điều này khiến nhiều nỗ lực “đưa sản xuất về Mỹ” trở nên phức tạp hơn kỳ vọng ban đầu.

Trong vài năm qua, Washington đã thúc đẩy mạnh chính sách tái công nghiệp hóa ngành bán dẫn, đồng thời gây sức ép để TSMC mở rộng đầu tư tại bang Arizona. Nhà máy mới của TSMC tại Phoenix được xem là biểu tượng cho chiến lược giảm phụ thuộc vào châu Á.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, một nhà máy chế tạo chip tại Mỹ vẫn chưa đủ để tái tạo toàn bộ hệ sinh thái bán dẫn của Đài Loan.

Ngay cả các wafer Blackwell mới nhất của Nvidia được sản xuất tại Arizona hiện vẫn phải chuyển ngược sang Đài Loan để thực hiện khâu đóng gói CoWoS và tích hợp bộ nhớ băng thông cao trước khi trở thành hệ thống AI hoàn chỉnh.

Điều này phản ánh thực tế rằng năng lực cốt lõi của Đài Loan nằm ở “cụm hệ sinh thái” tích hợp, gồm nhà sản xuất chip, doanh nghiệp đóng gói, nhà cung cấp vật liệu, kỹ sư thiết bị, chuyên gia kiểm thử và mạng lưới tối ưu sản lượng hoạt động sát cạnh nhau.

Lợi thế này được xây dựng qua hàng chục năm và rất khó sao chép nhanh chóng.

Amkor Technology đã công bố kế hoạch xây dựng cơ sở đóng gói tại Arizona để hỗ trợ chuỗi cung ứng AI nội địa Mỹ. Tuy nhiên, dự án phải tới năm 2028 mới dự kiến vận hành và quy mô hiện vẫn rất nhỏ so với năng lực thống trị của Đài Loan.

Theo giới phân tích, đây là lý do Mỹ dù tăng tốc đầu tư bán dẫn vẫn chưa thể giảm đáng kể sự phụ thuộc vào hòn đảo này trong ít nhất nhiều năm tới.

Từ góc nhìn địa chính trị, điều đó tạo ra hệ quả rất lớn.

Nếu Trung Quốc giành quyền kiểm soát Đài Loan hoặc gây ra gián đoạn lớn đối với chuỗi cung ứng công nghệ của hòn đảo, tác động sẽ vượt xa phạm vi ngành bán dẫn.

Nó có thể ảnh hưởng trực tiếp tới năng lực phát triển AI của Mỹ và đồng minh.

Theo các tác giả bài viết, Bắc Kinh thậm chí không cần vận hành hoàn hảo toàn bộ hệ thống bán dẫn của Đài Loan để tạo lợi thế chiến lược. Chỉ riêng nguy cơ gián đoạn nguồn cung chip tiên tiến hoặc khả năng kiểm soát có chọn lọc với chuỗi AI toàn cầu cũng đủ làm thay đổi cán cân công nghệ quốc tế.

Điều này lý giải vì sao vấn đề Đài Loan ngày càng được đặt ở vị trí trung tâm trong các tranh luận chiến lược tại Washington.

Chính quyền Trump hiện coi AI là ưu tiên quốc gia mang tính sống còn, với tham vọng duy trì ưu thế công nghệ trước Trung Quốc trong nhiều thập niên tới.

AI được xem là công nghệ quyết định cho tăng trưởng kinh tế, quốc phòng, tình báo, y tế và ảnh hưởng địa chính trị toàn cầu.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, Mỹ sẽ khó duy trì vị thế dẫn đầu nếu đánh giá thấp vai trò của Đài Loan trong hạ tầng vật lý của cuộc đua này.

Điều đáng chú ý là vai trò của Đài Loan hiện không chỉ gắn với một doanh nghiệp duy nhất như TSMC. Hòn đảo đã hình thành cả hệ sinh thái bán dẫn mật độ cao, nơi chuỗi cung ứng, kỹ năng kỹ thuật và kiến thức vận hành được tích lũy liên tục qua nhiều thập niên.

Các kỹ sư tại Đài Loan có khả năng xử lý các vấn đề sản lượng và tối ưu quy trình với tốc độ mà nhiều quốc gia khác chưa thể theo kịp. Khoảng cách này rất khó thu hẹp chỉ bằng trợ cấp hoặc xây thêm nhà máy.

Với Mỹ, bài toán hiện nay mang tính chuyển tiếp: vừa thúc đẩy xây dựng năng lực nội địa, vừa duy trì ổn định tại Đài Loan trong giai đoạn chưa thể thay thế hòn đảo này.

Điều đó khiến vấn đề Đài Loan ngày càng gắn chặt hơn với chiến lược công nghệ quốc gia của Washington.

Trong bối cảnh AI trở thành cuộc cạnh tranh trung tâm giữa các cường quốc, quyền kiểm soát chuỗi cung ứng bán dẫn giờ đây mang ý nghĩa tương tự vai trò dầu mỏ trong thế kỷ 20.

Và ở thời điểm hiện tại, một phần quan trọng nhất của chuỗi cung ứng đó vẫn nằm trên hòn đảo cách bờ biển Trung Quốc khoảng 160 km.