Tuy nhiên, điều gây chú ý hơn cả là cấu trúc quản trị đặc biệt được thiết kế nhằm bảo đảm Elon Musk gần như không thể bị mất quyền kiểm soát công ty.

Theo các tài liệu và nguồn tin liên quan đến hồ sơ IPO, Musk sẽ tiếp tục nắm phần lớn quyền biểu quyết thông qua hệ thống cổ phiếu đặc biệt loại B, có quyền bỏ phiếu cao gấp 10 lần cổ phiếu phổ thông. Dù tỉ lệ sở hữu kinh tế khoảng 40%, quyền biểu quyết của ông được cho là vượt 80%.

Cấu trúc này giúp Musk duy trì vai trò CEO kiêm chủ tịch hội đồng quản trị SpaceX, đồng thời nắm quyền quyết định đối với việc bổ nhiệm hay bãi nhiệm thành viên hội đồng quản trị.

Các nhà đầu tư tổ chức lớn vẫn sẵn sàng tham gia, dù nhiều chuyên gia quản trị doanh nghiệp đánh giá đây là một trong những mô hình bất lợi nhất với cổ đông thiểu số từng xuất hiện trên thị trường Mỹ.

Tuần này, các quỹ hưu trí công lớn của New York và California đã gửi thư bày tỏ lo ngại về cấu trúc quản trị của SpaceX. Tuy vậy, sức hút của công ty trong lĩnh vực tên lửa và internet vệ tinh khiến nhu cầu đầu tư vẫn ở mức rất cao.

SpaceX hiện chiếm hơn 80% số vụ phóng tên lửa thương mại của phương Tây. Công ty đồng thời sở hữu mạng vệ tinh Starlink với hơn 10.000 vệ tinh quỹ đạo thấp, phục vụ hàng triệu khách hàng internet trên toàn cầu.

Nhiều nhà đầu tư coi đây là doanh nghiệp gần như độc quyền trong lĩnh vực không gian thương mại. Một số ví von việc sở hữu SpaceX tương đương nắm quyền kiểm soát “tuyến cáp internet duy nhất nối Mỹ với châu Âu”.

Bên cạnh mảng tên lửa và vệ tinh, Musk còn gắn tương lai SpaceX với các dự án mang màu sắc khoa học viễn tưởng, đặc biệt là tham vọng xây dựng thuộc địa trên Sao Hỏa.

Theo kế hoạch thù lao được hội đồng quản trị phê duyệt đầu năm nay, Musk có thể nhận thêm tới 200 triệu cổ phiếu loại B nếu SpaceX đạt mức định giá 7,5 ngàn tỉ USD và xây dựng được thuộc địa 1 triệu dân trên Sao Hỏa.

Ngoài ra, ông còn có thể nhận thêm cổ phiếu nếu SpaceX xây dựng thành công hệ thống trung tâm dữ liệu trong không gian với công suất cực lớn, phục vụ hạ tầng AI tương lai.

Các điều khoản này khiến nhiều chuyên gia tài chính hoài nghi về tính thực tế. Tuy nhiên, giới đầu tư vẫn bị hấp dẫn bởi tốc độ tăng trưởng của SpaceX và khả năng Musk biến những mục tiêu từng bị xem là phi lý thành sản phẩm thương mại.

Không giống các tập đoàn công nghệ truyền thống, SpaceX đang kết hợp đồng thời ba lĩnh vực tăng trưởng mạnh nhất hiện nay gồm hàng không vũ trụ, internet vệ tinh và trí tuệ nhân tạo.

Bức tranh tài chính của công ty cũng ngày càng phức tạp sau hàng loạt thương vụ sáp nhập giữa SpaceX, nền tảng X và startup AI xAI. Năm ngoái, SpaceX đạt doanh thu khoảng 18,7 tỉ USD nhưng ghi nhận khoản lỗ gần 5 tỉ USD sau khi hợp nhất các khoản đầu tư AI quy mô lớn.

Phần lớn khoản lỗ đến từ xAI, đơn vị đang chi mạnh tay để xây dựng các siêu máy tính AI sử dụng chip của NVIDIA Corporation tại Tennessee.

Ngược lại, Starlink tiếp tục là “máy in tiền” của hệ sinh thái Musk khi tạo ra khoảng 4,4 tỉ USD lợi nhuận hoạt động trong năm qua.

Đợt IPO sắp tới cũng được xem là phép thử lớn với thị trường tài chính Mỹ. Nếu huy động thành công khoảng 75 tỉ USD như kế hoạch, SpaceX sẽ vượt xa kỷ lục IPO 29,4 tỉ USD của Saudi Aramco năm 2019.

Nhiều ngân hàng lớn như Goldman Sachs, JPMorgan Chase, Morgan Stanley và Citigroup đang tham gia thu xếp thương vụ.

Giới phân tích cho rằng cổ phiếu SpaceX có thể nhanh chóng được đưa vào các chỉ số lớn như Nasdaq 100, kéo theo dòng vốn hàng trăm tỉ USD từ các quỹ ETF và quỹ đầu tư thụ động.

Ngoài nhà đầu tư tổ chức, SpaceX cũng được kỳ vọng thu hút lượng lớn nhà đầu tư cá nhân, tương tự những gì từng diễn ra với Tesla. Đây được xem là một trong những lợi thế lớn nhất của Musk, người vẫn sở hữu cộng đồng người hâm mộ trung thành trên thị trường tài chính toàn cầu.

Dù còn nhiều tranh cãi về quyền lực tập trung và định giá quá cao, SpaceX hiện vẫn là tài sản công nghệ hiếm hoi có khả năng kết hợp sức hút của AI, không gian và hạ tầng viễn thông trong cùng một câu chuyện tăng trưởng.