Tham vọng AI của Elon Musk đang dần thành hình trong một nhà máy sản xuất máy hút bụi cũ ở Memphis, bang Tennessee.

Nơi này hiện là trung tâm dữ liệu mang tên Colossus 1, chứa các dãy máy chủ trải rộng trên diện tích tương đương hơn 13 sân bóng bầu dục và tiêu thụ 300 megawatt điện tại mọi thời điểm, đủ cung cấp cho hàng trăm ngàn hộ gia đình. Từ tháng này, hệ thống máy tính đó sẽ vận hành chatbot Claude do Anthropic, công ty từng bị Musk xem là đối thủ, phát triển.

Musk từng có suy nghĩ hoàn toàn khác vào tháng 2, khi ông gọi Anthropic là phòng thí nghiệm AI “tà ác” và “thù ghét nền văn minh phương Tây”. Nhưng ngày càng rõ rằng mô hình AI Grok của Musk gần như không có cơ hội cạnh tranh với Claude hay ChatGPT của OpenAI. Claude hiện được dự báo mang về 40 tỉ USD doanh thu, chủ yếu từ mảng bán dịch vụ cho doanh nghiệp, lĩnh vực cực kỳ béo bở. Trong khi đó, Grok hầu như không xuất hiện trong chi tiêu công nghệ thông tin của các doanh nghiệp.

Vì vậy, Musk đã đổi giọng vào tuần trước. “Claude tốt cho nhân loại,” ông viết trên X sau khi gặp ban lãnh đạo Anthropic. “Không có gì kích hoạt máy dò tà ác của tôi cả.” Sự thay đổi quan điểm này đến đúng lúc Anthropic chuyển từ đối thủ thành khách hàng tiềm năng. Thành công của Claude khiến Anthropic khát năng lực tính toán từ các dãy máy chủ đang gần như bị bỏ không tại Colossus 1. Dù trung tâm dữ liệu này được xây để huấn luyện và vận hành Grok, nhu cầu yếu khiến chatbot chỉ dùng khoảng 11% công suất tính toán. 

Cho thuê năng lực tính toán AI hiện mang lại biên lợi nhuận cao hơn nhiều so với bán trực tiếp sản phẩm AI. Dù điều khoản tài chính trong thỏa thuận với Anthropic chưa được công bố, các ước tính cho thấy khách thuê mới này có thể đóng góp từ 3 tỉ đến 5 tỉ USD doanh thu mỗi năm cho SpaceX, đơn vị vận hành trung tâm dữ liệu tại Memphis. Và Colossus 2, cơ sở mới của Musk tại bang Mississippi với công suất gần gấp năm lần Colossus 1, có thể mang về thêm nhiều tiền hơn nữa.

Những nỗ lực phát triển phần mềm của Musk từ trước đến nay luôn thất thường. X, nền tảng trước đây là Twitter, đã mất cả người dùng lẫn nhà quảng cáo kể từ khi ông tiếp quản. Công nghệ tự lái của Tesla liên tục gây thất vọng so với kỳ vọng ban đầu. Bản thân Grok cũng tụt lại phía sau các mô hình AI khác trong nhiều bảng đánh giá năng lực. Theo công ty nghiên cứu thị trường SimilarWeb, Grok chỉ chiếm 3% lưu lượng truy cập web dành cho chatbot, trong khi ChatGPT chiếm 65% và Gemini của Google đạt 22%. “Cuộc chiến mô hình AI là thứ xAI không thật sự phù hợp, cả về tính cách lẫn kinh tế,” nhà phân tích Ben Thompson viết gần đây trên blog Stratechery.

Ngược lại, Musk có vị thế mạnh hơn nhiều trong lĩnh vực xây dựng hệ thống vật lý. Starlink hiện là mạng lưới vệ tinh lớn nhất từng được tạo ra, còn Tesla vận hành mạng lưới trạm sạc nhanh lớn nhất thế giới với hơn 75.000 điểm sạc toàn cầu. Trong quá trình xây dựng trung tâm dữ liệu, khả năng phát triển hạ tầng của Musk giúp ông tránh được nhiều vấn đề khiến các hyperscaler khác lao đao.

Google của Alphabet và Amazon đều gặp chậm trễ trong mở rộng hạ tầng tính toán do thiếu điện và thiết bị. Gần một nửa số trung tâm dữ liệu dự kiến triển khai tại Mỹ trong năm 2026 hiện đối mặt nguy cơ trì hoãn hoặc hủy bỏ. Những dự án như vậy thường mất ít nhất hai năm để hoàn thành và liên tục bị hạn chế bởi lưới điện Mỹ.

Nhưng Musk đã hoàn thiện Colossus 1 chỉ trong 122 ngày. Ông tận dụng nhà máy thiết bị gia dụng cũ của Electrolux thay vì xây mới từ đầu, đồng thời dựng luôn nhà máy điện riêng cùng nhiều biện pháp khác thường để đẩy nhanh tiến độ. xAI của Musk, hiện đã sáp nhập vào SpaceX và mang tên chính thức SpaceXAi, còn vận chuyển các turbine khí đốt tự nhiên di động cỡ lớn tới tận nơi để tự phát điện thay vì chờ hàng tháng hoặc hàng năm để được cấp phép lấy điện từ lưới điện thành phố.

Việc chuyển hướng sang trung tâm dữ liệu tận dụng đúng thế mạnh của Musk trong bối cảnh các hyperscaler đang gặp khó khăn, đặc biệt nếu ông có thể biến Colossus 2 thành cỗ máy kiếm tiền. Dù cơ sở này gần như chắc chắn sẽ được dùng để vận hành Cursor, công cụ AI viết mã mà Musk hợp tác từ tháng 4, ông vẫn có thể tìm thêm khách thuê trong giới công nghệ như Meta Platforms. Công ty của Mark Zuckerberg cũng đang vật lộn với các nút thắt hạ tầng và phải thuê năng lực tính toán từ các “neocloud” bên thứ ba như CoreWeave hay Nebius Group, thế hệ công ty AI mới chuyên cho thuê thiết bị trung tâm dữ liệu. Họ chính là những người bán cuốc xẻng trong cơn sốt vàng AI hiện nay.

Câu hỏi đặt ra là Musk sẽ chọn con đường tinh gọn kiểu neocloud, tức chỉ cho một hoặc hai khách hàng thuê và gần như chỉ cung cấp sức mạnh tính toán thô, hay tận dụng cơ hội sinh lời lớn hơn để biến SpaceXAi thành một hyperscaler thực thụ. SpaceXAi hiện đang hướng tới mức định giá kiểu hyperscaler lên tới 1,75 ngàn tỉ USD. Điều đó đồng nghĩa công ty sẽ phải cung cấp thêm nhiều dịch vụ biên lợi nhuận cao như cơ sở dữ liệu quản lý hay công cụ phát triển AI nhằm tạo ra doanh thu lớn hơn rất nhiều. Nhưng đó cũng là lúc Musk quay lại lĩnh vực mà ông từng chật vật: phần mềm.

Sự khác biệt giữa hai con đường này được tính bằng hàng chục tỉ USD. Nó đòi hỏi nhiều hơn khả năng xây dựng thật nhanh những nhà kho chất đầy máy tính. Muốn biến bất động sản AI thành một đế chế lớn hơn, Musk sẽ phải quay lại lĩnh vực mà ông vẫn chưa giành được chiến thắng mang tính quyết định và có thể cuối cùng vẫn chưa làm được.