Sau nhịp thu hẹp hồi nửa đầu tháng 8, cán cân thương mại của Việt Nam lại nghiêng về phía nhập siêu. Theo số liệu sơ bộ của Cục Hải quan, thương mại trong nửa đầu tháng 9 (từ 1-15.9.2026) có mức thâm hụt 2,82 tỉ USD, gần gấp đôi mức 1,5 tỉ USD của nửa đầu tháng 8. Thực tế, mức thâm hụt này ngang với bằng bình quân của tám kỳ trước và cách rất xa đỉnh 5,69 tỉ USD hồi nửa đầu tháng 5. 

Xuất khẩu không bắt kịp nhập khẩu

Tốc độ của hai dòng chảy hàng hoá có sự khác biệt. Kim ngạch xuất khẩu nửa đầu tháng 9 đạt 26,02 tỉ USD, tăng 2,4% so với kỳ 1 tháng 8. Nhập khẩu đạt 28,84 tỉ USD, tăng 7,2%, gấp ba lần mức tăng của xuất khẩu. 

Về giá trị tuyệt đối, nhập khẩu tăng thêm khoảng 1,93 tỉ USD, gấp ba lần 0,61 tỉ USD của xuất khẩu, nên thâm hụt thương mại nới rộng. Xét tổng thể, thâm hụt tăng vì nhập khẩu chạy nhanh hơn, chứ không phải vì xuất khẩu giảm. 

Ở xuất khẩu, 41/ 52 nhóm hàng giảm so với kỳ liền trước, chỉ 11 nhóm tăng, và mức giảm dồn vào ba nhóm chủ lực. Điện thoại và linh kiện giảm 20,4%, dệt may giảm 17,4%, giày dép giảm 18,9%. Điện thoại và dệt may có kỳ giảm sau ba kỳ tăng liên tiếp, còn giày dép đã giảm ba kỳ liên tục và hiện ghi nhận mức xuất khẩu thấp nhất kể từ đầu năm. 

Nhập khẩu đi theo hướng ngược lại. 46/57 nhóm hàng tăng. Ghi nhận tăng nhanh nhất là nhóm nguyên liệu, dầu thô tăng 43,8%, chất dẻo nguyên liệu tăng 30,5%, vải tăng 26,9% và kim loại thường cùng sản phẩm tăng 19%. Dù vậy, tỉ trọng của các nhóm này đóng góp không đáng kể vào tổng giá trị nhập khẩu, nên mức tăng của nhập khẩu thực chất đến từ tốc độ tăng đồng đều ở các nhóm hàng. 

Thâm hụt điện tử thu hẹp, các nhóm hàng còn lại gia tăng 

Giữa những mảng tối ấy, điện tử là điểm sáng hiếm hoi. Xuất khẩu nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng gần 31%. Giá trị xuất khẩu của nhóm này trong nửa đầu tháng 9 đạt mức cao nhất kể từ đầu năm, trong khi nhập khẩu chỉ tăng hơn 3%. Nhờ vậy, thâm hụt riêng nhóm hàng này thu hẹp từ 5,41 xuống 3,55 tỉ USD.

Nhưng điểm sáng ấy không đủ để bù đắp khi ba nhóm hàng chủ lực khác ghi nhận thặng dư giảm. So với nửa đầu tháng 8, ba nhóm chủ lực là điện thoại, dệt may và giày dép có mức thặng dư co lại đáng kể, đưa thâm hụt chung tăng thêm khoảng 1,3 tỉ USD.

Bốn nhóm nguyên liệu và năng lượng (kim loại thường, chất dẻo nguyên liệu, vải, dầu thô) kéo thâm hụt nới rộng thêm khoảng 0,65 tỉ USD, còn hàng chục nhóm nhỏ hơn cộng dồn thêm khoảng 1,22 tỉ USD. Tính chung, thâm hụt tăng 1,32 tỉ USD.

Ông Michael Kokalari, kinh tế trưởng của VinaCapital, cho rằng xuất khẩu hàng công nghệ cao đang tăng tốc, với mức tăng 40% trong 8 tháng năm nay so với 26% cùng kỳ năm ngoái, và các chỉ báo sớm như PMI đơn hàng mới hay nhập khẩu linh kiện điện tử (tăng gần 70%) cho thấy đà này còn tiếp diễn. 

Cùng quan điểm, nhóm nghiên cứu từ chứng khoán Thiên Việt (TVS) giữ quan điểm thâm hụt thương mại hiện phản ánh chu kỳ mở rộng đầu tư, sản xuất hơn là sự suy yếu của xuất khẩu, khi thặng dư với Mỹ và EU vẫn tăng hơn 22% trong tám tháng. 

Với các tháng tới, TVS lưu ý mức thuế 12,5% theo Mục 301 áp lên hàng hóa Việt Nam từ 24.07.2026 sẽ chỉ phản ánh đầy đủ vào kim ngạch từ tháng 9 do độ trễ hợp đồng và vận chuyển. Đơn hàng xuất khẩu mới cũng đã có dấu hiệu suy giảm từ tháng 8, và chiến sự Trung Đông có thể đẩy chi phí năng lượng, cước vận tải lên để kéo dài đà này, dù nhu cầu xuất khẩu vẫn được kỳ vọng tăng mạnh vào cuối năm.

Giám đốc khối Nghiên cứu thị trường và Kinh tế toàn cầu tại ngân hàng UOB Singapore Suan Teck phân tích, nhu cầu đối với các sản phẩm AI trên toàn cầu, và khoản đầu tư mạnh mẽ cho trung tâm dữ liệu quy mô lớn (hyper data center) sẽ tiếp tục hỗ trợ hoạt động xuất khẩu của Việt Nam, ít nhất là trong những tháng còn lại của năm 2026.