Những thất bại liên tiếp trên mặt trận pháp lý vẫn chưa khiến Nhà Trắng từ bỏ kế hoạch áp đặt một chế độ thuế quan mới trên phạm vi toàn cầu. Liệu phiên bản thứ tư của chiến lược bảo hộ này, được đề xuất vào tuần trước, có đạt kết quả tốt hơn trước tòa so với các phiên bản trước hay không vẫn là dấu hỏi lớn Nhưng ta có thể chắc chắn rằng nó sẽ tiếp tục gây xáo trộn, làm trầm trọng thêm những thiệt hại kinh tế đã xảy ra và gây thêm tổn hại cho quan hệ giữa Mỹ với các đồng minh.

Nhắc lại diễn biến trước đó, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ các mức thuế “Ngày Giải phóng” của chính quyền vào tháng 2, với phán quyết rằng chính quyền đã áp dụng sai luật liên bang. Tháng trước, Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ tiếp tục bác bỏ phiên bản tiếp theo, tức các mức thuế theo Điều 122 được áp ở mức đồng loạt 10% nhằm xử lý một vấn đề được gọi là “cán cân thanh toán”. Tòa cho rằng chính sách này không có cơ sở vì thực tế không tồn tại vấn đề cán cân thanh toán nào cả. Trong chế độ tỉ giá hối đoái thả nổi, các khoản thanh toán đối ngoại luôn tự cân bằng.

Dù vậy, các mức thuế này cũng sẽ hết hiệu lực vào tháng tới.

Bất chấp những phán quyết đó, chính quyền vẫn cam kết sẽ triển khai các mức thuế riêng theo Điều 301, vốn đòi hỏi phải xác định cụ thể từng quốc gia có hành vi thương mại không công bằng. Hiện một số cuộc điều tra đang được tiến hành. Tuy nhiên, các tòa án nhiều khả năng sẽ tiếp tục can thiệp vì mục tiêu bao trùm của chính sách này không phù hợp với cơ sở pháp lý hẹp mà luật quy định.

Ý tưởng mới nhất là áp dụng thuế theo Điều 301 trên diện rộng hơn để trả đũa các đối tác thương mại mà chính quyền cho rằng đang nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Điều đáng chú ý là lý do đưa ra không phải vì vấn đề nhân quyền mà vì điều này bị xem là tạo lợi thế cạnh tranh không công bằng. Hơn 80 quốc gia đang bị cáo buộc có hành vi như vậy và có thể phải đối mặt với mức thuế 10% hoặc 12,5%, tùy thuộc vào việc họ có lệnh cấm lao động cưỡng bức nhưng thực thi không hiệu quả hay hoàn toàn không có lệnh cấm.

Chẳng hạn, Canada đã cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức từ năm 2020. Tuy nhiên, giới chức Mỹ cho rằng Ottawa không thực sự nghiêm túc trong việc thực thi quy định này. Dường như theo đánh giá của Washington, hầu như không quốc gia nào khác làm tốt hơn.

Theo Đại diện Thương mại Mỹ, phần lớn thế giới đang tiếp tay cho lao động cưỡng bức trong nước hoặc ở nước ngoài. Điều đó tạo cơ sở để Mỹ áp dụng một mức thuế mới tối thiểu 10% đối với các quốc gia chiếm tới 99% lượng hàng nhập khẩu của nước này.

Mục tiêu không phải là bổ sung các mức thuế mới lên trên những đề xuất hiện có mà là thay thế những mức thuế đã bị tòa bác bỏ và thậm chí đã bị đảo ngược nếu các nhà nhập khẩu thành công trong nỗ lực đòi hoàn thuế. Nếu kế hoạch mới được triển khai sau giai đoạn lấy ý kiến và không bị làm suy yếu bởi các trở ngại khác, các tòa án nhiều khả năng vẫn sẽ giữ thái độ hoài nghi. Mục đích chính thức của kế hoạch này rõ ràng chỉ là một động tác đánh lạc hướng, thêm một nỗ lực nhằm gạt Quốc hội khỏi vai trò hiến định trong việc quyết định các loại thuế.

Giữa tình trạng hỗn loạn kéo dài ấy, các nhà nhập khẩu Mỹ và các đối tác thương mại hẳn đã gần như tuyệt vọng. Những lời đe dọa liên tục được đưa ra. Các thỏa thuận liên tục được công bố. Thế nhưng chẳng có điều gì thực sự được giải quyết dứt điểm.

Ngay cả khi kế hoạch điều tiết thương mại của chính quyền cuối cùng được hình thành một cách nhất quán, đó cũng chưa phải là chiến thắng.

Các bằng chứng đã cho thấy rõ rằng những mức thuế này sẽ đẩy giá cả lên cao đối với cả người tiêu dùng lẫn doanh nghiệp Mỹ, kìm hãm cạnh tranh và tăng trưởng, trong khi thâm hụt thương mại vẫn không thay đổi.

Vì lợi ích của nền kinh tế và xét trên góc độ tính toán chính trị thuần túy, Nhà Trắng nên âm thầm gác lại rồi từ bỏ hoàn toàn chương trình nghị sự này.