Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al-Thani cho biết việc thiết lập đường dây nóng giữa Mỹ và Iran là điều kiện quan trọng để bảo đảm quá trình mở cửa trở lại eo biển Hormuz diễn ra an toàn, đồng thời ngăn chặn các hành động phá hoại có thể làm gián đoạn hoạt động hàng hải.

Phát biểu tại Thụy Sĩ, vị quan chức của Qatar cho biết cơ chế liên lạc trực tiếp được thống nhất trong các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran sẽ giúp các tàu thương mại xác minh nhanh các cảnh báo an ninh, hạn chế nguy cơ bị các bên không có thẩm quyền phát tín hiệu giả mạo nhằm gây hoang mang hoặc cản trở lưu thông.

Theo Thủ tướng Qatar, một trong những nguy cơ hiện nay là các đối tượng lợi dụng hệ thống liên lạc hàng hải để phát đi thông điệp giả danh lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), yêu cầu tàu thuyền quay đầu hoặc đe dọa nổ súng. Đường dây nóng sẽ cho phép các hãng vận tải và lực lượng chức năng xác minh ngay với phía Iran trước khi đưa ra quyết định, góp phần bảo đảm tàu hàng tiếp tục hành trình an toàn.

Ông cũng thừa nhận vẫn tồn tại nguy cơ từ các nhóm phản đối tiến trình hòa giải. Theo ông, trong bất kỳ cuộc xung đột nào cũng luôn có những lực lượng tìm cách phá hoại các thỏa thuận đã đạt được.

Việc khôi phục hoạt động của Eo biển Hormuz là một trong những nội dung trọng tâm của biên bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran được ký kết tuần trước. Đây cũng được xem là điều kiện quan trọng để giảm áp lực đối với thị trường năng lượng toàn cầu sau nhiều tháng gián đoạn.

Qatar, quốc gia xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) lớn thứ hai thế giới, đã bắt đầu chuẩn bị đưa hoạt động khai thác và xuất khẩu trở lại bình thường. Theo Thủ tướng Sheikh Mohammed, QatarEnergy đã huy động nhân lực và thiết bị từ nhiều tuần trước nhằm sẵn sàng nối lại sản xuất ngay khi tình hình an ninh tại eo biển ổn định.

Ông dự báo sản lượng LNG của Qatar sẽ phục hồi trong vài tuần tới, ngoại trừ các cơ sở bị hư hại trong xung đột vẫn cần thêm thời gian sửa chữa.

Tuy nhiên, QatarEnergy sẽ chỉ dỡ bỏ tình trạng bất khả kháng đối với các hợp đồng xuất khẩu khi đánh giá đầy đủ các rủi ro an toàn và bảo đảm hoạt động vận hành đã ổn định.

Cuộc xung đột trước đó đã gây thiệt hại đáng kể đối với ngành khí đốt Qatar. Chỉ bốn ngày sau khi chiến sự bùng phát, QatarEnergy phải tạm dừng hoạt động tại một số cơ sở sau cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào tổ hợp LNG Ras Laffan.

Một đợt tấn công bằng tên lửa sau đó tiếp tục gây hư hại các cơ sở sản xuất, ảnh hưởng đến khoảng 17% công suất LNG của quốc gia này. Theo ước tính của QatarEnergy, việc khôi phục hoàn toàn các hạng mục bị hư hại có thể mất tới 5 năm.

Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz trong thời gian qua khiến phần lớn tàu chở LNG của Qatar không thể rời cảng. Một số chuyến hàng sang Pakistan vẫn được thực hiện thông qua cơ chế phối hợp đặc biệt giữa Islamabad và Tehran.

Theo nội dung biên bản ghi nhớ, Iran sẽ từng bước mở lại eo biển sau khi công tác rà phá thủy lôi hoàn tất trong khoảng 30 ngày đầu tiên của thời gian gia hạn ngừng bắn.

Dù vậy, tính bền vững của thỏa thuận vẫn còn là dấu hỏi khi lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cuối tuần qua tuyên bố có thể tiếp tục đóng Eo biển Hormuz để đáp trả các cuộc không kích của Israel nhằm vào Hezbollah tại Lebanon.

Thủ tướng Qatar cho biết các nhà hòa giải đã xác minh với phía Iran và được khẳng định chưa có bất kỳ mệnh lệnh chính thức nào về việc đóng cửa tuyến hàng hải này. Ông kỳ vọng lưu lượng tàu thuyền sẽ trở lại mức trước xung đột sau khoảng 30 ngày, dù quá trình khôi phục niềm tin của các doanh nghiệp vận tải sẽ cần thêm thời gian.

Theo biên bản ghi nhớ, Mỹ và Iran thống nhất gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày kể từ ngày 8.4, đồng thời khởi động các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân. Qatar và Pakistan tiếp tục đảm nhận vai trò trung gian nhằm hướng tới một thỏa thuận toàn diện hơn.

Bên cạnh đó, Thủ tướng Qatar cảnh báo thị trường thế giới có thể tiếp tục đối mặt với tình trạng thiếu hụt một số mặt hàng chiến lược như urê, phân bón, hóa dầu và khí heli trong những tháng tới do tác động của cuộc xung đột chưa thể khắc phục ngay.

Qatar hiện là nước xuất khẩu khí heli lớn nhất thế giới và đứng thứ hai về xuất khẩu urê, hai mặt hàng có vai trò quan trọng đối với ngành y tế, nông nghiệp và sản xuất công nghiệp.

Về đề xuất Iran thu phí đối với tàu thuyền đi qua Eo biển Hormuz, ông Sheikh Mohammed khẳng định Qatar không ủng hộ. Theo ông, việc áp dụng phí quá cảnh đi ngược các quy định quốc tế đối với tuyến hàng hải chung giữa Iran và Oman.

Ông cho biết nếu Iran đưa ra mô hình quản lý mới đối với Eo biển Hormuz, các quốc gia trong khu vực sẽ xem xét và thảo luận trên cơ sở luật pháp quốc tế. Tuy nhiên, Qatar không thể chấp nhận bất kỳ cơ chế nào khiến việc kết nối của nước này với thế giới bị kiểm soát bởi một quốc gia khác.

Thủ tướng Qatar đánh giá các cuộc đàm phán vừa qua mới chỉ đặt nền móng cho tiến trình hòa giải lâu dài. Theo ông, giai đoạn khó khăn nhất sẽ là các cuộc thương lượng kỹ thuật liên quan đến chương trình hạt nhân, cơ chế an ninh khu vực và việc thực thi các cam kết.

Ông cũng xác nhận con số khoảng 300 tỉ USD cho quỹ đầu tư chung hỗ trợ Iran sau khi đạt thỏa thuận cuối cùng với Mỹ là một mục tiêu đầy tham vọng. Mục đích của quỹ là tạo nguồn lực để doanh nghiệp quốc tế đầu tư vào Iran sau khi các lệnh hạn chế được nới lỏng.

Theo Thủ tướng Qatar, mục tiêu cuối cùng của các quốc gia trong khu vực là xây dựng một khuôn khổ an ninh bền vững giữa Mỹ và Iran, tạo nền tảng cho hợp tác kinh tế lâu dài và đưa Trung Đông trở lại trạng thái ổn định.