Việt Nam giữ nguyên vị trí thứ 19 trong top 20 nền kinh tế nhận FDI nhiều nhất thế giới năm 2025, với quy mô vốn đăng ký mới gần như đi ngang, theo báo cáo World Investment Report 2026 do UNCTAD công bố. 

Gián đoạn ngắn hạn

FDI vào Việt Nam đã tăng liên tục trong 6 năm qua, từ 15,8 tỉ USD năm 2020 lên 20,35 tỉ USD năm 2025, theo dữ liệu của UNCTAD. Tuy nhiên, mức tăng năm 2025 chỉ hơn 1% so với năm trước, chậm lại đáng kể so với mức tăng vài chục phần trăm của các quốc gia láng giềng như Thái Lan hay Malaysia. 

Điểm sáng hơn nằm ở vốn FDI lũy kế. Tổng vốn FDI đăng ký tại Việt Nam đã tăng từ 249 tỉ USD năm 2024 lên gần 270 tỉ USD vào năm 2025, tương đương mức tăng hơn 8% cho thấy dòng vốn vẫn đang tích lũy bền vững dù tốc độ dòng chảy mới có phần hạ nhiệt.

“Việt Nam nổi lên như một trong những nền kinh tế hưởng lợi rõ rệt nhất từ làn sóng đa dạng hoá chuỗi cung ứng sản xuất toàn cầu, dù cũng đối mặt với những rủi ro mới đến từ chính làn sóng đó,” báo cáo nhận xét. 

Điện tử và bán dẫn: Nhân tố dẫn dắt dòng tiền 

Điện tử và bán dẫn tiếp tục là trụ cột thu hút vốn của Việt Nam. Trong danh sách 10 dự án đầu tư mới (greenfield) lớn nhất châu Á năm 2025 do UNCTAD tổng hợp, Việt Nam góp mặt với dự án bán dẫn trị giá 4,5 tỉ USD của Amkor Technology (Mỹ), đứng thứ 6 toàn khu vực, sau các dự án tại Ấn Độ, Kazakhstan, UAE và Singapore.

Nhìn dài hạn hơn, báo cáo cho thấy Việt Nam là một trong những nền kinh tế tăng thị phần nhanh nhất trong dòng vốn đầu tư mới toàn cầu vào ngành công nghệ thông tin và điện tử. 

So sánh giai đoạn 2015-2019 với 2021-2025, thị phần của Việt Nam trong tổng vốn greenfield toàn cầu của ngành này tăng 6 điểm phần trăm lên 24%. Tốc độ tăng chỉ đứng sau nhóm Malaysia-Thái Lan (tăng 7 điểm, lên 10%) nhưng vượt xa cả Hoa Kỳ, liên minh châu Âu hay khối Canada-Mexico về quy mô thị phần tuyệt đối.

Dữ liệu phân tích về mạng lưới đầu tư xuyên biên giới của UNCTAD cho thấy Việt Nam cũng lần đầu tiên lọt tốp 5 điểm đến sản xuất được các nhà đầu tư Trung Quốc rót vốn nhiều nhất giai đoạn 2021-2025. 

Việt Nam vẫn giữ vị trí trong tốp 5 đối với dòng vốn từ Hàn Quốc, và lần đầu xuất hiện trong tốp 5 điểm đến của các nhà đầu tư Nhật Bản. Nói cách khác, Việt Nam đang là mắt xích được cả ba dòng vốn lớn của châu Á gồm Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản cùng tìm đến trong chiến lược “Trung Quốc + 1,” tức là dịch chuyển một phần sản xuất ra khỏi Trung Quốc sang một điểm đến bổ sung.

Chuyển hướng chính sách, từ “nhiều hơn” sang “tốt hơn”

UNCTAD ghi nhận Việt Nam đã chủ động dùng giai đoạn tái định vị chuỗi cung ứng hậu đại dịch để chuyển chiến lược thu hút FDI từ mục tiêu "nhiều hơn" sang "tốt hơn," ưu tiên các dự án có hàm lượng công nghệ cao, thân thiện môi trường và tạo liên kết mạnh hơn với doanh nghiệp trong nước. 

Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 đã bỏ quy chế ưu đãi tự động dựa trên việc đặt nhà máy trong khu công nghiệp vốn là công cụ thu hút FDI truyền thống của Việt Nam trong nhiều thập kỷ. 

Thay vào đó, các ưu đãi đặc biệt cùng quỹ Hỗ trợ đầu tư sẽ nhắm mục tiêu có chọn lọc hơn vào R&D, đào tạo nhân lực, đầu tư tài sản cố định và hạ tầng xã hội, đặc biệt trong hai lĩnh vực bán dẫn và trung tâm dữ liệu AI.

Song song, quốc gia có những mục tiêu cụ thể để phát triển ngành bán dẫn, xây dựng luật công nghiệp công nghệ số 2025, và gắn chính sách bán dẫn với khả năng tiếp cận năng lượng tái tạo - một điều thiết yếu trong thời kỳ mới, bao gồm cả cơ chế mua bán điện trực tiếp, nhằm đảm bảo nguồn cung điện sạch, ổn định cho các nhà máy bán dẫn tương lai.

Rủi ro thuế quan và bài toán "nguồn gốc xuất xứ"

Vị thế là trung tâm lắp ráp điện tử xuất khẩu cũng khiến Việt Nam trở thành nền kinh tế có mức độ rủi ro cao trước các đợt tăng thuế quan. UNCTAD chỉ ra rằng ngành điện tử Việt Nam đối mặt mức tăng thuế quan bình quân 7 điểm phần trăm giữa 2024-2025. 

Do ngành này chiếm tới 42% tổng vốn đầu tư mới vào sản xuất tại Việt Nam giai đoạn 2021-2025, là mức cao nhất trong nhóm các nền tảng sản xuất xuất khẩu của Đông Nam Á (so với 7% ở Campuchia hay 11% ở Thái Lan), mức độ “dễ tổn thương” của nền kinh tế trước biến động thuế quan của Việt Nam là đáng kể.

Để ứng phó với rủi ro bị coi là điểm trung chuyển hàng hoá né thuế (transshipment), Việt Nam đã siết chặt quy định xác minh nguồn gốc xuất xứ và chống gian lận thương mại, thông qua nghị quyết 119 (2019) và gần đây là chỉ thị 09/CT-BCT (2025), nhằm bảo vệ uy tín hàng xuất khẩu Việt Nam và giảm nguy cơ các biện pháp phòng vệ thương mại từ bên ngoài ảnh hưởng đến các nhà sản xuất tuân thủ quy định.

Cơ hội có thật, nhưng cuộc chơi ngày càng khó

Câu chuyện của Việt Nam trong báo cáo UNCTAD là trường hợp có lợi thế rõ rệt, và rủi ro cũng tới từ chính lợi thế đó. Một mặt, Việt Nam đang được hưởng lợi rõ rệt từ làn sóng đa dạng hoá chuỗi cung ứng điện tử và bán dẫn toàn cầu, với thị phần đầu tư mới tăng nhanh và dòng vốn đến từ cả ba trục đầu tư lớn của châu Á.

Mặt khác, tăng trưởng FDI danh nghĩa đã chậm lại đáng kể so với các đối thủ cạnh tranh trực tiếp trong khu vực, trong khi rủi ro thuế quan gắn với chính ngành mũi nhọn điện tử đang gia tăng.

Bài toán Việt Nam cần giải trong tương lai không dừng ở thu hút vốn FDI, mà là chuyển các dòng vốn trở thành năng lực công nghiệp nội địa thực sự từ số lượng kỹ sư thiết kế chip, năng lực đóng gói kiểm định, đến việc kết nối các nhà cung ứng trong nước vào chuỗi giá trị mà các tập đoàn đa quốc gia đang xây dựng tại đây.

Trên toàn cầu, dòng vốn FDI ghi nhận năm 2025 đạt hơn 1.600 tỉ USD. Đây là một tín hiệu tích cực sau hai năm dòng vốn này liên tục sụt giảm, theo báo cáo. 

Xu hướng đáng chú ý nhất trong dòng chảy FDI toàn cầu năm 2025, theo UNCTAD, là sự tập trung vốn vào một nhóm nhỏ ngành công nghệ chiến lược: bán dẫn, hạ tầng AI, khoáng sản thiết yếu và công nghệ sạch. Tỉ trọng của các ngành này trong tổng vốn đầu tư mới toàn cầu đã tăng từ 16% lên 44% chỉ trong 5 năm, từ 2020 đến 2025. 

UNCTAD đánh giá đây là sự dịch chuyển mang tính cấu trúc khi dòng vốn FDI không còn chạy theo chi phí và hiệu quả như trước, vốn là lợi thế truyền thống của các nước đang phát triển, mà đi theo tính toán chiến lược và chính sách công nghiệp của các chính phủ. 

Châu Á đang phát triển tiếp tục là điểm đến lớn nhất trong nhóm các khu vực đang phát triển, thu hút 644 tỉ USD FDI năm 2025. Khu vực này chiếm khoảng 40% tổng vốn FDI toàn cầu và hơn 70% dòng vốn chảy vào các nền kinh tế đang phát triển. 

Đáng chú ý, lần đầu tiên khu vực Đông Nam Á vượt Đông Á để trở thành tiểu vùng thu hút FDI lớn nhất châu Á. UNCTAD nhận định, thách thức tiếp theo với các nền kinh tế châu Á không còn đơn thuần là thu hút vốn, mà là duy trì sức cạnh tranh trong một thế giới nơi vốn, công nghệ và năng lực công nghiệp ngày càng tập trung vào các lĩnh vực được xem là chiến lược.