Các ngân hàng Nhật Bản đang đối mặt một vấn đề mà vài năm trước ít ai từng nghĩ tới: Tăng trưởng cho vay vượt tốc độ tăng tiền gửi.

Nhu cầu vay vốn tại Nhật Bản đang bùng nổ khi doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư vốn và các thương vụ mua lại ngày càng lớn hơn. Trong khi đó, tiền gửi tăng chậm hơn nhiều, tạo ra thách thức mới có thể hạn chế hoạt động cho vay và buộc các ngân hàng phải tìm tới những nguồn vốn khác với chi phí đắt đỏ hơn. Trong suốt nhiều thập niên, các doanh nghiệp Nhật Bản từng ở trong hoàn cảnh trái ngược khi giảm phát khiến nhu cầu vay yếu và người dân có xu hướng tích trữ tiền mặt vì giá trị đồng tiền được duy trì ổn định.

“Chúng tôi cần chọn lọc kỹ hơn trong hoạt động cho vay so với trước đây”, tổng giám đốc Sumitomo Mitsui Financial, ông Toru Nakashima, nói với phóng viên tại buổi công bố kết quả kinh doanh ngày 13.5. “Trước đây, tiền gửi khá dồi dào nên mỗi khi có nhu cầu, chúng tôi có thể đẩy mạnh việc cho vay rất mạnh tay”.

Theo dữ liệu mới nhất từ Ngân hàng Trung ương Nhật Bản, dư nợ cho vay của toàn bộ hệ thống ngân hàng Nhật Bản tăng 5,4% trong tháng 4 so với cùng kỳ năm trước. Nếu loại trừ giai đoạn doanh nghiệp ồ ạt vay vốn trong đại dịch, đây là mức tăng mạnh nhất kể từ khi ngân hàng trung ương bắt đầu thống kê dữ liệu này vào năm 2001. Trong khi đó, tiền gửi chỉ tăng 1,9%.

Một quan chức cấp cao của Cơ quan Dịch vụ Tài chính Nhật Bản (FSA) cho biết cơ quan này đang theo dõi rất kỹ xu hướng tiền gửi và cho biết đây gần như chưa từng là vấn đề đáng lo ngại đối với giới quản lý cho đến gần đây. Quan chức này nói FSA đang chú ý liệu các ngân hàng có thể tiếp tục đáp ứng nhu cầu tài chính ngày càng tăng của khách hàng hay không, trong bối cảnh các yêu cầu về thanh khoản và quy định giám sát ngày càng chặt chẽ. Người này đề nghị giấu tên để có thể trao đổi thẳng thắn hơn.

Nguy cơ thiếu hụt nguồn vốn đã thúc đẩy các ngân hàng lớn hợp tác với nhiều tổ chức khác, bao gồm công ty bảo hiểm nhân thọ và các nhà đầu tư sở hữu tài sản lớn, trong khi các ngân hàng khu vực cũng tăng tốc sáp nhập. Áp lực vốn cũng có thể mở ra cơ hội cho các quỹ tín dụng tư nhân thâm nhập thị trường vốn từ lâu do các ngân hàng thương mại thống trị.

Mizuho Financial hôm thứ Tư công bố thỏa thuận hợp tác kinh doanh mới với Rakuten Bank trong khuôn khổ liên minh vốn với các đơn vị tài chính thuộc tập đoàn thương mại điện tử Rakuten.

Hai ngân hàng cho biết họ sẽ thảo luận việc xây dựng cơ chế cho phép Rakuten Bank mua lại các khoản vay doanh nghiệp và những tài sản khác do Mizuho khởi tạo. Rakuten Bank cũng sẽ xem xét mua các sản phẩm chứng khoán hóa từ hoạt động cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ của Mizuho.

Trong tuyên bố chung, hai ngân hàng cho biết động thái này nhằm tận dụng hiệu quả hơn nguồn vốn trong bối cảnh cạnh tranh huy động tiền gửi tại Nhật Bản ngày càng gay gắt.

Do tốc độ tăng tiền gửi yếu, SMFG sẽ giảm nhịp độ tăng trưởng cho vay trong ba năm tới. Ngân hàng lớn thứ hai Nhật Bản dự kiến tăng tiền gửi nội địa thêm 7 ngàn tỉ yen, tương đương 44 tỉ USD, trong giai đoạn này trong khi chỉ nâng dư nợ cho vay thêm 3 ngàn tỉ yen, ông Nakashima cho biết.

Nhờ hoạt động cho vay mạnh mẽ, các ngân hàng lớn nhất Nhật Bản vẫn dự báo thêm một năm đạt lợi nhuận kỷ lục, bất chấp bất ổn kéo dài tại Trung Đông. Ba ngân hàng lớn nhất nước này, bao gồm Mitsubishi UFJ Financial, hiện chưa ghi nhận tình trạng rút tiền gửi hàng loạt và cũng chưa đối mặt nguy cơ thiếu hụt vốn trong ngắn hạn. Quy mô tiền gửi của họ vẫn cao hơn đáng kể so với dư nợ cho vay.

Tổng giám đốc MUFG, ông Junichi Hanzawa, cho biết ông chưa quá lo ngại về nguồn vốn bằng đồng yen nhờ lượng tiền gửi “dồi dào”.

“Tuy nhiên về lâu về dài, chúng tôi phải theo dõi cách điều chỉnh cấu trúc bảng cân đối kế toán bằng đồng yen,” ông nói khi đề cập đến cạnh tranh huy động tiền gửi ngày càng quyết liệt. “Đáp ứng nhu cầu khách hàng là trách nhiệm lớn nhất của chúng tôi. Vì vậy, ưu tiên của chúng tôi là giải quyết nhu cầu đó bằng nhiều biện pháp huy động vốn khác nhau.”

Trong tháng 4, Sumitomo Mitsui đã phát hành 150 tỉ yen trái phiếu cấp cao thông thường. Đây là lần đầu tiên ngân hàng phát hành loại trái phiếu bằng đồng yen này sau 12 năm. Theo ông Nakashima của SMFG, động thái này nằm trong chiến lược đa dạng hóa nguồn vốn khi khoảng cách giữa cho vay và tiền gửi đang thu hẹp.

“Chúng tôi cần xây dựng lịch sử phát hành và mở rộng tệp nhà đầu tư. Nếu không, chúng tôi sẽ khó lòng huy động được lượng vốn lớn khi cần,” ông nói.

Các ngân hàng Nhật Bản cũng đã bắt đầu tìm cách giảm sử dụng bảng cân đối kế toán của chính mình bằng cách mời gọi nhà đầu tư tổ chức tham gia.

Bloomberg đưa tin hồi tháng 4 rằng Sumitomo Mitsui và Nippon Life Insurance đang đàm phán thành lập một quỹ tín dụng tư nhân với vốn ban đầu tối thiểu 500 tỉ yen. Quỹ này sẽ cung cấp vốn cho các thương vụ mua lại sử dụng đòn bẩy tài chính cùng nhiều lĩnh vực khác như giao dịch bất động sản và tài trợ mezzanine, theo các nguồn tin am hiểu vấn đề.

Tổng giám đốc Mizuho, ông Masahiro Kihara, cho biết ngân hàng sẽ đáp ứng nhu cầu tài chính của khách hàng trong mọi trường hợp.

“Tuy nhiên, điều quan trọng là phải đánh giá cẩn trọng xem nên sử dụng bảng cân đối kế toán của chính mình hay áp dụng mô hình xoay vòng tài sản,” ông nói, đề cập hoạt động ngân hàng bảo lãnh phát hành nợ rồi bán lại cho các nhà đầu tư tổ chức.

— Với sự hỗ trợ của Hideki Suzuki