Cơn bùng nổ AI đang đẩy lượng hàng điện tử xuất khẩu từ các trung tâm sản xuất ở Đông Nam Á lên mức kỷ lục.

Dữ liệu thương mại tháng 4 vừa công bố của Malaysia, Singapore và Việt Nam đều cho thấy cùng một xu hướng. Thái Lan cũng đang đi theo quỹ đạo tương tự, ngay cả khi cuộc chiến giữa Mỹ và Iran đang làm xáo trộn chuỗi logistics toàn cầu.

Bộ Đầu tư, Thương mại và Công nghiệp Malaysia cho biết hôm thứ Tư rằng xuất khẩu tháng 4 của nước này tăng 36,9% so với cùng kỳ năm trước. Kim ngạch đạt mức kỷ lục 182,74 tỉ ringgit, tương đương 43 tỉ USD. Đây cũng là tháng tăng trưởng thứ 10 liên tiếp và cao hơn khoảng 30 tỉ ringgit so với mức kỷ lục hàng tháng trước đó được thiết lập vào tháng 12.

Nhóm hàng điện và điện tử dẫn đầu đà tăng. Bộ này cho biết nhu cầu toàn cầu liên quan đến AI và điện tử ô tô đang thúc đẩy xuất khẩu. Tổng kim ngạch thương mại đạt 336,73 tỉ ringgit, cũng là mức cao kỷ lục. Tuy nhiên, chi phí logistics và gián đoạn chuỗi cung ứng đang gia tăng vì căng thẳng địa chính trị tại Tây Á.

Dữ liệu tháng 4 của Singapore cũng phản ánh xu hướng tương tự. Xuất khẩu nội địa phi dầu mỏ tăng 24,5% so với cùng kỳ năm trước, trong đó xuất khẩu điện tử tăng tới 66,7%.

Xuất khẩu vi mạch tích hợp tăng 82,7%, các sản phẩm lưu trữ dạng đĩa tăng gấp 2,5 lần và xuất khẩu máy tính cá nhân tăng 35,7%. Đáng chú ý, xuất khẩu điện tử sang Mỹ tăng vọt 224%, trong khi Hàn Quốc tăng 214% và Đài Loan tăng 118%. Diễn biến này cho thấy chuỗi cung ứng máy chủ AI và chip tiên tiến đang đồng thời kéo sản lượng đi lên tại nhiều trung tâm lắp ráp trên khắp châu Á.

Việt Nam, dù công bố dữ liệu thương mại theo cách khác, cũng đang nằm trên cùng quỹ đạo tăng trưởng. Theo cục Thống kê, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện là nhóm hàng xuất khẩu lớn nhất trong bốn tháng đầu năm 2026, đạt 43,6 tỉ USD và chiếm khoảng một phần tư tổng kim ngạch xuất khẩu.

Nhóm hàng này tăng hơn 45% so với cùng kỳ năm trước, tương đương tăng thêm khoảng 9,6 tỉ USD so với cùng kỳ năm 2025. Riêng trong tháng 3, xuất khẩu điện tử sang Mỹ tăng 75,8% so với cùng kỳ, lên 5,53 tỉ USD. Theo số liệu của cục Hải quan Việt Nam, Mỹ hiện chiếm hơn 40% tổng kim ngạch của ngành hàng này.

Dù vậy, đà tăng cũng bắt đầu xuất hiện những nhịp điều chỉnh ngắn hạn. Số liệu hải quan sơ bộ cho thấy xuất khẩu điện tử của Việt Nam trong nửa đầu tháng 4 giảm 1,6 tỉ USD, tương đương 21,6%, so với nửa cuối tháng 3. Tuy nhiên, nhiều khả năng đây chỉ là nhịp điều chỉnh sau cú tăng mạnh trong tháng 3 thay vì tín hiệu cho thấy chu kỳ tăng trưởng đang đảo chiều.

Tuy nhiên, số liệu lũy kế đến giữa tháng 4 vẫn cho thấy tổng kim ngạch xuất khẩu tăng 20,3% so với cùng kỳ năm trước, lên 144,6 tỉ USD. Nhập khẩu hàng hóa trung gian còn tăng nhanh hơn, ở mức 28,8%, cho thấy hoạt động gia công và tái xuất đang gia tăng khi các nhà sản xuất Trung Quốc tiếp tục chuyển hướng sản xuất qua Việt Nam nhằm giảm tác động từ thuế quan Mỹ. Dữ liệu tháng 4 của Malaysia cũng phản ánh xu hướng tương tự, với kim ngạch tái xuất tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm trước.

Trong khi đó, Thái Lan dự kiến khoảng một tuần nữa mới công bố dữ liệu thương mại tháng 4, nhưng các tín hiệu nền tảng hiện khá đồng nhất. Trong tháng 2, xuất khẩu của nước này ghi nhận mức tăng theo năm mạnh nhất trong bốn năm. Văn phòng Chính sách và Chiến lược Thương mại Thái Lan cho biết đà tăng chủ yếu đến từ nhu cầu liên quan đến AI và trung tâm dữ liệu, thay vì hoạt động đẩy mạnh nhập hàng trước khi thuế quan có hiệu lực.

Đến hôm thứ Hai, nước này đã nâng dự báo tăng trưởng xuất khẩu cả năm 2026 lên 9,6% tính theo USD từ mức 2% trước đó, nhờ nhu cầu mạnh đối với các sản phẩm công nghệ cao.

Nghiên cứu của Krungsri, ngân hàng lớn thứ tư Thái Lan, dự báo giá trị xuất khẩu vi mạch của nước này sẽ tăng khoảng 30% trong năm 2025. Trong khi đó, xuất khẩu ổ cứng, vốn được sử dụng nhiều trong hạ tầng trung tâm dữ liệu, sẽ tăng từ 21% đến 22%.

Dữ liệu tháng 4 của Singapore cũng đưa ra một tín hiệu gián tiếp. Tái xuất khẩu phi dầu mỏ sang Thái Lan tăng tới 115,8% so với cùng kỳ năm trước, mức tăng mạnh nhất trong số các thị trường lớn.

Do Singapore đóng vai trò trung tâm trung chuyển linh kiện công nghệ cao trước khi được đưa vào khâu lắp ráp cuối cùng, dòng chảy này cho thấy các nhà máy tại Thái Lan đang tích trữ hàng tồn kho trước khi đẩy mạnh xuất khẩu trong thời gian tới.

Câu hỏi lớn hơn hiện nay là chu kỳ tăng trưởng này có thể hấp thụ cú sốc từ Trung Đông trong bao lâu.

Bộ phận Nghiên cứu Kinh tế và Thị trường Toàn cầu của UOB cho rằng mô hình tăng trưởng xuất khẩu “hình chữ K” sẽ tiếp tục kéo dài. Trong đó, ngành điện tử vẫn vượt trội nhờ nhu cầu AI, ngay cả khi thương mại nói chung chậm lại.

Trao đổi với Nikkei Asia trong tuần này, chuyên gia kinh tế cấp cao Julia Goh của UOB cùng Mohamed Afham Zulghafir từ CGS International cảnh báo rằng căng thẳng kéo dài trong khu vực có thể ảnh hưởng đến hoạt động bổ sung hàng tồn kho, tài trợ thương mại và logistics sản xuất. Các linh kiện thay thế cũng có nguy cơ bị giao chậm hoặc không đáp ứng đúng tiêu chuẩn kỹ thuật.

Đối với Việt Nam và Thái Lan, hai nền kinh tế phụ thuộc lớn vào hàng hóa trung gian nhập khẩu cũng như các tuyến vận tải đi qua khu vực gần eo biển Hormuz, độ trễ từ lúc gián đoạn xảy ra đến khi phản ánh vào dữ liệu thương mại thường kéo dài từ hai đến ba tháng.