Cuối tháng 7, Mỹ và Nhật Bản lần đầu phối hợp can thiệp thị trường ngoại hối kể từ năm 1998, sau khi đồng yen giảm xuống dưới ngưỡng 160 yen đổi một USD. Động thái này lập tức tạo hiệu ứng trên thị trường, nhưng sức mạnh của nó nhanh chóng suy giảm khi tỷ giá USD/JPY quay trở lại vùng 159 - 160.

Diễn biến này cho thấy giới chức Nhật Bản có thể làm chậm một đợt mất giá của đồng yen bằng cách sử dụng dự trữ ngoại hối, nhưng rất khó đảo ngược xu hướng trong thời gian dài chỉ bằng những giao dịch mua yen, bán USD. Muốn đồng tiền phục hồi bền vững, Tokyo cần thuyết phục thị trường rằng các chính sách tiền tệ và tài khóa cũng đang thay đổi theo hướng hỗ trợ đồng yen.

Nhật Bản từng trải qua một bài học tương tự vào năm 1998. Khi đó, đồng yen lao dốc trong cuộc khủng hoảng tài chính châu Á và Washington cũng phải phối hợp với Tokyo để hỗ trợ đồng tiền này. Can thiệp giúp giảm áp lực tức thời, nhưng không thể thay thế việc xử lý những vấn đề đang kéo nền kinh tế Nhật Bản xuống.

Sau cuộc khủng hoảng tài chính do nợ xấu, đồng yen giảm từ khoảng 110 yen đổi một USD vào tháng 6.1997 xuống gần 146 yen/USD một năm sau đó. Ngày 17/6/1998, Mỹ và Nhật Bản phối hợp mua yen, bán USD nhằm ngăn đồng tiền Nhật tiếp tục lao dốc.

Thủ tướng Nhật Bản Ryutaro Hashimoto và Tổng thống Mỹ Bill Clinton khi đó cùng đánh giá một đồng yen mạnh hơn, đi cùng hệ thống tài chính ổn định, có ý nghĩa đối với kinh tế châu Á và toàn cầu. Tokyo đồng thời cam kết đẩy nhanh việc xử lý nợ xấu trong hệ thống ngân hàng.

Tuy nhiên, chính phủ ông Hashimoto vấp phải sự phản đối trong nước đối với kế hoạch bơm vốn nhà nước vào các tổ chức tài chính. Việc xử lý nợ xấu bị trì hoãn, nhiều ngân hàng tiếp tục suy yếu và kinh tế Nhật Bản sau đó rơi vào giai đoạn giảm phát kéo dài.

Bài học này đang trở lại khi Tokyo tiếp tục phải sử dụng nguồn lực lớn để hỗ trợ đồng yen. Nhật Bản từng chi gần 74 tỉ USD trong một đợt can thiệp hồi tháng 4, nhưng đồng tiền này nhanh chóng suy yếu trở lại. Vấn đề vì thế nằm ở sức mạnh của các yếu tố kinh tế đứng sau tỷ giá, chứ không chỉ ở quy mô giao dịch của nhà chức trách.

Mỹ cũng có lý do để không muốn đồng yen quá yếu. Tổng thống Donald Trump ngày 2/8 nói Nhật Bản “muốn được giúp đỡ” vì đồng yen suy yếu, đồng thời đặt động thái này cùng nhóm với các biện pháp hỗ trợ đồng peso Argentina và những thỏa thuận đầu tư khác của Washington.

Một đồng yen quá yếu có thể giúp hàng hóa Nhật Bản tăng sức cạnh tranh tại các thị trường quốc tế, tạo thêm áp lực lên các đối tác thương mại của Mỹ. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết nhiều đồng tiền châu Á có xu hướng biến động theo đồng yen và kỳ vọng Nhật Bản thực hiện các chính sách phù hợp để đưa đồng tiền này trở về “mức cân bằng bình thường hơn”.

Tuy nhiên, sự tham gia của Washington chỉ có thể hỗ trợ Tokyo trong một khoảng thời gian. Chênh lệch lãi suất giữa Mỹ và Nhật Bản vẫn là lực kéo quan trọng đối với tỷ giá. Nhà đầu tư có thể vay yen với chi phí thấp rồi chuyển vốn sang các tài sản bằng USD có lợi suất cao hơn, tạo thêm sức ép bán đồng tiền Nhật.

Đây cũng là lý do Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đứng trước một bài toán khó. Tăng lãi suất nhanh hơn có thể giúp thu hẹp chênh lệch với Mỹ và hỗ trợ đồng yen, nhưng đồng thời làm tăng chi phí vay, gây sức ép lên tiêu dùng và đầu tư trong nước. Duy trì lãi suất thấp quá lâu lại khiến dòng vốn tiếp tục chảy ra ngoài và làm tăng chi phí hàng hóa nhập khẩu.

Chính sách tài khóa cũng nằm trong bài toán này. Nhà đầu tư đang theo dõi khả năng Tokyo kiểm soát gánh nặng nợ công và tạo ra động lực tăng trưởng mới. Một đồng yen mạnh hơn khó duy trì nếu thị trường vẫn nghi ngờ về hướng đi của chính sách kinh tế Nhật Bản.

Vì vậy, can thiệp ngoại hối chỉ có thể tạo thêm thời gian cho Tokyo. Đồng yen muốn phục hồi bền vững cần sự kết hợp giữa chính sách tiền tệ, kỷ luật tài khóa và các biện pháp nâng năng suất của nền kinh tế. Thị trường sẽ chú ý nhiều hơn đến những thay đổi này thay vì chỉ nhìn vào lượng USD mà Nhật Bản bán ra để mua yen.

Với Việt Nam, đồng yen suy yếu kéo dài tạo ra tác động rõ nhất đối với người lao động đang làm việc tại Nhật Bản. Khi quy đổi tiền lương và các khoản chuyển về sang đồng Việt Nam, giá trị nhận được giảm xuống, làm giảm sức hấp dẫn tương đối của thị trường Nhật Bản đối với một bộ phận lao động Việt Nam.

Doanh nghiệp Việt Nam cũng chịu tác động theo chiều ngược lại. Đồng yen yếu giúp hàng hóa, máy móc và thiết bị Nhật Bản có giá cạnh tranh hơn khi quy đổi sang đồng Việt Nam, trong khi doanh nghiệp xuất khẩu sang Nhật phải đối mặt với nguy cơ doanh thu bằng yen giảm giá trị khi chuyển sang đồng Việt Nam hoặc USD.