Hoạt động huy động vốn thông qua phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng tại Nhật Bản đang cạn dần, trái ngược với làn sóng bùng nổ thương vụ trên khắp châu Á. Những thay đổi về quy định cùng sự thiếu vắng các công ty liên quan đến trí tuệ nhân tạo đã làm suy yếu nguồn cung doanh nghiệp chuẩn bị niêm yết.

Theo dữ liệu do Bloomberg tổng hợp, số đợt phát hành lần đầu đã giảm xuống còn 32 thương vụ tính đến hết tháng 9, mức thấp nhất trong 9 tháng kể từ năm 2012. Hoạt động IPO, trong đó có đợt niêm yết của công ty cung cấp ứng dụng gọi taxi Go Inc., cũng rơi xuống mức thấp nhất trong 4 năm, ngay cả khi huy động vốn tăng mạnh ở phần còn lại của châu Á.

Trong khi các công ty thuộc chuỗi cung ứng AI thúc đẩy hoạt động giao dịch trên toàn cầu, Nhật Bản vẫn chưa bắt kịp làn sóng các startup có khả năng thu hút trí tưởng tượng của nhà đầu tư như tại Trung Quốc. Một số doanh nghiệp kỳ vọng IPO cũng bị ngăn cản bởi kế hoạch của sở Giao dịch Chứng khoán Tokyo nhằm nâng tiêu chuẩn để các công ty có thể tiếp tục niêm yết trên phân khúc startup, trong nỗ lực thu hút thêm những doanh nghiệp phát hành có chất lượng.

"Ngày càng nhiều công ty cho rằng hiện chưa phải thời điểm thích hợp để lên sàn," Masahito Watanabe, người đứng đầu bộ phận IPO tại Mizuho Securities Co., cho biết. Ông nói thêm rằng tại Nhật Bản, các doanh nghiệp cần ít nhất 2 đến 3 năm để chuẩn bị cho việc niêm yết.

Từ năm 2030, sở Giao dịch Chứng khoán Tokyo sẽ yêu cầu các công ty trên Growth Market đạt giá trị vốn hóa ít nhất 10 tỉ yên, tương đương 63,2 triệu USD, sau 5 năm để được tiếp tục niêm yết. Hiện nay, yêu cầu này là 4 tỉ yên sau 10 năm.

Thay đổi đó cũng đang ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn trên thị trường tư nhân của các startup, khi các quỹ đầu tư mạo hiểm có thể trở nên dè dặt hơn trong việc rót vốn, do kênh thoái vốn rõ ràng thông qua IPO ngày càng trở nên thiếu chắc chắn.

"Các ngân hàng đang lựa chọn kỹ lưỡng và hỗ trợ những công ty không chỉ đáp ứng yêu cầu mới của sở Giao dịch Chứng khoán Tokyo, mà còn có tiềm năng tăng trưởng mạnh sau khi niêm yết", Reika Matsuda, đối tác sáng lập của Shiza Ventures Inc., cho biết.

Dù vậy, một số ngân hàng đầu tư và nhà đầu tư kỳ vọng các đợt phát hành được các quỹ đầu tư tư nhân hậu thuẫn sẽ tạo động lực cho thị trường trong ngắn hạn. York Holdings, công ty thuộc sở hữu của Bain Capital, đặt mục tiêu niêm yết trong vòng 2 năm, trong khi Logisteed Ltd., được KKR hậu thuẫn, có thể lên sàn vào năm 2027. Những người nắm rõ vấn đề cho biết Toshiba Corp., được Japan Industrial Partners hậu thuẫn, đang tìm cách quay trở lại thị trường sớm nhất vào năm tài chính 2028.

"Xét đến các thương vụ tái niêm yết có bảo trợ đang được chuẩn bị, thị trường IPO có thể đạt quy mô hợp lý," Hiroaki Shirano, người đứng đầu bộ phận giải pháp vốn tư nhân tại Daiwa Securities Co., cho biết. "Số lượng doanh nghiệp niêm yết sẽ dần phục hồi, vì triển vọng IPO không nhất thiết đang suy giảm. Tuy nhiên, tôi không nghĩ số lượng này sẽ trở lại mức 100 thương vụ mỗi năm như trước đây."

Vụ IPO lớn nhất của Nhật Bản trong năm nay là đợt niêm yết của công ty vận hành ứng dụng gọi taxi Go, qua đó huy động 607 triệu USD. SmartHR Inc., công ty vận hành nền tảng nhân sự được KKR & Co. hậu thuẫn và là một trong số ít kỳ lân Nhật Bản, đã trì hoãn một thương vụ tiềm năng sau khi các nhà đầu tư cho rằng mức định giá mục tiêu quá cao, theo những người nắm rõ vấn đề.

Trong khi châu Á chứng kiến những thương vụ IPO đình đám của các công ty liên quan đến AI như CXMT Corp. và Zhongji Innolight Co., cùng với Moonshot AI và DeepSeek dự kiến niêm yết vào đầu năm sau, Nhật Bản phần lớn đã bỏ lỡ những thương vụ như vậy.

"Nguồn vốn vẫn tập trung vào các vòng gọi vốn tư nhân của những công ty hoạt động trong lĩnh vực AI tạo sinh", Keith Yuki Isobe, giám đốc Điều hành kiêm người đứng đầu bộ phận đầu tư tại DG Ventures Inc., cho biết. "Do đó, số lượng nhà đầu tư tham gia các vòng huy động vốn của những công ty chưa niêm yết trong các lĩnh vực ngoài AI đã giảm so với 3 hoặc 4 năm trước."