Vào một ngày trong tuần tại ga Tokyo, một dòng người di chuyển ngược chiều đều đặn cắt ngang luồng hành khách đi làm vào giờ ăn trưa. Người mua sắm bước nhanh vào Trainiart, một cửa hàng nhỏ chuyên bán các sản phẩm liên quan đến tàu hỏa. Từ bức tường phía sau, hàng chục khuôn mặt nhỏ bé nhìn ra ngoài, trống rỗng và không chớp mắt.

Đó là những chú chim cánh cụt Suica, linh vật tròn mắt, điềm tĩnh và không xác định giới tính của công ty đường sắt JR East. Việc nhân vật này sắp nghỉ hưu sau 25 năm xuất hiện đang khiến cả nước Nhật tiếc nuối, đồng thời thúc đẩy những người hâm mộ trung thành đổ xô mua hàng lưu niệm.

Trong số đó có Kaneko Kazumi, 54 tuổi, người đang tìm cách bổ sung vào bộ sưu tập ngày càng lớn của mình. Bộ sưu tập này có cả một chiếc túi xách vinyl hiếm, được cô đeo như clutch, với gương mặt chú chim cánh cụt nở nụ cười khi nằm kẹp dưới nách cô. Sau khi xem qua những chiếc túi đeo vai, bìa hồ sơ, thú nhồi bông, hộp đựng khăn giấy và móc khóa mang thương hiệu Suica, cô rời đi để cân nhắc các lựa chọn trong lúc ăn trưa. "Tôi hơi bối rối," cô nói. "Tôi không thể mua quá nhiều."

JR East, công ty đường sắt vận chuyển hành khách lớn nhất Nhật Bản với 16,5 triệu lượt người mỗi ngày, lần đầu giới thiệu chú chim cánh cụt vào năm 2001. Nhân vật này được lấy từ một cuốn sách thiếu nhi của Chiharu Sakazaki và xuất hiện trong chiến dịch quảng bá một loại thẻ thông minh có thể nạp tiền, tự động tính giá vé. Tên đầy đủ của loại thẻ này là Super Urban Intelligent Card, thường được gọi tắt là Suica. Cái tên này cũng gợi đến âm thanh "sui sui", mô tả hành khách lướt qua cổng soát vé. Qua nhiều năm, chú chim cánh cụt trở thành hình ảnh gắn liền với chiếc thẻ. Năm 2016, một bức tượng đồng của linh vật này được đặt tại ga Shinjuku ở Tokyo, nơi nó nhanh chóng trở thành điểm hẹn thuận tiện trong nhà ga đông đúc nhất thế giới.

Các loại thẻ thông minh như Suica, được sử dụng không chỉ để đi lại mà còn để mua sắm, đã trở nên phổ biến khắp Nhật Bản, còn chú chim cánh cụt thì xuất hiện ở mọi nơi tại Tokyo. Tính đến năm ngoái, JR East đã phát hành 112,3 triệu thẻ Suica, nhiều hơn gấp đôi số thẻ Pasmo của hệ thống tàu điện ngầm Tokyo. Pasmo không có linh vật mà chỉ mang hình minh họa một chiếc xe buýt và một toa tàu. Phần đầu màu đen của chú chim cánh cụt cũng xuất hiện trên phiên bản ví điện tử của Suica, được sử dụng trên cả điện thoại và các thiết bị đeo.

Mức độ phổ biến rõ ràng của chú chim cánh cụt khiến thông báo hồi tháng 11 của công ty càng gây bất ngờ. JR East cho biết nhân vật này sẽ "tốt nghiệp" vào tháng 3.2027 và được thay thế bằng một nhân vật mới do công chúng bình chọn. Đây là một phần trong kế hoạch nâng cấp quy mô lớn hơn, bao gồm liên kết Suica với dữ liệu căn cước quốc gia và cho phép chuyển tiền kỹ thuật số. Cuộc đại tu này được đặt tên là "Suica Renaissance".

Ngày 8.9, JR East giới thiệu các ứng viên linh vật mới, gồm một chú sóc vui vẻ, một con thỏ màu tím có hình dáng kỳ quặc và một sinh vật màu cam trông khốn khổ, đeo một chiếc túi có con chuột chũi bên trong. Các ứng viên này lập tức bị người dùng mạng xã hội chế giễu dữ dội, với những lời nhận xét rằng chúng "đáng sợ" và "sến súa". Nhiều bình luận đề xuất các ứng viên thay thế hoặc kêu gọi giữ chú chim cánh cụt ở lại. Một "Kế hoạch D" được yêu thích là hình ảnh một quả dưa hấu nằm nghiêng, được gắn đôi mắt tròn và nụ cười nhỏ của chú chim cánh cụt. "Suica" trong tiếng Nhật cũng có nghĩa là dưa hấu.

Một người dùng đăng ảnh những chú chim cánh cụt nhồi bông mặc tạp dề làm việc của chuỗi nhà sách Junkudo, kèm nhận xét: "Chú chim cánh cụt đã tìm được việc mới rồi, quá ấn tượng." Bài đăng nhận được 265.000 lượt thích.

Làn sóng gắn bó với chú chim cánh cụt là một phần của xu hướng hoài niệm rộng hơn liên quan đến tàu hỏa. Xu hướng này cũng lan tới New York vào năm ngoái, khi thành phố cho ngừng sử dụng thẻ MetroCard. Người dân New York đã tổ chức một đám tang mang tính biểu tượng tại Công viên Washington Square ở Manhattan để tiếc thương chiếc thẻ quẹt đã tồn tại ba thập kỷ, trong khi các phiên bản giới hạn tràn ngập các nền tảng bán lại. Khi Paris ngừng bán vé tàu giấy vào cuối năm 2025, những tấm vé này cũng trở thành vật lưu niệm đối với cả người dân địa phương lẫn du khách.

Tuy nhiên, đó chưa phải toàn bộ câu chuyện. Nhật Bản có một nền văn hóa linh vật phát triển mạnh, trong đó các nhân vật được tạo ra để đại diện không chỉ cho địa danh và thương hiệu mà còn cho cả những loại trái cây của từng vùng, chẳng hạn cậu bé có đầu là quả cà chua của tỉnh Gunma, hay các chiến dịch nâng cao nhận thức cộng đồng, như nàng tiên bao cao su của thành phố Yokohama.

Các linh vật, và rộng hơn là những nhân vật như Hello Kitty, thường được cuốn vào văn hóa oshikatsu, một khái niệm thường được dịch là "fandom". Tuy nhiên, oshikatsu hàm ý nhiều hơn sự say mê. Đó là những hành động thực tế nhằm ủng hộ, thường là về mặt tài chính, oshi của một người, tức đối tượng mà họ ngưỡng mộ. Chi tiêu cho oshikatsu tại Nhật Bản ước tính đạt 4,1 nghìn tỉ yên (25,9 tỉ USD) mỗi năm, trong khi người hâm mộ trung bình dành riêng 16.356 yên mỗi tháng cho hoạt động này.

Chú chim cánh cụt là "Chén Thánh" của hoạt động tiếp thị Nhật Bản, một linh vật đã vượt qua ranh giới thông thường để thực sự trở thành đối tượng của oshikatsu, trong đó thời điểm kết thúc đã được ấn định lại càng thúc đẩy nhu cầu. Tiềm năng phát triển hàng lưu niệm của nhân vật này gần như vô hạn, trong bối cảnh tâm lý sợ bỏ lỡ, hay FOMO, đang ở mức cao. Điều tương tự từng xảy ra với Myaku-Myaku, linh vật mắt lồi của Triển lãm Osaka năm ngoái.

Khi thời gian của chú chim cánh cụt dần cạn, nhiều khu vực trong thành phố và trên mạng internet trở nên nhộn nhịp với các hoạt động liên quan. Một buổi chiều, mọi người tụ tập bên trong Pensta tại ga Ueno, một trong bốn cửa hàng ở Tokyo chỉ bán các sản phẩm về chim cánh cụt Suica, từ giày và ô cho đến những món đồ ngách hơn như ấm trà lông xù hình chú chim cánh cụt. Trong tháng này, ga Tokyo tổ chức một hội chợ kéo dài một tháng, với các sản phẩm từ ví Suica có họa tiết đến bánh Castella in hình gương mặt chú chim cánh cụt. Nhiều sản phẩm trong số đó đã được bán hết ngay trong ngày thứ hai.

Những cuốn sổ đồng thương hiệu với Hobonichi Techo, loại sổ nhật ký hàng ngày phổ biến trên toàn cầu, đã được bán hết. Tuy vậy, điều đó không ngăn mọi người đến cửa hàng tại ga Tokyo để chụp ảnh những cuốn sổ mẫu, như thể chúng là dấu tay của người nổi tiếng. Ngày 24.9, hệ thống bán trước trực tuyến cho những cuốn sổ này đã bị sập. Khi tôi xếp hàng vào khoảng trưa, mình đứng ở vị trí thứ 14.039. Sang ngày hôm sau, giá cuốn sổ trên các trang bán lại đã cao hơn gấp đôi giá niêm yết. "Mọi người đang hoảng loạn," Kazumi nói.

Yuzuru Kido, một nhà nghiên cứu truyền thông internet, cho biết mọi người bắt gặp hình ảnh chú chim cánh cụt mỗi ngày. "Ngay cả khi ban đầu không phải là những người hâm mộ nhiệt thành, tôi hình dung rằng tình cảm tự nhiên dành cho chú chim cánh cụt đã lớn dần theo thời gian, khi nhân vật này trở thành một phần trong cuộc sống thường nhật của họ," ông nói trong một email. "Nhiều người chưa bao giờ nghĩ rằng mối quan hệ này sẽ kết thúc."

Có thể người dân sẽ cần một khoảng thời gian để thích nghi với một thế giới không còn chú chim cánh cụt. Tuy nhiên, như Kido đã chỉ ra, Myaku-Myaku với vẻ ngoài điên loạn ban đầu cũng bị công chúng chế giễu, tương tự ba ứng viên của Suica hiện nay, trước khi trở thành một nhân vật được yêu thích rộng rãi.