Trong suốt nhiều năm qua, Ấn Độ luôn là nền kinh tế lớn thứ năm thế giới, sau Mỹ, Trung Quốc, Đức và Nhật Bản. Hiện nay, Ấn Độ đang rút ngắn khoảng cách với Nhật Bản nhờ lợi thế dân số hơn 1,4 tỉ người và cơ cấu dân số trẻ, trong khi quy mô kinh tế của Nhật Bản lại thu hẹp khi quy đổi sang USD.

Ngay trong tuần này, thị trường có thể nhận được tín hiệu cho thấy Ấn Độ đã vượt Nhật Bản để trở thành nền kinh tế lớn thứ tư thế giới. Ấn Độ sẽ công bố số liệu GDP theo cách tính mới. Việc điều chỉnh này có thể làm tăng quy mô nền kinh tế được ghi nhận.

Quy mô kinh tế của một quốc gia được đo như thế nào?

Quy mô kinh tế được đo chủ yếu bằng GDP, tức tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ mà một quốc gia sản xuất trong một năm.

Cách phổ biến nhất để so sánh giữa các nước là dựa trên GDP danh nghĩa. Đây là tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ tính theo giá hiện hành, không điều chỉnh theo lạm phát. Khi so sánh quốc tế, các nhà kinh tế quy đổi GDP từ nội tệ sang USD theo tỉ giá trung bình trong một giai đoạn, thường là một năm.

Kinh tế Ấn Độ so với Nhật Bản ra sao?

Theo GDP danh nghĩa, chính phủ Ấn Độ dự báo nền kinh tế sẽ đạt hơn 4.000 tỉ USD trong năm tài khóa kết thúc vào tháng 3.2026. Trong khi đó, số liệu chính thức của Nhật Bản cho thấy nền kinh tế nước này đạt khoảng 4.400 tỉ USD trong năm 2025. Trước đó, quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo Ấn Độ sẽ vượt qua Nhật trong năm tài khóa 2025-2026.

Vì sao dự báo của IMF vẫn chưa thành hiện thực?

Tỉ giá là yếu tố then chốt.

Đồng rupee của Ấn Độ mất giá khoảng 5% trong năm 2025. Khi quy đổi sang USD, đà mất giá này đã làm giảm đáng kể phần tăng trưởng đạt được. Trong khi đó, đồng yen dù biến động nhưng tính trung bình vẫn mạnh hơn năm trước, qua đó nâng giá trị GDP của Nhật khi tính bằng USD.

Kinh tế Ấn Độ vẫn tăng nhanh hơn nhiều, với mức tăng trên 7% trong năm tài khóa này và năm tới, so với khoảng 1% của Nhật Bản. Tuy nhiên, chừng nào bảng xếp hạng toàn cầu còn tính bằng USD, biến động tỉ giá vẫn có khả năng trì hoãn thời điểm Ấn Độ vượt qua Nhật.

Ấn Độ sẽ tính GDP theo cách nào? Vì sao điều này lại quan trọng?

Ngày 27.2, Ấn Độ sẽ chuyển năm cơ sở dùng để tính GDP sang giai đoạn 2022-2023 thay cho 2011-2012, đồng thời cập nhật lại phương pháp thống kê quy mô sản lượng của nền kinh tế. Khi thay đổi năm cơ sở ấy, cơ quan thống kê điều chỉnh lại tỉ trọng của các ngành để phản ánh chính xác hơn cấu trúc của nền kinh tế hiện tại.

Những lĩnh vực tăng trưởng nhanh như kinh tế số và lao động tự do theo hợp đồng ngắn hạn nhiều khả năng sẽ được đưa vào với tỉ trọng cao hơn. Ngược lại, nông nghiệp và sản xuất phi chính thức có thể chiếm tỉ trọng thấp hơn.

Lần điều chỉnh tương tự vào năm 2015 đã giúp GDP Ấn Độ tăng thêm khoảng 120 tỉ USD. Tốc độ tăng trưởng năm 2013-2014 cũng được nâng lên 6,9% từ mức 4,7%.

Hiện vẫn chưa thể đánh giá tác động của lần điều chỉnh này, do cơ quan thống kê chưa công bố cơ cấu tỉ trọng ngành theo bộ số liệu mới.

Động lực nào thúc đẩy đà tăng trưởng của Ấn Độ?

Dân số là động lực lớn nhất. Từ khoảng 361 triệu người khi giành độc lập vào năm 1947, dân số Ấn Độ hiện vượt 1,4 tỉ người. Độ tuổi trung vị của nước này là 28 vào năm 2021. Bộ Thống kê Ấn Độ dự báo khoảng 65% dân số sẽ vẫn có độ tuổi dưới 59 tuổi đến năm 2036.

Lực lượng lao động trẻ thúc đẩy tiêu dùng mạnh mẽ. Họ chi tiền cho nhà ở, ô tô, điện thoại thông minh và nhiều loại hàng hóa khác.

Dịch vụ vẫn là trụ cột của nền kinh tế. Nhiều thành phố đã trở thành trung tâm công nghệ thông tin, gia công quy trình kinh doanh, dịch vụ tài chính, du lịch, y tế và bán lẻ.

Chính phủ Ấn Độ đang đầu tư lượng vốn kỷ lục vào hạ tầng. Đồng thời, nước này cũng đang tìm cách thu hút nhà sản xuất nước ngoài bằng cách cắt giảm thủ tục hành chính và tung ra nhiều ưu đãi thuế, trợ cấp gắn liền với sản lượng. Nhiều tập đoàn như Samsung và đối tác sản xuất iPhone của Apple là Foxconn đã xây dựng các tổ hợp sản xuất điện thoại thông minh quy mô lớn tại Ấn Độ.

Việc vượt Nhật Bản sẽ mang ý nghĩa gì?

Dân số Ấn Độ lớn gấp khoảng 10 lần Nhật Bản. Vì vậy, nếu vượt Nhật về tổng GDP, điều đó phản ánh quy mô chứ chưa phản ánh mức độ thịnh vượng.

Thu nhập bình quân đầu người của Ấn Độ chỉ hơn 3.000 USD, trong khi Nhật Bản là khoảng 36.390 USD theo ước tính của IMF cho năm 2026. Theo phân loại của Ngân hàng Thế giới, Ấn Độ vẫn thuộc nhóm quốc gia có thu nhập trung bình thấp.

Dù vậy, cột mốc này mang ý nghĩa biểu tượng và địa chính trị rõ rệt. Cột mốc này sẽ củng cố vị thế của Ấn Độ như một cường quốc kinh tế đang lên. Đồng thời, nó giúp nước này trở nên hấp dẫn hơn với các nhà đầu tư và doanh nghiệp đang tìm kiếm lựa chọn ngoài Trung Quốc, cũng như giúp New Delhi có thêm tiếng nói trong các vấn đề như an ninh lương thực và chính sách khí hậu.

Với thủ tướng Narendra Modi, đây là bước tiến quan trọng trong tham vọng biến Ấn Độ thành đầu tàu của các nền kinh tế đang phát triển. Trong nước, đó cũng là bước tiến trên con đường đưa Ấn Độ thành quốc gia phát triển vào năm 2047, tròn 100 năm giành được độc lập từ Anh.

Tuy nhiên, vị thế là một quốc gia “phát triển” không chỉ dựa vào quy mô kinh tế mà còn dựa vào mức sống. Nó đòi hỏi thu nhập bình quân cao, hạ tầng đạt chuẩn quốc tế, lực lượng lao động được đào tạo bài bản, nhiều việc làm chất lượng, tỉ lệ thanh niên thất nghiệp thấp và mạng lưới an sinh xã hội vững chắc. Nhật Bản đáp ứng được phần lớn những tiêu chí đó. Ấn Độ vẫn còn một quãng đường dài phải đi.

Có cách nào khác để so sánh các nền kinh tế không?

Ngoài GDP danh nghĩa, một phương pháp khác là tính theo sức mua tương đương (PPP). Cách tính này điều chỉnh chênh lệch giá giữa các nước. Thay vì dựa vào tỉ giá thị trường, nó so sánh chi phí của một rổ hàng hóa và dịch vụ tương tự, gồm thực phẩm, quần áo, tiền thuê nhà, điện và vận tải tại mỗi nước.

Theo PPP, Ấn Độ hiện đã là nền kinh tế lớn thứ ba thế giới từ trước năm 2010, theo IMF. Với thước đo này, IMF dự báo kinh tế Ấn Độ đạt khoảng 19,14 ngàn tỉ USD vào năm 2026, so với khoảng 6,92 ngàn tỉ USD của Nhật Bản.

Khoảng cách này phản ánh mức giá thấp hơn nhiều tại Ấn Độ. Chẳng hạn, một kilogram gạo ở Ấn Độ có giá khoảng 0,67 USD, trong khi tại Nhật Bản là 4,76 USD, cao gấp gần bảy lần.

— Với sự hỗ trợ của Shinjini Datta và Swati Bhat