Bất chấp mọi cú sốc, nền kinh tế toàn cầu vẫn cho thấy sức chống chịu đáng kinh ngạc. Cuộc chiến tại Iran đang gây tổn thất tương đối nhỏ, lãi suất cao hơn dường như chưa làm chậm tăng trưởng, còn trí tuệ nhân tạo (AI) đang thúc đẩy một làn sóng đầu tư bùng nổ.

Tuy nhiên, đà tăng trưởng mà quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) vừa cập nhật dự báo trong tuần này cũng có giới hạn về sức bền. May mắn và khả năng đọc đúng tín hiệu thị trường sẽ giữ vai trò nhất định.

Đà tăng trưởng hiện tại không hoàn toàn suôn sẻ: Giá năng lượng tăng mạnh đang gây khó khăn, thời tiết cực đoan đẩy giá hàng hóa lên cao, và một số nhà hoạch định chính sách lo ngại về việc chi tiêu quá mức cho các công nghệ thiết yếu đối với trung tâm dữ liệu. Cân nhắc điều gì sẽ xảy ra tiếp theo cũng không phải là bi quan quá mức. Liệu đợt giảm tốc khó tránh khỏi sẽ nhẹ như giai đoạn sau khi bong bóng dot-com vỡ năm 2001, hay nghiêm trọng hơn, như sau vụ sụp đổ của Lehman Brothers năm 2008 hoặc các đợt phong tỏa để ứng phó với Covid-19?

Các ngân hàng trung ương và cơ quan phụ trách chính sách tài khóa sẽ lại được kêu gọi hành động. Tuy nhiên, “làm bất cứ điều gì cần thiết”, mượn câu nói từng được cựu chủ tịch ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) Mario Draghi sử dụng rất hiệu quả, có thể không đơn giản như vậy.

Nguồn lực ngân sách tại một số nền kinh tế phát triển dường như gần cạn kiệt, còn thị trường trái phiếu đang thể hiện sự hoài nghi về khả năng các chính trị gia đưa tài chính công trở lại quỹ đạo bền vững. Chẳng hạn, Pháp, nơi sinh viên đã xuống đường và lãi suất dài hạn tăng vọt, sẽ cần một gói giải cứu lớn hơn nhiều so với Bồ Đào Nha, Hy Lạp hay một nền kinh tế mới nổi quy mô trung bình.

Nhưng hiện tại, thời điểm phải trả giá vẫn còn khá xa. IMF dự báo hôm thứ Ba rằng tăng trưởng toàn cầu sẽ tăng tốc lên 3,4% vào năm 2027, từ mức ước tính 3,1% năm nay, vốn cũng nhỉnh hơn đôi chút so với dự báo trước đó. Mỹ và Trung Quốc sẽ tiếp tục là những điểm sáng: Mỹ sẽ tăng trưởng tốt hơn một chút so với dự báo, còn Trung Quốc sẽ đạt mức tăng 4%, không đổi so với dự báo trước. Pháp, tâm điểm của đợt bán tháo trái phiếu tại các nền kinh tế phát triển, đối mặt với triển vọng kém sáng hơn.

Các dự báo được công bố tại hội nghị thường niên của IMF ở Bangkok không hẳn là lý do để ăn mừng, mà là sự ghi nhận rằng điều tồi tệ nhất chưa xảy ra. Mười hai tháng trước, thế giới vẫn đang tìm cách thích ứng với mức thuế quan cao của Mỹ, còn giới giao dịch lo lắng về tương lai USD. Nhưng câu chuyện “bán tháo tài sản Mỹ” đã mất sức hút, và một pha “phản lưới nhà” khác của Washington, giá dầu tăng vọt sau cuộc tấn công vào Iran, cũng chưa phá hỏng triển vọng kinh tế.

Những trở ngại hiện nay có thể được nhìn nhận rõ hơn khi đặt trong bối cảnh rộng hơn. Phải có một cú sốc rất lớn mới đẩy tăng trưởng ra khỏi vùng quanh 3%. Đại dịch khiến tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn cầu giảm 2,7%, còn cuộc khủng hoảng nợ dưới chuẩn khiến sản lượng toàn cầu giảm nhẹ.

Kịch bản hiện tại, thoạt nhìn khá vững vàng, phụ thuộc vào việc các nhà hoạch định chính sách không mắc sai lầm lớn. Lúc này, họ đang phát tín hiệu và hành động đúng hướng. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) nhiều khả năng sẽ tiếp tục tăng lãi suất sau khi nâng nhẹ vào tháng trước. ECB cùng các ngân hàng trung ương Ấn Độ và Australia cũng phát tín hiệu thắt chặt tương tự. Tại nhiều nền kinh tế, lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu.

Điều gì sẽ xảy ra khi nền kinh tế lại rơi vào tình thế thực sự nghiêm trọng? Ai sẽ đứng ra giải cứu, và liệu có hiệu quả như trong các đợt suy thoái trước? Cuối cùng, trách nhiệm sẽ thuộc về các ngân hàng trung ương, bởi các chính phủ, bên nắm quyền điều hành chính sách tài khóa, đang ở thế bấp bênh. Lợi suất trái phiếu tăng vọt đã làm giảm khả năng vay vốn với lãi suất cạnh tranh của các cơ quan ngân khố quốc gia.

Theo tổng thống Singapore Tharman Shanmugaratnam, người từng giữ chức bộ trưởng tài chính trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2009 và lãnh đạo ngân hàng trung ương trước khi bước vào chính trường, đây có thể là cơ hội ẩn trong khó khăn. Biến động trên thị trường trái phiếu tạo cơ hội để các nhà lãnh đạo chấn chỉnh tài chính công, bởi những thỏa hiệp về ngân sách thường đạt được khi hậu quả nghiêm trọng đã cận kề. Tại cuộc thảo luận với tổng giám đốc IMF Kristalina Georgieva ở Đại học Quốc gia Singapore tuần trước, ông nhấn mạnh rằng cần nắm bắt cơ hội này. Bà Georgieva mượn hình ảnh từ ban nhạc rock huyền thoại Led Zeppelin, ví nợ ngày càng tăng như các “nấc thang,” chỉ có điều không dẫn lên thiên đường.

Dù có thể chưa rơi xuống địa ngục, hiếm khi triển vọng khá tốt của kinh tế toàn cầu lại đi kèm nhiều điều kiện đến vậy. Những điều kiện này có thể còn quan trọng hơn các dự báo cơ sở. Lần gần nhất IMF tổ chức sự kiện lớn này tại Thái Lan, vào năm 1991, nước này và các quốc gia láng giềng đang đứng trước nhiều năm tăng trưởng bùng nổ. Liên Xô đã sụp đổ; toàn cầu hóa và thịnh vượng là những từ khóa thời thượng. Ít người lường trước cuộc khủng hoảng tiền tệ và đợt suy thoái sâu sẽ bao trùm châu Á trước khi thập niên kết thúc. Ngòi nổ là quyết định của Bangkok từ bỏ nỗ lực nâng đỡ đồng baht.

Kinh tế Thái Lan hiện vận hành tương đối ổn. Nhưng cũng như kinh tế toàn cầu, kết quả ấy chưa đến mức đáng kinh ngạc.

* Daniel Moss là cây bút bình luận của Bloomberg Opinion, chuyên viết về các nền kinh tế châu Á. Trước đây, ông là biên tập viên phụ trách về kinh tế tại Bloomberg News.