Trong những tháng đầu năm, Bắc Kinh chứng kiến dòng lãnh đạo nước ngoài đến thăm với tần suất dày đặc hiếm thấy kể từ sau đại dịch. Theo thống kê dựa trên thông báo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc và truyền thông nhà nước, hơn một chục nguyên thủ và người đứng đầu chính phủ đã công du Trung Quốc chỉ trong năm tháng đầu năm nay.

Danh sách khách mời trải dài từ các quốc gia đang phát triển như Turkmenistan, Uruguay và Mozambique đến những nền kinh tế lớn thuộc G7 như Pháp và Đức. Bộ trưởng Ngoại giao Tây Ban Nha, Ngoại trưởng Canada cùng Thủ tướng Fiji cũng đã có mặt tại Bắc Kinh. Trong tháng này, Donald Trumpvà Vladimir Putin đã gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif và Tổng thống Serbia Aleksandar Vucic cũng đang thăm Trung Quốc trong tuần này.

Làn sóng ngoại giao dồn dập phản ánh vị thế ngày càng lớn của Trung Quốc trong thương mại toàn cầu và chuỗi cung ứng công nghệ, đồng thời cho thấy nỗ lực của Bắc Kinh trong việc xây dựng phiên bản chủ nghĩa đa phương mang màu sắc riêng.

Các nhà phân tích cho rằng Trung Quốc đang tận dụng thời điểm Mỹ và phương Tây đối mặt nhiều chia rẽ để củng cố vai trò trung tâm trong các mạng lưới kinh tế và ngoại giao toàn cầu. Trong khi Washington ngày càng tập trung vào cạnh tranh chiến lược và các biện pháp kiểm soát công nghệ, Bắc Kinh tìm cách định vị mình như đối tác thương mại và đầu tư ổn định hơn đối với nhiều quốc gia.

Đối với công chúng trong nước, hình ảnh các đoàn lãnh đạo quốc tế liên tục xuất hiện tại Đại lễ đường Nhân dân cũng mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Một số học giả cho rằng điều này gợi nhắc mô hình “triều cống” trong lịch sử Trung Hoa, nơi các sứ đoàn nước ngoài đến triều kiến hoàng đế như trung tâm của trật tự khu vực.

John Delury, chuyên gia lịch sử hiện đại Trung Quốc tại Asia Society, nhận định cách Bắc Kinh thể hiện các chuyến thăm này tạo cảm giác rằng việc lãnh đạo thế giới tìm đến Trung Quốc là “trạng thái tự nhiên” của trật tự quốc tế. “Hoàng đế không bao giờ rời khỏi cung điện,” ông nói.

Trong khi đó, tần suất công du nước ngoài của ông Tập lại giảm đáng kể so với giai đoạn đầu cầm quyền. Nhà lãnh đạo Trung Quốc chưa rời khỏi đất nước trong năm nay và chỉ thực hiện khoảng 10 chuyến công du quốc tế trong năm 2023. Xu hướng này trái ngược với thời kỳ đầu nhiệm kỳ, khi ông Tập thường xuyên xuất hiện tại các diễn đàn toàn cầu để quảng bá sáng kiến “Vành đai và Con đường”.

Theo dữ liệu từ Trung tâm Phân tích Trung Quốc thuộc Viện Chính sách Asia Society, Bắc Kinh đã tiếp đón 109 chuyến thăm cấp cao trong năm ngoái, tăng mạnh so với giai đoạn Covid-19 nhưng vẫn thấp hơn mức đỉnh dưới thời Barack Obama và nhiệm kỳ đầu của ông Tập.

Neil Thomas, chuyên gia về chính trị Trung Quốc tại Asia Society, cho rằng sức hút của Bắc Kinh hiện chủ yếu đến từ vai trò trung tâm trong các chuỗi cung ứng chiến lược như xe điện, năng lượng sạch và công nghệ mới nổi. Trong bối cảnh nhiều nền kinh tế phương Tây tìm cách giảm phụ thuộc vào Trung Quốc nhưng chưa thể thay thế hoàn toàn chuỗi cung ứng của nước này, các nhà lãnh đạo quốc tế vẫn buộc phải duy trì đối thoại trực tiếp với Bắc Kinh.

Các nhà quan sát cũng cho rằng Trung Quốc ngày càng ưu tiên quan hệ song phương với từng quốc gia thay vì làm việc thông qua các tổ chức đa phương rộng lớn như Liên minh châu Âu hay ASEAN. Dennis Wilder, cựu quan chức Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ phụ trách Trung Quốc, nhận định Bắc Kinh muốn tiếp cận trực tiếp Berlin và Paris thay vì Brussels, tương tự cách họ xử lý quan hệ với các thành viên ASEAN.

Theo Wilder, việc ông Tập hạn chế công du không phản ánh sự cô lập mà là chiến lược ngoại giao được tính toán kỹ. Việc buộc các lãnh đạo nước ngoài tới Bắc Kinh giúp Trung Quốc nắm lợi thế sân nhà cả về hình ảnh lẫn đàm phán chính trị.

Một ví dụ điển hình là chuyến thăm của Thủ tướng Đức Olaf Scholz hồi tháng trước. Ông Scholz mang theo phái đoàn doanh nghiệp lớn trong bối cảnh Đức vẫn phụ thuộc đáng kể vào thị trường Trung Quốc. Sau các cuộc gặp, Bắc Kinh cam kết dỡ bỏ một số hạn chế đối với thịt lợn và thịt bò Đức.

Trong cùng giai đoạn, Trung Quốc cũng công bố giảm thuế nhập khẩu đối với rượu whisky và ô tô từ Pháp, trong khi AstraZeneca thông báo đầu tư thêm 400 triệu USD vào thị trường Trung Quốc. Hai bên đồng thời nhất trí nghiên cứu khả năng mở rộng hợp tác trong lĩnh vực dịch vụ hàng không.

Tuy nhiên, các nhà phê bình cho rằng chiến lược ngoại giao của Bắc Kinh đang tạo ra nguy cơ chia rẽ giữa các nước phương Tây khi từng quốc gia ưu tiên lợi ích thương mại riêng. Michael Kovrig, cựu nhà ngoại giao Canada từng bị giam tại Trung Quốc gần ba năm, cho rằng các nước phương Tây cần phối hợp chặt chẽ hơn trong chính sách đối với Bắc Kinh thay vì tiếp cận riêng lẻ.

Dù vậy, ảnh hưởng kinh tế của Trung Quốc khiến nhiều lãnh đạo khó có thể phớt lờ Bắc Kinh. Với vai trò là đối tác thương mại hàng đầu của hàng chục quốc gia, Trung Quốc vẫn sở hữu đòn bẩy đáng kể ngay cả trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế chậm lại và căng thẳng địa chính trị gia tăng.

Trong nước, ông Tập hiện ngày càng tập trung vào các vấn đề chính trị nội bộ trước thềm Đại hội Đảng lần thứ 21 dự kiến diễn ra vào năm tới, nơi ông được cho sẽ tiếp tục củng cố quyền lực. Những tháng gần đây, Bắc Kinh đã tiến hành hàng loạt cuộc thanh lọc trong quân đội và bộ máy an ninh, cho thấy ưu tiên của lãnh đạo Trung Quốc đang nghiêng mạnh về kiểm soát nội bộ.

Theo Neil Thomas, với bối cảnh chính trị hiện tại, ông Tập có lẽ cho rằng ở lại Bắc Kinh sẽ hiệu quả hơn dành quá nhiều thời gian cho các chuyến công du nước ngoài. Trong khi đó, phần còn lại của thế giới vẫn tiếp tục tìm đến Trung Quốc, phản ánh thực tế rằng ảnh hưởng toàn cầu của Bắc Kinh vẫn đang mở rộng bất chấp cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt với Mỹ và phương Tây.