Ba năm kể từ khi ChatGPT bước ra công chúng, thị trường đã chứng kiến không ít đợt bán tháo xoay quanh AI. Tuy nhiên, hiếm có cú lao dốc nào sánh được với làn sóng đang lan rộng trên khắp thị trường cổ phiếu và tín dụng trong tuần này.

Trước hết là tốc độ và quy mô. Chỉ trong hai ngày, hàng trăm tỉ USD đã bị thổi bay khỏi giá trị cổ phiếu, trái phiếu và các khoản vay của doanh nghiệp trên khắp Thung lũng Silicon Nhóm cổ phiếu phần mềm nằm ở tâm chấn và giảm mạnh đến mức tổng giá trị các mã được theo dõi trong một quỹ ETF của iShares đã giảm gần một ngàn tỉ USD chỉ trong bảy ngày qua.

Điểm khác biệt thứ hai là đợt sụt giảm lần này không giống nhiều cú sốc trước đó. Nguyên nhân không đến từ nỗi lo bong bóng, mà từ mối quan ngại rằng AI đang tiến rất gần tới việc thay thế mô hình kinh doanh của hàng loạt công ty. Đây cũng chính là kịch bản mà nhiều người đã cảnh báo từ lâu.

“Tôi không nghĩ đây là phản ứng thái quá,” Michael O’Rourke, chiến lược gia thị trường trưởng tại Jonestrading, nhận định. “Suốt hai năm qua, chúng ta vẫn bàn về việc AI sẽ thay đổi thế giới như thế nào và rằng đây là một công nghệ mang tính thế hệ. Trong vài tuần gần đây, chúng ta đã thấy những dấu hiệu đó ngoài đời thực.”

Chất xúc tác ban đầu trông khá vô hại. Startup AI Anthropic tung ra một công cụ mới hỗ trợ các công việc pháp lý như rà soát hợp đồng. Bản thân sản phẩm này chưa được xem là một bước ngoặt lớn, ít nhất là ở thời điểm hiện tại. Tuy nhiên, các công cụ lập trình của Anthropic đã góp phần làm thay đổi cách phát triển phần mềm trong suốt một năm qua, như một phần của làn sóng đổi mới AI rộng lớn hơn. Vì thế, thông báo ra mắt chỉ vỏn vẹn bốn đoạn ngắn vẫn được thị trường đón nhận rất nghiêm túc.

“Hôm nay là công nghệ pháp lý, ngày mai có thể là bán hàng, marketing hay tài chính,” Jackson Ader, chuyên gia phân tích tại KeyBanc, viết.

Nỗi bất an của nhà đầu tư càng lớn khi những doanh nghiệp từng được xem là bên hưởng lợi lớn nhất từ cơn sốt AI cũng bắt đầu chững lại. Trong báo cáo kết quả kinh doanh, Alphabet cho biết chi tiêu vốn cho AI sẽ cao hơn dự kiến, còn Arm Holdings cũng đưa ra dự báo doanh thu thấp hơn kỳ vọng. Cả hai cổ phiếu đều giảm trong phiên giao dịch ngoài giờ.

“Ban đầu chỉ là bán cổ phiếu phần mềm, giờ thì chúng ta bán mọi thứ,” Gil Luria, giám đốc điều hành tại D.A. Davidson, nhận xét. “Quá trình này có tính tự khuếch đại. Giá cổ phiếu giảm đủ sâu sẽ tạo ra tâm lý tiêu cực, khiến nhiều nhà đầu tư khác tiếp tục bán ra.”

Kẻ thắng, người thua

Làn sóng bán tháo không chỉ giới hạn ở các công ty niêm yết tại Mỹ. London Stock Exchange Group, Tata Consultancy Services và Infosys đều giảm mạnh trong tuần này vì lo ngại bị AI thay thế.

Cú sốc cũng lan sang các nhà hậu thuẫn của ngành phần mềm trên Phố Wall, từ ngân hàng cho vay đến các quỹ đầu tư tư nhân, những đối tượng vốn ưa chuộng cổ phiếu phần mềm. Hơn 17,7 tỉ USD dư nợ cho vay của các công ty công nghệ Mỹ trong một chỉ số của Bloomberg đã rơi xuống vùng giao dịch “khó khăn” trong bốn tuần qua.

Tại châu Á, đà giảm mạnh hơn trong phiên thứ Năm khi cổ phiếu Samsung Electronics, nhà sản xuất chip nhớ của Hàn Quốc, lao dốc và kéo theo chỉ số chứng khoán có mức sinh lời tốt nhất thế giới. Thị trường Đài Loan với tỉ trọng cổ phiếu công nghệ lớn cũng giảm điểm. Tại Tokyo, cổ phiếu SoftBank Group chịu áp lực sau cảnh báo doanh số của Arm.

Tựu trung lại, phần lớn nỗi lo hiện nay vẫn chỉ là giải định. Các nhà sản xuất phần mềm hàng đầu như ServiceNow và Salesforce vẫn chưa bỏ lỡ kỳ vọng lợi nhuận và cũng chưa nói với Phố Wall rằng AI đang khiến họ mất khách hàng.

Trong vài năm qua, các công ty phần mềm đã đầu tư phát triển công cụ AI riêng. Họ thường nhấn mạnh khả năng ứng dụng AI một cách an toàn dựa trên dữ liệu khách hàng đã lưu trữ trong hệ thống của họ. Tuy nhiên, kết quả ban đầu nhìn chung vẫn chưa được như mong đợi. Microsoft cho biết tuần trước rằng Copilot hiện có 15 triệu người dùng trả phí, một con số rất nhỏ so với hàng trăm triệu người dùng của tập đoàn.

Những diễn biến mới nhất làm dấy lên nguy cơ rằng các “ông lớn” AI sẽ vượt qua những tên tuổi lâu đời trong cuộc đua đổi mới. Và thị trường lo rằng cuộc phân định này sẽ đến sớm hơn dự kiến.

“Đây sẽ là một năm rất đáng chú ý,” Dec Mullarkey, giám đốc điều hành tại SLC Management, nói. “Những gì chúng ta đang thấy hiện nay giống như giai đoạn đầu của quá trình tái định vị để xác định ai sẽ là kẻ thắng, ai là người thua, và đâu là những mắt xích dễ bị tổn thương nhất khi quá trình này tiếp diễn.”

— Với sự hỗ trợ của Esha Dey, Matt Turner, Alicia Tang, và Kurt Schussler