Kinh tế Việt Nam đang tăng trưởng khá nhanh trong nửa đầu năm, nhưng cái giá phải trả cũng lộ diện khi nhập siêu nới rộng, lạm phát nóng lên và lãi suất duy trì ở mức cao. Nếu đầu năm là câu chuyện của tăng trưởng, thì phần còn lại của năm 2026 sẽ là phép thử về khả năng giữ cân bằng của nền kinh tế.

Cỗ xe tam mã kéo tăng trưởng 

Ông Michael Kokalari, kinh tế trưởng của VinaCapital cho rằng ba động lực chính đang kéo GDP đi lên trong nửa đầu năm nay là hạ tầng, xuất khẩu công nghệ cao và dòng vốn FDI. Tại sự kiện cập nhật kinh tế giữa năm do VinaCapital tổ chức, ông gọi đây là “cỗ xe tam mã” của tăng trưởng Việt Nam trong 6 tháng đầu năm, trong bối cảnh nhiều dự án hạ tầng mới được khởi công, đặc biệt ở miền Bắc. 

Theo ông Kokalari, mức đầu tư hạ tầng hiện đã lên khoảng 7% GDP, quy mô thuộc loại cao trong khu vực. Làn sóng xây dựng đó đang kéo theo nhu cầu lớn đối với vật liệu, nhân công và các dịch vụ liên quan. Ở nhiều điểm nóng, giá vật liệu và tiền công đã tăng mạnh, phản ánh sức nóng của chu kỳ đầu tư công.

Trụ cột thứ hai là xuất khẩu điện tử, nhất là máy tính và linh kiện. VinaCapital ước tính kim ngạch nhóm hàng này của Việt Nam đã tăng gần 50% trong năm nay, sau khi đã tăng mạnh trong năm 2025. Một phần động lực đến từ làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc, nhưng lực đẩy mới hơn là nhu cầu toàn cầu đối với hạ tầng AI. Khi các trung tâm dữ liệu, máy chủ và hệ sinh thái điện toán mở rộng, Việt Nam đang nằm ở đúng điểm giao giữa nhu cầu công nghệ và năng lực sản xuất.

Trụ cột thứ ba là FDI. Trong 6 tháng đầu năm, vốn đăng ký mới tăng hơn 60% so với cùng kỳ, tương đương hơn 11% GDP. Trong khi đó, dòng góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài cũng đi lên nhanh. Ông Vũ Bình Minh, giám đốc kinh doanh vốn và tiền tệ, khối thị trường vốn và dịch vụ chứng khoán tại HSBC Việt Nam, chỉ ra, trong tổng vốn FDI đăng ký 34,65 tỉ USD nửa đầu năm, riêng hoạt động góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài tăng gần 90%, cho thấy khối ngoại không chỉ mở nhà máy mới mà còn đang mua lại năng lực sản xuất sẵn có tại Việt Nam.

Thâm hụt thương mại mở rộng

Nhưng chính bức tranh tăng trưởng mạnh ấy lại tạo ra một nghịch lý khó bỏ qua. Việt Nam ghi nhận thâm hụt thương mại lớn hơn trong nửa đầu năm, trong khi phần lớn áp lực đến từ khu vực trong nước. Nhóm nghiên cứu kinh tế từ chứng khoán Thiên Việt (TVS) lượng hóa cụ thể mức thâm hụt là 16,7 tỉ USD trong 6 tháng, đồng thời chỉ ra rằng gần như toàn bộ mức thâm hụt đến từ khu vực nội địa, trong khi khối FDI vẫn xuất siêu 8,3 tỉ USD. 

Nguyên nhân, theo ông Kokalari, do nhiều yếu tố cộng hưởng tạo nên như: Giá dầu tăng do chiến sự, nhân dân tệ lên giá, cơn sốt giá bộ nhớ bán dẫn toàn cầu đẩy chi phí đầu vào của các nhà máy điện tử lên cao, cùng với việc doanh nghiệp FDI tăng tích trữ cả nguyên liệu lẫn máy móc thiết bị vì đơn hàng tăng quá nhanh so với năng lực nhập khẩu.

TVS đánh giá mức thâm hụt này vẫn nằm trong tầm kiểm soát vì phần lớn phục vụ sản xuất. Tuy vậy, nếu giá năng lượng còn neo cao trong quý III, áp lực lên cán cân thương mại và tỉ giá sẽ khó hạ nhanh. Đây là rủi ro không nhỏ trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông có thể làm gián đoạn nguồn cung dầu và đẩy chi phí lên thêm một nấc mới.

Người tiêu dùng thận trọng

Trong khi xuất khẩu có các điểm tích cực thì nhu cầu tiêu dùng trong nước có dấu hiệu suy giảm, điều khiến các chuyên gia kinh tế lưu ý. Ông Kokalari cho rằng, niềm tin người tiêu dùng đã bắt đầu giảm từ đầu năm khi lãi suất tăng nhanh trùng đúng thời điểm nhiều khoản vay mua nhà, vốn có lãi suất thả nổi chu kỳ 2 năm tại Việt Nam đáo hạn, đẩy khoản trả nợ hàng tháng của nhiều hộ gia đình tăng vọt. Cùng lúc, lạm phát vượt ngưỡng 5% làm bào mòn tâm lý chi tiêu, dù Chính phủ đã tìm cách kìm giá một số mặt hàng thiết yếu, trong đó có xăng dầu.

“Lãi suất cao hơn thường khuyến khích người tiêu dùng tiết kiệm thay vì chi tiêu, đồng thời ảnh hưởng đến tâm lý tiêu dùng do làm tăng chi phí vay mua nhà,” vị kinh tế trưởng viết trong nhận định kinh tế vĩ mô Việt Nam tháng 6. 

Lãi suất tiền gửi cao cũng đang kéo dòng tiền cá nhân quay lại ngân hàng. Trong các chu kỳ trước, khi lãi suất kỳ hạn 12 tháng vượt 7% mỗi năm, dòng tiền trên thị trường chứng khoán thường bị hút ngược về tiết kiệm. Mẫu hình này một lần nữa xuất hiện, giải thích vì sao kinh tế tăng trưởng mạnh nhưng tâm lý rủi ro trên thị trường tài chính thể hiện rõ trong nhịp giảm của VN-Index gần đây. Từ đầu tuần đến nay, VN-Index có hai phiên điều chỉnh, với mức độ sụt giảm mỗi phiên từ 40 tới 60 điểm.

Một yếu tố khác âm thầm tạo sức ép là việc mở rộng mạng lưới thuế, đưa nhiều hộ kinh doanh cá thể vào hệ thống chính thức. Về dài hạn, đây là bước đi tích cực cho nền kinh tế. Nhưng trong ngắn hạn, nó làm thay đổi tâm lý và kỳ vọng của người tiêu dùng, theo cách tương tự như lạm phát: Tác động tâm lý đôi khi lớn hơn tác động trực tiếp lên chi tiêu.

Điểm sáng hiếm hoi là đồng Việt Nam vẫn gần như đi ngang trong năm nay, trong khi nhiều đồng tiền khác trong khu vực đã mất giá 5–7%. Mặt bằng lãi suất nội địa cao hơn đang giúp giữ vốn ở lại, đồng thời giảm bớt áp lực lên tỉ giá. Dù vậy, sự ổn định này cũng đi kèm một cái giá. Chi phí vốn trong nền kinh tế cao hơn, và dư địa cho tiêu dùng lẫn đầu tư tư nhân đều hẹp lại.

Ba chướng ngại nửa cuối năm

Nếu nửa đầu năm là câu chuyện của tăng trưởng, thì nửa cuối năm sẽ là bài toán cân bằng giữa tăng trưởng nóng và ổn định vĩ mô. Ông Vũ Bình Minh từ HSBC gọi tên ba chướng ngại vật chính: Thâm hụt thương mại, lạm phát và lãi suất.

Nhập siêu sẽ tiếp tục tạo sức ép lên cán cân thanh toán; lạm phát khiến chính sách tiền tệ khó nới lỏng; còn lãi suất liên ngân hàng và huy động có xu hướng nhích lên dù lãi suất điều hành chưa đổi, phản ánh một nền kinh tế tăng trưởng nhanh hơn tốc độ huy động vốn.

Trong bối cảnh đó, nhiều khả năng Chính phủ sẽ ưu tiên chính sách tài khóa hơn là nới lỏng tiền tệ. Các giải pháp thu hút vốn ngoại, trong đó có việc phát triển trung tâm Tài chính Quốc tế, có thể giúp giảm áp lực thanh khoản cho hệ thống ngân hàng. Ở phía thị trường, câu chuyện nâng hạng chứng khoán được xem là một “ngôi sao hy vọng” của quý IV, nếu tiến trình này đi đúng lộ trình và tạo thêm dòng ngoại tệ bền vững.

Nói cách khác, Việt Nam đang bước vào nửa cuối năm với một bài toán giữ vững tăng trưởng mà không đánh đổi quá nhiều về ổn định vĩ mô.