Việt Nam đang trở thành một trong những nguồn cung hàng hóa lớn nhất cho thị trường Mỹ trong bối cảnh các doanh nghiệp tiếp tục điều chỉnh chuỗi sản xuất tại châu Á. Số liệu từ Bộ Thương mại Mỹ cho thấy lượng hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam trong tháng 7 tăng lên mức 26,4 tỉ USD, cao hơn 5% so với tháng trước. Tính từ tháng 1.2025, giá trị hàng hóa Việt Nam xuất sang Mỹ mỗi tháng đã tăng khoảng gấp đôi.

Đà tăng này diễn ra trong lúc chính quyền Tổng thống Donald Trump tìm cách giảm nhập khẩu và thu hẹp thâm hụt thương mại với các đối tác. Tuy nhiên, Việt Nam lại đi theo chiều ngược lại khi xuất khẩu sang Mỹ tiếp tục tăng, đưa mức thâm hụt hàng hóa của Mỹ với Việt Nam lên 24,8 tỉ USD, mức cao nhất từ trước đến nay.

Khoảng cách thương mại giữa hai nước hiện đã trở thành một trong những mức lớn nhất của Mỹ tại châu Á, thậm chí vượt qua mức thâm hụt với Trung Quốc trong cùng tháng. Mỹ nhập khẩu 27 tỉ USD hàng hóa từ Trung Quốc trong tháng 7, tăng 7,6% so với tháng trước, trong khi thâm hụt hàng hóa với nước này tăng 11,4% lên 17,3 tỉ USD.

Sự thay đổi này phản ánh rõ hơn vai trò ngày càng lớn của Việt Nam trong chuỗi cung ứng hướng vào thị trường Mỹ. Các mặt hàng điện tử, phần lớn nằm ngoài nhóm chịu mức thuế cao nhất của Mỹ, đang đóng góp đáng kể vào tốc độ tăng nhập khẩu. Các doanh nghiệp công nghệ tiếp tục chuyển một phần hoạt động sản xuất sang Việt Nam, biến quốc gia Đông Nam Á thành một trung tâm lắp ráp ngày càng quan trọng.

"Vai trò của Việt Nam như một trung tâm lắp ráp trong chuỗi cung ứng toàn cầu đang ngày càng tăng", Priyanka Kishore, người sáng lập công ty nghiên cứu Asia Decoded, nhận định. Theo bà, sự dịch chuyển này làm tăng tỷ trọng giá trị gia tăng nước ngoài trong tổng lượng hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam.

Đối với Việt Nam, con số 26,4 tỉ USD hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ trong một tháng cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng lớn của hoạt động sản xuất trong nước vào nhu cầu của thị trường này. Mỹ hiện là điểm đến quan trọng đối với nhiều nhóm hàng Việt Nam, trong khi các doanh nghiệp tại Mỹ tiếp tục tìm kiếm nguồn cung thay thế cho Trung Quốc sau nhiều năm căng thẳng thương mại.

Xu hướng này đã xuất hiện từ trước khi ông Trump trở lại Nhà Trắng vào năm 2025. Các doanh nghiệp từng bước phân tán sản xuất khỏi Trung Quốc nhằm giảm rủi ro chuỗi cung ứng và đa dạng hóa nguồn cung. Việt Nam hưởng lợi từ quá trình này nhờ vị trí địa lý, năng lực sản xuất và mạng lưới thương mại quốc tế.

Sự dịch chuyển ấy cũng giải thích một phần vì sao lượng hàng hóa từ Việt Nam vào Mỹ tăng nhanh ngay cả khi Washington áp dụng thêm các biện pháp thuế quan. Nhiều sản phẩm điện tử và thiết bị phục vụ ngành công nghệ được miễn các mức thuế cao nhất, giúp dòng hàng từ châu Á tiếp tục tăng.

Nhu cầu của Mỹ đối với chip, thiết bị điện tử và các sản phẩm phục vụ xây dựng trung tâm dữ liệu vẫn ở mức cao. Hàn Quốc và Đài Loan là những nguồn cung quan trọng trong nhóm hàng này, trong khi Việt Nam ngày càng tham gia sâu hơn vào các công đoạn sản xuất và lắp ráp của chuỗi cung ứng công nghệ.

Giới phân tích cho rằng mức thâm hụt thương mại tăng mạnh trong tháng 7 chủ yếu phản ánh sự phục hồi nhanh của hàng hóa liên quan đến trí tuệ nhân tạo. Diễn biến này cũng cho thấy đầu tư vào hạ tầng AI vẫn đang tạo ra nhu cầu lớn đối với hàng hóa nhập khẩu.

Đối với Việt Nam, sự bùng lên của nhu cầu liên quan đến AI mở thêm một hướng tăng trưởng cho hoạt động sản xuất xuất khẩu. Tuy nhiên, số liệu thương mại cũng cho thấy phần lớn giá trị xuất khẩu vẫn gắn với các chuỗi cung ứng xuyên biên giới, trong đó linh kiện và nguyên liệu từ nước ngoài được đưa vào Việt Nam để sản xuất hoặc lắp ráp trước khi xuất sang Mỹ.

Trong khi Việt Nam tăng xuất khẩu sang Mỹ, Trung Quốc cũng bắt đầu chứng kiến lượng hàng hóa vào thị trường này phục hồi. Mỹ nhập khẩu 27 tỉ USD hàng hóa Trung Quốc trong tháng 7, tăng 7,6% so với tháng trước. Lượng hàng nhập khẩu từ Trung Quốc đã giảm đáng kể sau khi ông Trump trở lại Nhà Trắng và áp dụng hàng loạt hạn chế thương mại, nhưng xu hướng bắt đầu đảo chiều sau cuộc gặp giữa ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hồi tháng 5.

Các doanh nghiệp châu Á đang phải điều chỉnh kế hoạch vận chuyển trong bối cảnh chính sách thương mại của Mỹ thay đổi liên tục. Mùa vận chuyển cao điểm cho hàng hóa phục vụ kỳ nghỉ cuối năm đến sớm hơn khi các nhà vận chuyển chuẩn bị trước những gián đoạn trên thị trường toàn cầu, trong đó có xung đột Mỹ, Iran.

Mức thuế toàn cầu 10% mà ông Trump áp dụng theo Điều 122 hết hạn ngày 24.7, sau đó được thay thế nhanh chóng bằng các mức thuế mới. Khoảng 60 quốc gia chịu mức thuế từ 10% đến 12,5% dựa trên cáo buộc liên quan đến lao động cưỡng bức. Những thay đổi này tạo thêm áp lực lên các nền kinh tế xuất khẩu, trong đó có Việt Nam.

Dù vậy, dòng hàng hóa từ Việt Nam sang Mỹ vẫn tăng trong tháng 7. Diễn biến này cho thấy các doanh nghiệp hai bên tiếp tục duy trì hoạt động thương mại trong một môi trường thuế quan phức tạp, thay vì chờ chính sách ổn định hoàn toàn mới đưa ra quyết định về sản xuất và đơn hàng.

Cảng Los Angeles, một trong những cửa ngõ chính của hàng hóa châu Á vào Mỹ, ghi nhận tháng 7 bận rộn thứ hai trong lịch sử. Theo công ty quản lý chuỗi cung ứng Descartes, lượng container có nguồn gốc từ Trung Quốc vào Mỹ trong tháng này cũng đạt mức cao nhất trong một năm.

Dòng hàng hóa từ Việt Nam tăng nhanh trong bối cảnh đó cho thấy vị trí của Việt Nam trong mạng lưới cung ứng của Mỹ đang thay đổi. Từ một trung tâm sản xuất có thế mạnh ở các ngành như dệt may, da giày, đồ gỗ và điện tử, Việt Nam ngày càng tham gia sâu hơn vào những chuỗi cung ứng phục vụ công nghệ và các sản phẩm có giá trị cao hơn.

Tốc độ tăng xuất khẩu cũng đặt thương mại Việt Nam trước một bài toán lớn hơn. Khi một thị trường chiếm vai trò ngày càng quan trọng trong đầu ra của doanh nghiệp, những thay đổi về thuế quan hoặc chính sách thương mại tại thị trường đó sẽ tác động trực tiếp đến đơn hàng, sản xuất và đầu tư trong nước.

Mức thâm hụt 24,8 tỉ USD của Mỹ với Việt Nam cũng có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh chính quyền Trump đang tập trung vào mất cân bằng thương mại. Việt Nam đã trở thành một trong những quốc gia có mức thặng dư lớn nhất với Mỹ, trong khi Washington tiếp tục rà soát năng lực sản xuất dư thừa và chính sách thương mại của các đối tác.

Các cuộc điều tra mới của Mỹ có khả năng dẫn đến thêm những mức thuế bổ sung đối với hàng hóa từ các nước khác. Điều này khiến triển vọng xuất khẩu của Việt Nam phụ thuộc ngày càng nhiều vào khả năng doanh nghiệp duy trì năng lực cạnh tranh, đáp ứng quy định của thị trường Mỹ và thích ứng với những thay đổi trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ở thời điểm hiện tại, số liệu tháng 7 cho thấy sức hút của hàng hóa Việt Nam tại Mỹ vẫn rất lớn. Kim ngạch nhập khẩu 26,4 tỉ USD trong một tháng đã đưa thâm hụt thương mại của Mỹ với Việt Nam lên mức kỷ lục, đồng thời phản ánh một thực tế mới của thương mại khu vực: Việt Nam đang giữ vị trí ngày càng lớn trong chuỗi cung ứng phục vụ nền kinh tế Mỹ.