Trong cuộc trò chuyện cùng chuyên gia Mike Tatarski, Osius nhiều lần nhắc đến sự thay đổi của Việt Nam qua những trải nghiệm cá nhân. Năm 1996, khi ông lần đầu đến Sài Gòn, khu vực Quận 7 hiện nay phần lớn vẫn là đầm lầy. Sau 30 năm, nơi đây đã trở thành một khu vực đô thị phát triển mạnh, có hàng loạt trường học và hạ tầng hoàn toàn khác trước.

Nhưng thay đổi lớn hơn nằm ở vị trí của Việt Nam trong nền kinh tế thế giới. Osius từng làm việc tại Bộ Ngoại giao Mỹ, giữ chức Đại sứ Mỹ tại Việt Nam, sau đó làm việc tại Google và Hội đồng Kinh doanh Mỹ ASEAN. Những vai trò ấy giúp ông quan sát Việt Nam từ nhiều phía, từ ngoại giao, chính sách đến đầu tư và hoạt động của doanh nghiệp.

Kinh nghiệm đó dẫn ông đến một kết luận khá rõ: thương mại, đầu tư và công nghệ là những động lực quan trọng trong quan hệ giữa Mỹ và Việt Nam. Khi các lĩnh vực này mở rộng, quan hệ song phương cũng có thêm nền tảng để phát triển.

Osius từng trở lại Việt Nam năm 2014 trong vai trò Đại sứ Mỹ. Sau nhiệm kỳ ấy, ông làm Phó Chủ tịch Đại học Fulbright, rồi chuyển sang Google, nơi ông giữ vị trí Phó Chủ tịch phụ trách Quan hệ Chính phủ khu vực châu Á Thái Bình Dương. Một trong những điều ông tự hào nhất tại Google là góp phần đưa tập đoàn này đến Việt Nam.

Sau đó, ông trở về Washington làm Chủ tịch kiêm CEO Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN. Trong số 194 công ty thành viên của tổ chức, phần lớn đặt Việt Nam vào nhóm thị trường quan tâm hàng đầu. Đến nay, gia đình Osius đã trở lại Việt Nam lần thứ ba và ông cho biết đang đầu tư tại đây.

Những trải nghiệm ấy giúp giải thích cách Osius nhìn Việt Nam hiện nay. Ông cho rằng đất nước đang bước vào một thời kỳ rất năng động, thể hiện qua hàng loạt nghị quyết về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, kinh tế tư nhân và đầu tư.

Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của Việt Nam, theo Osius, nằm ở nỗ lực cải thiện môi trường kinh doanh. Chính phủ đang giảm thủ tục hành chính, tinh giản bộ máy và hướng đến quản trị minh bạch hơn. Ông cho rằng những thay đổi này chưa thể hoàn hảo ngay, song kết quả đang dần xuất hiện.

Song song đó là mục tiêu thu hút dòng vốn chất lượng cao, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ. AI, nền tảng số và quản trị đầu tư minh bạch được đặt trong cùng định hướng cải thiện môi trường kinh doanh. Osius cho rằng công nghệ, y tế, hạ tầng, dịch vụ tài chính và giáo dục đại học sẽ thuộc nhóm ngành hưởng lợi.

Một trong những thay đổi quan trọng khác nằm ở tham vọng hạ tầng. Việt Nam đang thúc đẩy đường sắt tốc độ cao Bắc Nam, sân bay Long Thành, cảng Cần Giờ và hạ tầng 5G. Osius cho rằng những dự án này giúp giải quyết một vấn đề trực tiếp của nền kinh tế: chi phí logistics còn cao.

Từ góc nhìn của nhà đầu tư quốc tế, hạ tầng cũng tác động đến quyết định đặt cơ sở sản xuất. Doanh nghiệp cần đường bộ, đường sắt, cảng biển, sân bay, điện và kết nối số để vận hành chuỗi cung ứng. Khi những thành phần ấy được cải thiện đồng thời, khả năng thu hút vốn dài hạn cũng tăng lên.

Osius đặt những thay đổi này trong mục tiêu lớn hơn của Việt Nam: trở thành một trong 20 nền kinh tế hàng đầu thế giới và đạt mức thu nhập cao trong khoảng 20 năm tới. Để đạt mục tiêu đó, theo ông, Việt Nam cần tiếp tục thu hút vốn, cải thiện hạ tầng và nâng chất lượng đổi mới sáng tạo.

Vị trí của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu cũng đang thay đổi. Osius nhắc lại quá trình Google chuyển sản xuất một số dòng điện thoại Pixel từ Trung Quốc sang Việt Nam và Ấn Độ khi ông còn làm việc tại tập đoàn. Đây là một phần của xu hướng “Trung Quốc + 1”, trong đó doanh nghiệp tìm thêm địa điểm sản xuất bên ngoài Trung Quốc.

Việt Nam cũng đang tìm cách mở rộng vai trò thông qua chuyển dịch năng lượng. Osius cho rằng tốc độ chuyển sang năng lượng sạch của Việt Nam đang nhanh hơn một số nước ASEAN. Điều này có ý nghĩa đối với khả năng thu hút doanh nghiệp công nghệ, vốn ngày càng quan tâm đến nguồn điện và hạ tầng phục vụ hoạt động sản xuất.

Câu chuyện kinh tế cũng gắn chặt cùng ngoại giao. Việt Nam duy trì quan hệ cùng nhiều cường quốc, trong đó có Mỹ, Trung Quốc và Nga. Osius đánh giá cao cách Việt Nam sử dụng khái niệm “ngoại giao cây tre” để mô tả chính sách này: gốc vững, thân bền và cành lá linh hoạt.

Theo ông, sự linh hoạt giúp Việt Nam quản trị quan hệ cùng các nước lớn. Điều này càng đáng chú ý trong bối cảnh chính sách thương mại của Mỹ đang tạo ra nhiều biến động. Osius chỉ trích cuộc chiến thuế quan của Mỹ cùng các chính sách thương mại nhằm vào nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, Singapore và Na Uy.

Dù vậy, ông đánh giá Việt Nam đã phản ứng bình tĩnh, thực dụng và kiên trì đàm phán để bảo vệ lợi ích dài hạn. Trong cách nhìn của Osius, khả năng duy trì quan hệ cùng nhiều đối tác là một lợi thế quan trọng của Việt Nam trong môi trường kinh tế quốc tế nhiều biến động.

Việc Mỹ cắt giảm ngân sách USAID cũng được Osius đánh giá là một thay đổi đáng kể. Ông cho rằng trong 60 năm, USAID từng tạo ra những khoản đầu tư hiệu quả, trong đó tại Việt Nam có các chương trình về biến đổi khí hậu, khắc phục hậu quả dioxin, nâng cao năng lực thương mại và y tế cộng đồng.

Bên cạnh chính sách đối ngoại, hình ảnh Việt Nam trên thế giới cũng đang thay đổi. Osius nhắc đến chuyến thăm Việt Nam năm 2016 của Tổng thống Barack Obama và những hình ảnh từ chuyến đi, trong đó có bữa bún chả tại Hà Nội và cuộc gặp cùng khoảng 800 thanh niên tại TP HCM.

Hình ảnh rapper Suboi trình diễn trước Tổng thống Mỹ cũng được ông nhắc lại như một biểu tượng của một Việt Nam trẻ trung, năng động và hiện đại. Theo Osius, hình ảnh đó khác xa cách Việt Nam từng được nhìn nhận vài thập kỷ trước.

Ông cho rằng Việt Nam đang bước vào một giai đoạn có thể tạo ra sức lan tỏa văn hóa tương tự Hàn Quốc trong thập niên 1980 và 1990. Osius kỳ vọng đến một thời điểm Việt Nam có thể đăng cai Olympic và phim ảnh Việt Nam được phổ biến rộng rãi trên thế giới, bên cạnh sự hiện diện vốn đã quen thuộc của ẩm thực.

Một điểm khác trong nhận xét của Osius là Việt Nam ngày càng có bản sắc riêng trong mắt quốc tế. Ông cho rằng việc xem Việt Nam như một “Trung Quốc thu nhỏ” là cách nhìn sai lệch. Theo ông, Việt Nam có quá trình Đổi mới kéo dài 40 năm, tham gia 17 hiệp định thương mại tự do và theo đuổi chính sách làm bạn cùng tất cả các nước, tránh tạo thù oán.

Những yếu tố ấy tạo thành một nền tảng để Việt Nam mở rộng quan hệ kinh tế. Doanh nghiệp Mỹ có thêm lý do để hiện diện, nhà đầu tư quốc tế có thêm lựa chọn trong chuỗi cung ứng, còn Việt Nam có thêm không gian để cân bằng quan hệ giữa các đối tác lớn.

Osius vẫn đặt cược vào triển vọng ấy. Ông cùng cộng sự Clayton đang đầu tư vào quỹ 20 and 20 Partners, do người Mỹ gốc Việt dẫn dắt. Tên gọi của quỹ xuất phát từ kỳ vọng Việt Nam sẽ trở thành một trong 20 nền kinh tế hàng đầu thế giới trong 20 năm tới.

Dự báo 5 đến 10 năm của Osius tập trung vào những thay đổi khá cụ thể: y tế tốt hơn, giáo dục đại học phát triển hơn, hạ tầng được cải thiện và năng lượng sạch hơn. Quan hệ Mỹ Việt, theo ông, tiếp tục đi theo hướng tích cực và Việt Nam vẫn giữ vị trí quan trọng trong chiến lược của các doanh nghiệp Mỹ.

Sau 30 năm quan sát Việt Nam từ nhiều vị trí, Osius nhìn thấy một đất nước đã thay đổi cả về quy mô kinh tế lẫn vị thế quốc tế. Những gì từng được xem chủ yếu dưới góc độ một nền kinh tế đang phát triển nay đã mở rộng thành câu chuyện về công nghệ, chuỗi cung ứng, hạ tầng, năng lượng, tài chính và đổi mới sáng tạo.

Sự thay đổi ấy cũng đặt Việt Nam trước một yêu cầu mới. Khi vị thế kinh tế tăng lên, khả năng cân bằng quan hệ, duy trì môi trường đầu tư và nâng chất lượng tăng trưởng sẽ ngày càng quan trọng. Trong mắt Osius, chính sự kết hợp giữa những yếu tố này đang tạo nên triển vọng tích cực cho Việt Nam trong thập kỷ tới.