Khi các cơ quan thực thi pháp luật Thụy Sĩ đột kích vào khách sạn Baur au Lac ở Zurich vào tháng 5.2015, bắt giữ 7 quan chức FIFA theo yêu cầu của FBI, một kỷ nguyên mới đã mở ra tại cơ quan quản lý bóng đá thế giới. Vị chủ tịch đầy tai tiếng của tổ chức khi đó là Sepp Blatter đã từ chức vào cuối năm đó. Gianni Infantino được bầu làm người kế nhiệm vào tháng 2.2016. Là thành viên ủy ban Cải cách của FIFA, Infantino được nhìn nhận là một nhân vật lịch lãm, không tạo ra các mối đe dọa và có khả năng khôi phục tính minh bạch cũng như sự liêm chính sau nhiều năm chìm trong các vụ bê bối liên tiếp.

Một thập kỷ sau, rõ ràng những kỳ vọng đó đã không được đáp ứng. Nhiệm kỳ chủ tịch của Infantino luôn bị bao phủ bởi những làn sóng phẫn nộ về công tác quản trị và mối quan hệ mật thiết của ông với các nhà lãnh đạo độc tài. Dù vậy, các cuộc tranh cãi cứ thế đến rồi đi, gây tổn hại cho danh tiếng của FIFA nhiều hơn là vị thế của cá nhân Infantino.

Thế nhưng, vụ bê bối có thể lật đổ một chế độ không nhất thiết phải là vụ việc nghiêm trọng nhất mà là vụ việc tạo ra được sự tác động sâu sắc và trực diện nhất. Đối với Infantino, đó có thể là "sự việc Balogun": Tuyên bố gây sốc của FIFA, chỉ khoảng 32 giờ trước giờ bóng lăn, rằng tiền đạo trung tâm của đội tuyển Mỹ Folarin Balogun sẽ được phép ra sân trong trận đấu ở vòng 16 đội gặp Bỉ, bất chấp việc anh phải nhận thẻ đỏ trong trận đấu trước đó của đội nhà.

Trên lý thuyết, tình huống này vô cùng rõ ràng. Balogun đã bị truất quyền thi đấu trong trận gặp Bosnia & Herzegovina và do đó sẽ phải vắng mặt trong cuộc đối đầu với Bỉ. Đó là quy tắc vận hành từ trước đến nay: Mọi cầu thủ bị đuổi khỏi sân tại World Cup kể từ năm 1962 đều bị cấm thi đấu ít nhất một trận. Mặc dù nhiều người cảm thấy chiếc thẻ đỏ của Balogun là quá nặng tay, FIFA vẫn khẳng định không có cơ chế nào để kháng cáo.

Mọi thứ thay đổi khi FIFA viện dẫn điều 27 trong bộ luật Kỷ luật của mình để đình chỉ án phạt cấm thi đấu. Điều khoản này trao cho FIFA quyền hạn rộng rãi đối với các chế tài xử phạt, nhưng chưa từng được áp dụng theo cách như vậy trước đây. Sự ngạc nhiên nhanh chóng chuyển thành hoài nghi khi tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố chính ông đã gọi điện cho Infantino để vận động hành lang chống lại án phạt này.

"Tất cả những gì tôi làm là yêu cầu xem xét lại vì tôi không nghĩ đó là một pha phạm lỗi," ông Trump phát biểu tại Phòng Bầu dục. "Tôi không bảo ông ấy phải làm gì. Tôi không thể ra lệnh cho ông ấy." Tổng thống Mỹ cũng bày tỏ sự ngạc nhiên trước quy định lâu đời rằng các cầu thủ bị thẻ đỏ sẽ bị treo giò ở trận đấu tiếp theo. "Phạt ai đó ngay trong trận đấu là một chuyện," ông nói. "Nhưng làm thế nào bạn có thể phạt họ trong một trận đấu còn chưa diễn ra? Điều đó vô cùng bất công."

Phần lớn thế giới bóng đá đã phản ứng bằng sự hoang mang và giận dữ. Những thỏa thuận mờ ám và các hoạt động chính trị đi đêm không phải là điều gì mới mẻ, nhưng việc tính liêm chính của chính cuộc chơi bị xem nhẹ lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Thể thao chỉ có thể vận hành nếu nó đảm bảo được sự công bằng, và nếu những diễn biến kịch tính của nó đáng tin cậy. Can thiệp vào điều đó, và toàn bộ mọi thứ có thể sụp đổ hoàn toàn.

Hồi kết của cải cách

Là con trai của những người nhập cư Ý, Infantino sinh tháng 3.1970 tại Brig (Thụy Sĩ), cách nơi sinh của Blatter tại Visp khoảng 8 km. Ông có quốc tịch Thụy Sĩ, Ý và quốc tịch Lebanon thông qua vợ mình. Sau khi làm việc tại trung tâm Nghiên cứu Thể thao Quốc tế thuộc đại học Neuchâtel, Infantino gia nhập cơ quan quản lý bóng đá châu Âu (UEFA) vào năm 2000 và thăng tiến lên vị trí tổng thư ký vào năm 2009. Ông có được danh tiếng nhất định trong vai trò đó khi chủ trì các buổi lễ bốc thăm Champions League với phong thái thân thiện, có phần hóm hỉnh.

Năm sau đó, ủy ban Điều hành của FIFA đã gây tranh cãi lớn khi trao quyền đăng cai World Cup 2018 cho Nga và năm 2022 cho Qatar. Một trong những ứng viên thất bại là Mỹ, và chính cuộc điều tra sau đó của FBI nhắm vào FIFA đã dẫn đến các cuộc đột kích của cảnh sát Thụy Sĩ vào tháng 5.2015.

Hậu quả của vụ việc, khi tầm ảnh hưởng của Infantino tăng lên, nhà lãnh đạo mới của FIFA đã đưa ra hàng loạt lời hứa mang tính nguyên tắc. Ông tuyên bố không có chủ tịch FIFA nào được phép tại vị quá ba nhiệm kỳ, mỗi nhiệm kỳ bốn năm. Ông cũng thể hiện phong cách giản dị khi di chuyển đến kỳ đại hội FIFA đầu tiên bằng hãng hàng không giá rẻ easyJet, đồng thời hứa hẹn một chiến dịch cải tổ bộ máy nhằm cắt giảm số lượng và quy mô của các ủy ban, từng bị coi là công cụ dễ dàng để chuyển tiền cho các thành viên thông qua các khoản phụ cấp và chi phí công tác. Ông cảnh báo các nước chủ nhà World Cup tương lai rằng bất kỳ đội bóng nào vượt qua vòng loại, cùng với cổ động viên và quan chức của họ, đều phải được phép nhập cảnh: "Nếu không, sẽ không có World Cup. Đó là điều hiển nhiên."

Những lời hứa ban đầu đó chưa bao giờ được thực hiện.

Dấu hiệu đầu tiên cho thấy có điều gì đó không ổn xuất hiện vào tháng 5.2017, khi FIFA bãi nhiệm thẩm phán người Đức Hans-Joachim Eckert và công tố viên người Thụy Sĩ Cornel Borbély khỏi các phòng xét xử và điều tra của ủy ban Đạo đức Độc lập. "Có vẻ như," Eckert và Borbély phản hồi, "ban lãnh đạo FIFA đã coi trọng lợi ích cá nhân và chính trị của chính họ hơn là lợi ích lâu dài của FIFA." Việc bãi nhiệm họ, hai người nói thêm, "đã đặt dấu chấm hết cho những nỗ lực cải cách." Miguel Maduro, chủ tịch ủy ban Quản trị và Đánh giá của FIFA, người được chính Infantino bổ nhiệm vào năm trước đó để dẫn dắt chiến dịch chống tham nhũng, cũng bị sa thải sau chưa đầy một năm làm việc.

Trùng hợp thay, chỉ vài giờ sau đó, ông Trump đã sa thải giám đốc FBI James Comey. Đối với các chính trị gia dân túy độc tài, chiến lược vô cùng đơn giản: Loại bỏ các điều tra viên, và họ sẽ không thể điều tra bạn.

Các quyết định tại FIFA ngày càng được đưa ra theo dạng áp đặt sắc lệnh đơn phương. Khi hội đồng FIFA bỏ phiếu vào tháng 1.2017 để mở rộng quy mô vòng chung kết World Cup từ 32 lên 48 đội, họ đã chấp thuận khuyến nghị của một nhóm công tác về thể thức gồm 16 bảng, mỗi bảng 3 đội. Tuy nhiên, tại World Cup 2022 ở Qatar, Infantino đã tuyên bố mà không qua bất kỳ cuộc tham vấn công khai nào, rằng giải đấu thay vào đó sẽ có 12 bảng, mỗi bảng 4 đội.

Vào tháng 3.2023, Infantino tái đắc cử mà không có đối thủ cạnh tranh, thông qua hình thức biểu quyết tán thành. Đến tháng 12.2024, Arab Saudi được công bố là nước chủ nhà của World Cup 2034, cũng bằng hình thức biểu quyết tán thành. Quyết định đó được đưa ra ngay sau khi quỹ Đầu tư Công (PIF) của quốc gia này thực hiện khoản đầu tư trị giá hàng tỉ USD vào DAZN, một dịch vụ phát trực tuyến đột ngột đấu thầu 1 tỉ USD cho bản quyền phát sóng Club World Cup 2025. Đây là giải đấu do Infantino thúc đẩy với hy vọng sẽ thách thức vị thế độc tôn của UEFA đối với bóng đá cấp câu lạc bộ. Trong ba tuần đầu tiên của kỳ World Cup hiện tại, Infantino đã di chuyển hơn 47.000 dặm, sử dụng chuyên cơ riêng do Qatar Airways cung cấp.

Trong khi đó, các ủy ban của FIFA lại sinh sôi nảy nở, trái ngược hoàn toàn với lời hứa của ông khi mới nhậm chức. Một cuộc bỏ phiếu vào năm 2024 đã cho phép mở rộng số lượng các ủy ban thường trực từ 7 lên 35, đồng thời trao cho Infantino quyền bổ nhiệm các "hội đồng chuyên gia," mở ra những cơ hội mới để ban phát đặc quyền.

Một giải đấu thiếu tính bao trùm

Infantino từng ca ngợi World Cup 2026 là "kỳ đại hội bao trùm nhất từ trước đến nay." Thế nhưng, ông đã dành phần lớn thời gian trong thập kỷ qua để giao du với các nhà lãnh đạo thế giới, bao gồm tổng thống Nga Vladimir Putin, thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman và ông Trump. Ông đã học hỏi các phương thức của những nhà dân túy độc tài, và ông hiểu rõ sức mạnh của những lời tuyên bố sai sự thật nhưng đầy táo bạo.

World Cup 2026, giải đấu sẽ khép lại vào Chủ nhật này (giờ Mỹ) bằng trận chung kết giữa Tây Ban Nha và Argentina, đã gặt hái được những thành công, với các sân vận động phần lớn được lấp đầy và các trận đấu nhìn chung là hấp dẫn, ngay cả khi có đến 48 đội tham dự. Nhưng đó không phải là một giải đấu mang tính bao trùm theo đúng nghĩa. Trọng tài người Somalia Omar Artan đã bị từ chối nhập cảnh vào Mỹ. Đội tuyển Iran phải trải qua một loạt các sự cố gây khó dễ khiến quá trình chuẩn bị và hồi phục của họ gần như bất khả thi. Cổ động viên nổi tiếng nhất của cộng hòa Dân chủ Congo, Michel Kuka Mboladinga, người luôn mặc trang phục mang màu cờ sắc áo quốc gia và đứng bất động trong suốt các trận đấu để tưởng niệm cố Thủ tướng bị ám sát Patrice Lumumba, chỉ có thể tham dự trận đấu của tuyển CHDC Congo diễn ra tại Mexico. Khoảng 80% đơn xin cấp thị thực từ các cổ động viên châu Phi đã bị Mỹ và Canada từ chối.

Ngay cả lời hứa về giới hạn nhiệm kỳ của Infantino cũng tỏ ra vô cùng co giãn. Ông lập luận rằng giai đoạn từ năm 2016 đến 2018 không được tính vì ông chỉ thay thế Blatter giữa chừng nhiệm kỳ. Kết quả là, ông sẽ tiếp tục ra tranh cử nhiệm kỳ đầy đủ thứ ba vào tháng 3 năm sau.

Sự ủng hộ cốt lõi của Infantino đến từ châu Phi, và nhiều đại biểu FIFA trên toàn cầu có động lực lớn để duy trì sự trung thành vì họ được hưởng lợi từ các vị trí béo bở trong các ủy ban và đại diện cho các liên đoàn vốn phụ thuộc vào các khoản tài trợ từ FIFA. Với việc World Cup dự kiến mang lại doanh thu 9 tỉ USD, chương trình đầu tư và phát triển FIFA Forward, nguồn cung cấp tài trợ bóng đá phong trào cho các quốc gia thành viên và các liên đoàn châu lục, đang trên đà phân bổ 2,25 tỉ USD trong chu kỳ 4 năm hiện tại. Con số này sẽ tăng lên 2,7 tỉ USD trong giai đoạn từ năm 2027 đến 2030 và là động lực mạnh mẽ thúc đẩy sự ủng hộ dành cho Infantino.

Vết rạn trên bệ đỡ quyền lực

Tuy nhiên, vấn đề Balogun lại chạm đến mức độ sâu sắc hơn, bởi vì nó bào mòn ranh giới giữa thể thao và chính trị. Nhiều liên đoàn thành viên vốn đã cảm thấy bất an trước mối quan hệ mật thiết giữa Infantino và Trump, sau khi ông trao giải thưởng Hòa bình FIFA mới được thành lập cho tổng thống Mỹ tại buổi lễ bốc thăm World Cup vào tháng 12 năm ngoái.

Infantino cũng từng bị cáo buộc đặt lợi ích thương mại lên trên tính liêm chính của thể thao. Ông đã đình chỉ hai trong số ba trận cấm thi đấu áp dụng cho Cristiano Ronaldo sau khi cầu thủ này nhận thẻ đỏ ở trận áp chót vòng loại World Cup của Bồ Đào Nha và đã điều chỉnh các tiêu chí vòng loại cho Club World Cup 2025 để đảm bảo Inter Miami của Lionel Messi có thể góp mặt tham gia tranh tài.

Các thuyết âm mưu vốn là một phần không thể thiếu của mỗi kỳ World Cup, nhưng chúng thường dễ dàng bị gạt đi như những lời phàn nàn trong lúc thất vọng của các huấn luyện viên hoặc cầu thủ thua trận. Song, những bằng chứng về tầm ảnh hưởng hoặc sự thao túng chính trị thì khó có thể phớt lờ hơn. Phía Bỉ, một cách dễ hiểu, đã vô cùng giận dữ trước quyết định dành cho Balogun và đã bày tỏ rõ lập trường của mình. UEFA, tổ chức chưa bao giờ chậm trễ trong việc lên án FIFA, đã mô tả động thái này là "chưa từng có tiền lệ, không thể hiểu nổi và không thể biện minh."

Một người phát ngôn của Infantino cho biết \điều 27 đã mang lại cho cơ quan quản lý quyền hạn linh hoạt để xử lý chiếc thẻ đỏ của Balogun.

Chỉ có bốn quốc gia châu Âu khác công khai ủng hộ Bỉ gồm Đức, Hà Lan, Na Uy và Thụy Sĩ. Na Uy trước đó đã đệ đơn khiếu nại đạo đức chống lại Infantino, cáo buộc ông vi phạm các quy định của FIFA về tính trung lập chính trị khi trao giải thưởng hòa bình cho Trump.

Các liên đoàn thành viên vẫn ngần ngại trong việc phản đối Infantino vì ông nắm giữ tầm ảnh hưởng quá lớn. Các liên đoàn giàu có hơn muốn đăng cai các giải đấu; những liên đoàn nghèo hơn thì phụ thuộc vào các khoản trợ cấp của FIFA. Anh đang là ứng cử viên sáng giá nhất để đăng cai World Cup nữ 2035, với quyết định sẽ được đưa ra vào tháng 11 tới, đồng thời cũng hy vọng đăng cai giải đấu của nam vào năm 2038 hoặc 2042. Hiệp hội Bóng đá Anh (FA) cách đây vài tuần đã chuẩn bị gửi thư cho Infantino cam kết ủng hộ ông tái đắc cử, tương tự như cách Bỉ đã làm, nhưng đến nay vẫn chưa đưa ra bình luận nào về sự việc Balogun. Cơ quan này dường như đã đi đến kết luận rằng đây không phải là thời điểm thích hợp để tạo thêm một kẻ thù là chủ tịch FIFA.

Quyết định đối với Balogun không phải là vấn đề duy nhất gây phiền lòng cho những người ủng hộ ông ở Nam Bán cầu. Châu Phi, thành trì chính trị của ông, đang có dấu hiệu dao động. Sự phẫn nộ vẫn âm ỉ ở Senegal sau những chỉ trích của Infantino đối với hành động bỏ sân của đội tuyển nước này trong trận chung kết Cúp bóng đá châu Phi vào tháng 1 vừa qua. Liên đoàn Bóng đá Niger đã đưa ra một tuyên bố ủng hộ có điều kiện sau sự việc Balogun, nhưng các quan chức Ai Cập được cho là đang cân nhắc lại, khi họ vô cùng giận dữ trước công tác trọng tài trong thất bại của Ai Cập ở vòng 16 đội trước Argentina. Đó là những vết nứt mà UEFA có thể khai thác nếu chủ tịch của họ, Aleksander Čeferin, sẵn sàng đối đầu trực diện với Infantino.

Infantino rất có thể sẽ phải thu hẹp một số kế hoạch đầy tham vọng của mình, chẳng hạn như mở rộng Club World Cup hoặc tổ chức giải đấu này hai năm một lần thay vì bốn năm. Ông cũng có thể gặp khó khăn hơn trong việc lập luận về sự thay đổi hiến chương nhằm đảm bảo một nhiệm kỳ khác vào năm 2031.

Nhưng ông vẫn là người kiểm soát dòng tiền của FIFA. Hơn bất cứ điều gì khác, quyền lực đó mang lại cho ông vị thế to lớn, đảm bảo ông duy trì được sự ủng hộ rộng rãi và khiến cho việc ông tái đắc cử mà không có đối thủ vào năm tới là điều gần như chắc chắn. Việc tiếp tục mở rộng quy mô World Cup từ 48 lên 64 đội, kế hoạch mà ông đã khơi ra trong một cuộc phỏng vấn vào ngày 13.7 vừa qua, có thể sẽ tiếp thêm năng lượng cho lực lượng ủng hộ cốt lõi của ông.

Infantino đã suy yếu. Nhưng ông còn lâu mới kết thúc sự nghiệp của mình.

*Jonathan Wilson là chuyên gia bình luận của tờ Guardian và là tác giả cuốn sách "The power and the glory: A new history of the World Cup" (Sức mạnh và Vinh quang: Lịch sử mới của World Cup).