Đầu năm nay, Nhà Trắng đã thành lập một lực lượng đặc nhiệm nhằm xóa bỏ nạn gian lận, do Phó Tổng thống JD Vance đứng đầu. Chính quyền thậm chí còn cấp cho những nỗ lực này một trang web riêng — "The Fraud Tracker" (Trình theo dõi gian lận), nơi bạn có thể tìm thấy dữ liệu về các cơ quan liên bang đang "đè bẹp nạn gian lận ngay tại khu vực của bạn". Tuy nhiên, Bộ Tư pháp (DOJ) dường như đang sử dụng nguồn lực ngày càng cạn kiệt của mình để truy tố sai đối tượng và sai vụ án.

Thay vì giải quyết các vụ gian lận giá trị lớn vốn là trọng tâm lịch sử của các công tố viên liên bang, DOJ đang chuyển hướng nguồn lực sang các vụ án nhỏ hơn, chẳng hạn như gian lận tem phiếu thực phẩm.

Một dấu hiệu then chốt cho tiếp cận mới đối với tội phạm cổ cồn trắng là gian lận doanh nghiệp. Trong vài năm qua, trung bình mỗi năm DOJ đạt được thỏa thuận nhận tội từ khoảng 60 tập đoàn, theo dữ liệu từ Wall Street Journal. Nhưng tính từ đầu năm nay đến nay, con số đó chỉ vỏn vẹn là 12.

Các công tố viên hiện phải gánh chỉ tiêu bắt buộc giữ ít nhất 25 vụ án tại mọi thời điểm, theo báo cáo gần đây của New York Times. Con số này có thể hợp lý đối với các công tố viên chỉ tập trung vào các vụ án đơn giản, một tội danh, nhưng nó khiến họ hầu như không thể đảm nhận các vụ án phức tạp, dài hạn. Chỉ tiêu này tạo ra một động lực lệch lạc: truy đuổi những "trái cây ở cành thấp" thay vì các thủ đoạn gian lận tinh vi có thể mất nhiều tháng hoặc nhiều năm để điều tra. Đúng như Vance đã nói: "Không có hành vi gian lận nào là quá nhỏ hoặc quá lớn để bị bỏ qua."

Nhưng việc tập trung vào các vụ gian lận nhỏ phải trả giá bằng các vụ án lớn. Khi tôi còn làm công tố viên liên bang cho Quận phía Đông bang Michigan từ năm 1998 đến 2017 dưới thời các tổng thống của cả hai đảng, văn phòng tôi luôn dành nguồn lực hạn hẹp của mình cho các vụ án gian lận lớn hơn. Chúng tôi thường xử lý các vụ tem phiếu thực phẩm dưới dạng vụ việc dân sự thay vì án hình sự. Các doanh nghiệp nhỏ kiểu gia đình, như trạm xăng hay cửa hàng tiện lợi, thường thực hiện các hành vi này: chủ sở hữu đổi tiền mặt lấy tem phiếu của khách hàng với giá chiết khấu rồi quy đổi lại đúng giá trị thực. Việc chuyển giao các vụ án đó (vốn thường chỉ có giá trị vài nghìn USD) giúp giữ lại nguồn lực để truy tố các tội phạm có thể lên tới hàng tỉ USD.

Văn phòng tôi cũng chuyển một số vụ gian lận giá trị thấp cho các chưởng lý bang hoặc công tố viên địa phương. Họ có khả năng xử lý hiệu quả các vụ án quan trọng nhưng đơn giản, trong khi thiếu một số công cụ của công tố viên liên bang như: nghe lén điện thoại, thẩm quyền toàn quốc, khả năng tiếp cận nguồn lực quốc tế và đại bồi thẩm đoàn (ở hầu hết các bang). Các thẩm quyền pháp lý này cho phép công tố viên liên bang tiến hành các cuộc điều tra dài hạn và thu thập bằng chứng để triệt phá các đại án doanh nghiệp mà nếu không sẽ không bị trừng phạt.

Sự chuyển hướng này cũng dẫn đến thay đổi về mặt cấu trúc. Kể từ khi Trump nhậm chức nhiệm kỳ hai, DOJ đã giải tán Đội Thực thi Tiền điện tử Quốc gia (NCET) — đơn vị chuyên điều tra việc sử dụng tiền số để gian lận và rửa tiền. Cơ quan này cũng hạn chế thực thi Đạo luật Chống Tham nhũng tại Nước ngoài (FCPA) — luật cấm hối lộ chính phủ nước ngoài, và được cho là đã rút ruột Bộ phận Liêm chính Công (Public Integrity Section), nơi chuyên truy tố các quan chức tham nhũng.

Lực lượng lao động sụt giảm của DOJ càng làm suy yếu thêm các nỗ lực này. Kể từ khi Trump tuyên thệ nhậm chức nhiệm kỳ hai, hơn 20.000 nhân viên — bao gồm một phần tư số công tố viên — đã nghỉ việc do bị sa thải, từ chức hoặc nghỉ hưu, theo tổ chức Justice Connection (được thành lập bởi các cựu quan chức DOJ).

Cùng lúc với việc cắt giảm truy tố gian lận phức tạp, Trump đã ban hành lệnh ân xá cho hơn 70 bị cáo bị kết án trong các đại án gian lận, theo New York Times. Trong số đó có Lawrence Duran, một người đàn ông ở Florida đã nhận tội trong vụ gian lận Medicare trị giá 205 triệu USD bằng cách nộp hóa đơn cho các dịch vụ sức khỏe tâm thần không cần thiết hoặc không hề được cung cấp.

DOJ cũng đã bãi bỏ các vụ án doanh nghiệp đã được điều tra và khởi tố trước đó, chẳng hạn như các cáo buộc chống lại Halkbank (ngân hàng Thổ Nhĩ Kỳ bị cáo buộc vi phạm lệnh trừng phạt với Iran lên tới hàng tỉ USD) và Boeing (bị cáo buộc làm sai lệch thông tin với cơ quan quản lý về độ an toàn của máy bay sau hai vụ tai nạn dòng 737 vào năm 2018 và 2019). Boeing thậm chí đã đồng ý trả khoản tiền phạt 1,1 tỉ USD trước khi thỏa thuận nhận tội bị hủy bỏ. Dĩ nhiên, không thể biết hết mọi lý do một vụ án bị bãi bỏ, và trong một số trường hợp, việc đình chỉ là chính đáng. Nhưng rất hiếm khi các vụ án bị hủy bỏ sau khi phần lớn công việc khó khăn nhất đã được hoàn thành.

Gạt bỏ việc truy tố tội phạm doanh nghiệp phải trả giá — và không chỉ bằng tiền bạc. Khi còn là công tố viên, văn phòng tôi đã truy tố thành công tập đoàn túi khí ô tô Takata Corporation vì tội gian lận qua phương tiện truyền thông dẫn đến cái chết của 27 người và làm thương hại hàng trăm người khác. Công ty đã bán túi khí lỗi cho các hãng xe để lắp vào ô tô. Bản án của Takata bao gồm khoản tiền phạt 1 tỉ USD được dùng để bồi thường cho các nạn nhân.

Một vụ án khác liên quan đến Volkswagen, tập đoàn bị kết án gian lận vì tuyên bố sai sự thật rằng các xe chạy dầu của họ đáp ứng tiêu chuẩn khí thải liên bang. Trên thực tế, các kỹ sư đã thiết kế một "thiết bị gian lận" để qua mặt quy trình kiểm tra, che giấu mức khí thải cao gấp 35 lần giới hạn pháp lý. Volkswagen đã phải trả 2,8 tỉ USD tiền phạt hình sự, thêm 1,5 tỉ USD bồi thường cho người tiêu dùng và chịu sự giám sát để đảm bảo tuân thủ sau đó.

Tuy nhiên, buộc kẻ sai phạm chịu trách nhiệm không phải là mục tiêu duy nhất của việc truy tố. Một mục tiêu khác là sự răn đe — khi những kẻ có ý định gian lận thấy cái giá đắt phải trả cho việc vi phạm pháp luật, họ sẽ từ bỏ ý định thực hiện hành vi tội phạm tương tự. Trái lại, khi những hành vi đó không bị xử lý, các kẻ xấu càng có xu hướng lao vào vơ vét tiền bạc, gây thiệt hại cho người tiêu dùng và các đối thủ cạnh tranh tuân thủ luật lệ.

Việc để tội phạm cổ cồn trắng phức tạp thoát tội có xu hướng bình thường hóa nó và phát đi bật đèn xanh cho những kẻ vi phạm biết rằng khả năng bị truy tố đã giảm đi rất nhiều. Khi có tâm lý "Ai cũng làm thế cả", thì sẽ có nhiều người làm hơn. Việc không tích cực truy đuổi gian lận doanh nghiệp càng tạo ra ấn tượng về một hệ thống chính quyền hai tầng: một dành cho giới siêu giàu và một dành cho phần còn lại của chúng ta.

Có lẽ cựu công tố viên ân xá Mỹ Liz Oyer đã tóm tắt điều này tốt nhất. Bà đã bị sa thải sau khi từ chối khôi phục quyền sở hữu súng cho Mel Gibson — một người ủng hộ nhiệt thành của Trump, vốn mất quyền này sau khi hành hung bạn gái. Oyer chia sẻ với New York Times: "Cuộc chiến chống gian lận có vẻ giống như một cuộc chiến chống lại loại gian lận cụ thể được thực hiện bởi một nhóm người cụ thể."

Barbara McQuade là giáo sư tại Trường Luật Đại học Michigan, cựu công tố viên liên bang Mỹ và là tác giả của cuốn sách sắp xuất bản "The Fix: Saving America from the Corruption of a Mob-Style Government".

Bài viết này phản ánh quan điểm cá nhân của tác giả và không nhất thiết phản ánh quan điểm của ban biên tập hoặc Bloomberg LP cùng các chủ sở hữu của tập đ