SpaceX cuối cùng cũng chính thức lên sàn chứng khoán vào thứ Sáu và cơn sốt quanh thương vụ này đang bùng nổ khắp nơi. Các ngân hàng và công ty môi giới trên toàn thế giới phủ kín hình ảnh tàu vũ trụ trên trang web của họ. Nhà đầu tư cá nhân đã đặt mua hơn 100 tỉ USD cổ phiếu.

Dù vẫn có những người hoài nghi về mức định giá và rủi ro quản trị doanh nghiệp của SpaceX, nhiều nhà cung cấp chỉ số đã cho phép đưa cổ phiếu này vào rổ chỉ số từ sớm. Ngoại trừ S&P, quyết định đó đồng nghĩa khoảng 30% lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng sẽ nằm trong tay các quỹ đầu tư thụ động, bất kể họ đánh giá thế nào về công ty.

SpaceX đã gặt hái thành công đáng kinh ngạc với tên lửa tái sử dụng và mạng lưới vệ tinh Starlink, bộ phận duy nhất đang có lãi của công ty. Tuy nhiên, cuộc cách mạng lớn nhất dường như nằm ở khả năng biến sự cường điệu thành nguồn vốn của những nhà lãnh đạo có sức hút và sở hữu lượng người hâm mộ trung thành. Elon Musk có lẽ là ví dụ tiêu biểu nhất. Nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội của nhà đầu tư đang lấn át các lo ngại về khoản lỗ khổng lồ, chi tiêu cho AI và quyền lực quá lớn của Musk đối với công ty, điều mà một quỹ đầu tư Đan Mạch từng gọi là “thảm họa quản trị”.

Nhà sáng lập Chanos là Jim Chanos nhận định trong tuần này rằng SpaceX là một “đợt IPO của hy vọng và giấc mơ”. Theo ông, thị trường đang bị cuốn theo những câu chuyện hào nhoáng như trung tâm dữ liệu ngoài không gian thay vì các khoản lợi nhuận thực tế.

Nếu quan điểm của nhà bán khống kỳ cựu này được chú ý, đó là bởi ông đã chứng kiến những câu chuyện tương tự trước đây. Gần đây, ông đặt cược vào đà giảm của Strategy, công ty đầu tư Bitcoin do Michael Saylor điều hành và hiện là doanh nghiệp nắm giữ lượng Bitcoin lớn nhất thế giới. Trong năm qua, cổ phiếu công ty này đã giảm 70%.

Những quan điểm táo bạo, hoặc có thể là cực đoan, của Saylor về Bitcoin như một dạng “năng lượng kỹ thuật số” đáng để bán cả quả thận nhằm sở hữu đã giúp tô vẽ hình ảnh hấp dẫn cho một chiến lược thực chất chỉ là đòn bẩy tài chính. Công ty huy động tiền từ thị trường nợ và cổ phiếu, dùng số tiền đó mua Bitcoin rồi để cổ phiếu Strategy tăng theo giá đồng tiền số. Sau đó quy trình lại tiếp tục lặp lại.

Các nhà đầu tư cá nhân say mê hình ảnh lạc quan tuyệt đối của Saylor đã tiếp thêm nhiên liệu cho cỗ máy này. Họ hiện nắm giữ 80% lượng cổ phiếu ưu đãi của Strategy, loại chứng khoán đang trả cổ tức 11,5%, được bán trên Robinhood và quảng bá trên X thông qua các hình ảnh phụ nữ do AI tạo ra. Đà tăng của Strategy giúp cổ phiếu này được đưa vào các chỉ số của Nasdaq và MSCI, từ đó thu hút dòng vốn thụ động. Cũng giống như trường hợp của SpaceX, các quỹ chỉ số bị cuốn vào chiến lược nắm giữ Bitcoin bằng mọi giá của Saylor dù muốn hay không. Một lần nữa, chỉ có S&P từ chối đưa doanh nghiệp chuyên mua Bitcoin này vào chỉ số chủ lực của mình.

Kết quả là mô hình huy động vốn dựa trên sự cường điệu đã quay trở lại mặt đất. Giá Bitcoin lao dốc khiến danh mục tiền số của Strategy rơi vào trạng thái thua lỗ. Áp lực ngày càng lớn buộc công ty lần đầu tiên phải bán ra một phần Bitcoin. Điều đó cũng làm tổn hại hình ảnh của Saylor như một người luôn kiên định nắm giữ tài sản số trong mọi hoàn cảnh.

Tuy nhiên, những khó khăn lớn nhất có thể vẫn còn ở phía trước. Gần đây, Saylor thừa nhận thế giới Bitcoin đang phải cạnh tranh với làn sóng công ty AI mới nổi để thu hút dòng tiền đầu cơ từ nhà đầu tư cá nhân. Cơn sốt SpaceX trong mùa Hè năm nay đang kéo dài mùa Đông của thị trường tiền số.

Điều đó có nghĩa các “nhà tư bản cường điệu” giờ đây đang cạnh tranh trực tiếp với nhau. Nhà đầu tư bán bớt các vị thế công nghệ hiện có để lấy tiền theo đuổi giấc mơ AI. Và ít nhất ở thời điểm hiện tại, chính Saylor cũng thừa nhận Musk đang chiếm ưu thế. Nếu Anthropic PBC và OpenAI lên sàn trong tương lai với mức định giá hàng ngàn tỉ USD, bầu không khí dành cho SpaceX có thể sẽ bớt thuận lợi hơn nhiều.

Một ẩn số khác là liệu sự kiên nhẫn của các nhà cung cấp chỉ số có bị thử thách tới giới hạn hay không. Năm ngoái, các nhà phân tích của JPMorgan cảnh báo rằng Strategy có thể đối mặt với dòng vốn rút ra lên tới hàng tỉ USD nếu bị loại khỏi một số chỉ số, bao gồm MSCI, do đặc thù mô hình mua Bitcoin của công ty. Nguy cơ đó vẫn chưa hoàn toàn biến mất.

Theo thời gian, SpaceX có thể trở thành trường hợp dễ dàng được chấp nhận hơn trong các bộ chỉ số. Tuy nhiên, nhu cầu dựa vào dòng vốn thụ động vẫn là phép thử quan trọng đối với mức định giá của công ty cũng như nhiều tập đoàn công nghệ quy mô lớn khác đang chuẩn bị lên sàn.

“Thật trớ trêu khi SpaceX và Anthropic đang hút thanh khoản khỏi thị trường, xét từ góc độ của Strategy,” Co Pierre Georg thuộc Trường Tài chính Frankfurt nhận định. “SpaceX đang hưởng lợi từ chính cơ chế chỉ số và dòng vốn thụ động méo mó mà Strategy cũng được hưởng lợi.”

Dù có nhiều điểm tương đồng, các công ty của Musk và Saylor không hoàn toàn giống nhau. Strategy rõ ràng phụ thuộc nhiều hơn vào thế giới tiền số đầy biến động, lĩnh vực vốn mang những đặc điểm rất riêng. Tuy nhiên, nhiều nhà đầu tư tổ chức từng bỏ lỡ đợt tăng giá của AI hoặc chịu tổn thất vì đặt cược sai cổ phiếu AI sẽ cảm thấy áp lực phải tham gia vào SpaceX.

Và khi các cơ chế giám sát dần suy yếu trước nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội, khi những hội đồng quản trị vững mạnh bị thay thế bằng các khẩu hiệu như “Đừng cược ngược Elon Musk”, sự hoài nghi của Chanos có thể một lần nữa trở thành lời tiên tri chính xác.