Hãy thử nhớ lại một khoảnh khắc dễ tổn thương nhất trong tuổi thơ của bạn, đám tang của người bà, kỳ kinh nguyệt đầu tiên, hay sự ra đi của một thú cưng gắn bó. Bây giờ, hãy tưởng tượng bạn phải trải qua vòng xoáy cảm xúc hỗn độn đó với một chiếc ống kính máy ảnh chĩa thẳng vào mặt. Và rồi, hãy hình dung cảnh cha mẹ yêu cầu bạn phải khóc lại một lần nữa chỉ vì họ đã không kịp bấm máy trong lần đầu tiên.

Đó chính là thực tế đối với nhiều đứa trẻ làm người có sức ảnh hưởng (child influencers), những em nhỏ thường xuyên bị đưa các khoảnh khắc riêng tư lên mạng internet cho hàng tỉ người lạ xem, chỉnh sửa lại và lưu về máy.

Trong cuốn sách mới của mình với tựa đề Like, Follow, Subscribe: Influencer Kids and the Cost of a Childhood Online (Nhà xuất bản Gallery Books, tháng 4 năm 2026), tác giả Fortesa Latifi đã đưa ra một góc nhìn mang tính phản biện nhưng cũng đầy thấu cảm về những gương mặt ở cả phía trước và phía sau ống kính. Là một nữ nhà báo sống tại Los Angeles, người từng viết rất nhiều bài chuyên sâu về giới influencer, Latifi chia sẻ rằng cuốn sách này chính là kết quả từ nhiều năm làm phóng sự, thôi thúc bà muốn đào sâu hơn nữa vào thực trạng của ngành công nghiệp này.

Like, Follow, Subscribe phác họa lại hành trình tiến hóa của xu hướng gia đình làm influencer, từ kỷ nguyên sơ khai mang tính tự sự mộc mạc của những bà mẹ viết blog đầu tiên vào những năm đầu thập niên 2000, cho đến mô hình mẹ kiêm quản lý (momager) được dàn dựng vô cùng công phu ngày nay, với trẻ em thường là tâm điểm của các video, hình ảnh và các buổi phát sóng trực tiếp. Trong một số trường hợp, các vlogger gia đình thậm chí còn thừa nhận rằng nội dung của họ đạt lượng tương tác cao nhất khi xuất hiện một đứa trẻ đang bị ốm, bị thương hoặc đang gặp nạn. "Tôi không chắc là chúng ta đã nhận thức và đối diện một cách đầy đủ về ý nghĩa của điều đó," Latifi viết.

Thông qua các cuộc phỏng vấn với các bậc phụ huynh, những đứa trẻ đã và đang làm influencer, cùng các chuyên gia tâm lý, Latifi đã bóc tách những áp lực về kinh tế và xã hội đang cuốn các gia đình vào ngành công nghiệp này, cũng như những áp lực đó khiến họ rất khó để dừng lại. "Mọi thứ đều có tiềm năng trở thành nội dung, và chẳng mấy chốc không còn giới hạn nào nữa: Từ việc một đứa trẻ bị nôn mửa, khóc lóc cho đến lúc tập đi vệ sinh," bà viết về một người mẹ làm influencer được đổi tên là Sam để bảo vệ danh tính, người có kênh YouTube mang về nguồn thu nhập hơn 1 triệu USD mỗi năm.

Nguồn lợi tài chính từ công việc này là điều khó có thể cưỡng lại. Một cựu "mommy blogger" hiện đã chuyển sang làm quản lý tiếp thị truyền thông xã hội chia sẻ với tác giả cuốn sách rằng, các nhà sáng tạo nội dung YouTube sở hữu 10 triệu lượt đăng ký có thể kiếm được từ 5 triệu đến 8 triệu USD mỗi năm nhờ quảng cáo và các nội dung tài trợ. Ngay cả những nhà sáng tạo chỉ có khoảng 500.000 lượt đăng ký cũng có thể bỏ túi xấp xỉ 6.000 USD mỗi tháng chỉ riêng từ tiền quảng cáo.

Cuốn sách cũng vạch trần một góc khuất mới hơn và đen tối hơn của làn sóng làm influencer này: Trẻ em bị chính cha mẹ mình bạo hành về mặt thể xác, và một khi các hình ảnh được đưa lên mạng, các em sẽ trở thành mục tiêu của những bình luận mang tính quấy rối tình dục từ người lạ, bị rình rập, hoặc bị sử dụng để cắt ghép vào các ấn phẩm lạm dụng tình dục trẻ em do AI tạo ra.

Latifi đã thẳng thắn đặt ra những rủi ro từ việc phơi bày cuộc sống riêng tư này với các bậc phụ huynh mà bà phỏng vấn. Nhiều người thừa nhận những mối nguy hiểm đó và đã thực hiện các biện pháp để bảo vệ con mình, chẳng hạn như xóa ảnh khỏi các tài khoản mạng xã hội, dù một khi thứ gì đó đã xuất hiện trên mạng, khả năng kiểm soát sự lan truyền và sử dụng nó gần như không còn. Số khác lại tỏ ra thờ ơ và gạt phắt những lo ngại này; một người mẹ thậm chí còn so sánh điều đó với khả năng một kẻ ấu dâm có thể đang rình rập đâu đó trong nhóm khán giả đến xem buổi biểu diễn vũ đạo của con gái mình.

“Số lượng các bậc phụ huynh nhận được những tin nhắn và bình luận mang tính quấy rối tình dục hay ấu dâm, nhưng vẫn không hề thay đổi cách họ xuất hiện trên mạng xã hội, thực sự là một cú sốc lớn đối với tôi dưới góc độ là một người mẹ," Latifi chia sẻ. "Có nhiều điều tôi có thể thấu hiểu, thông cảm hay phần nào đó động lòng trắc ẩn, nhưng riêng điều này thì tôi không thể nào hiểu nổi."

Đối với những influencer đang hái ra tiền, khi một người mẹ từng được trả tới 150.000 USD chỉ cho một bài đăng trên TikTok, bài toán này trở thành một phép tính so sánh chi phí - lợi ích giữa một vị thế kinh tế - xã hội mới và quyền riêng tư của đứa trẻ. "Tôi không nghĩ bạn có thể sở hữu cả hai thứ. Một nền tảng được xây dựng dựa trên việc phơi bày cuộc sống của con mình, đồng thời lại muốn con có được sự riêng tư trong thế giới thực," Latifi viết.

Trách nhiệm và quyền lợi

Trong khi các bậc cha mẹ, chủ yếu là người mẹ, phải gánh chịu làn sóng chỉ trích gay gắt từ dư luận vì đẩy con cái vào những tình huống tiềm ẩn nguy hiểm, thì các tập đoàn trị giá hàng tỉ USD đứng sau các nền tảng và thuật toán này ngày càng bị cơ quan chức năng và công chúng săm soi kỹ lưỡng.

Nhà báo mảng công nghệ Taylor Lorenz chia sẻ với Latifi rằng, các bậc phụ huynh sẽ không đưa con cái mình lên mạng nếu họ không được thúc đẩy bởi các lợi ích kinh tế từ hệ thống này. Người mẹ làm influencer, Sam, cũng lưu ý rằng các thuật toán không hề có ý niệm về đạo đức. Chúng đơn thuần chỉ thúc đẩy và phân phối bất cứ nội dung nào giữ chân được người xem.

Mối xung đột đó đã vạch trần những giới hạn của các chính sách quản lý, đơn cử như động thái gần đây của Úc nhằm hạn chế quyền truy cập mạng xã hội đối với trẻ em dưới 16 tuổi. Trong khi các đạo luật như vậy chỉ tập trung vào việc ai là người được phép sử dụng các nền tảng như Instagram và TikTok, chúng lại chưa thể giải quyết được bài toán về những đứa trẻ đang là nhân vật xuất hiện trên các nền tảng đó.

Tương tự, các đạo luật mới ban hành tại một số bang của Mỹ nhằm bảo vệ nguồn thu nhập của các trẻ em làm influencer lại đang dựa trên những công thức vô cùng phức tạp đến mức việc bảo đảm tính tuân thủ luật pháp có thể phải cần đến cả một kế toán viên pháp lý (forensic accountant). Trong khi lại có rất ít quy định về giờ giấc hay điều kiện làm việc. Khác với các diễn viên nhí vốn được bảo vệ bởi những quy định nghiêm ngặt về số giờ làm việc, thời gian nghỉ ngơi và việc học tập, những đứa trẻ làm influencer lại đang sống trong một thế giới hoàn toàn không có ranh giới rõ ràng giữa công việc và gia đình.

"Trẻ em làm influencer không nên là đối tượng phải tự mình định hình ranh giới giữa cuộc sống công việc và cuộc sống gia đình, bởi lẽ các em vốn dĩ không nên có cuộc sống công việc," Latifi viết. "Thế nhưng thực tế là các em đang phải tự mình thực hiện và lịch trình làm việc có thể làm chúng kiệt sức."

Tác giả Latifi lập luận rằng trách nhiệm bảo vệ trẻ em cuối cùng vẫn thuộc về các bậc cha mẹ. Mục tiêu cốt lõi của các công ty công nghệ "là lợi nhuận, chứ không phải đạo đức," bà nói. "Nếu chúng ta ngồi chờ các tập đoàn này ra tay can thiệp, chúng ta sẽ phải chờ đợi một thời gian rất dài." Điều tương tự cũng xảy ra với các nhãn hàng, những bên có thể chi trả tới sáu chữ số cho một bài đăng duy nhất trên Instagram.

Khi công chúng vô tình nhìn thấy những góc khuất phía sau hậu trường của các kênh vlogger gia đình, làn sóng tẩy chay có thể ập đến ngay lập tức. Một người mẹ làm influencer từng vô tình tải lên một video trên kênh YouTube có 500.000 người đăng ký, ghi lại cảnh bà đang hướng dẫn con trai cách khóc như thế nào trước căn bệnh có thể đe dọa đến tính mạng của chú chó cưng. "Video đó đã chứng thực cho những lo ngại đen tối nhất của mọi người về các vlogger gia đình: Họ đang khai thác những khoảnh khắc dễ bị tổn thương nhất của con cái trước ống kính máy ảnh chỉ để đổi lấy lượt xem và người theo dõi," Latifi viết.

Mặc dù người mẹ này hiện vẫn duy trì một kênh YouTube đang hoạt động với hơn 500.000 người đăng ký, Latifi ghi nhận rằng cô ta hiện rất hiếm khi đăng bài và lượng lượt xem thu về cũng tương đối thấp.

Một kênh vlogger gia đình khác, do Myka và James Stauffer điều hành, từng hứng chịu làn sóng tẩy chay dữ dội vào năm 2020. Cặp đôi đến từ bang Ohio này đã xây dựng được một lượng người theo dõi khổng lồ nhờ việc ghi lại hành trình nhận nuôi một đứa trẻ có nhu cầu đặc biệt đến từ Trung Quốc. Thậm chí, có thời điểm họ còn kêu gọi người theo dõi "quyên góp" 5 USD cho mỗi mảnh ghép của một bức tranh xếp hình để cùng nhau hé lộ bức ảnh đầu tiên của cậu con trai. Tuy nhiên, sau đó họ lại tuyên bố rằng đã "chuyển giao" cậu bé cho một gia đình khác. "Những người chỉ trích đã cáo buộc vợ chồng nhà Stauffer nhận nuôi bé Huxley chỉ để làm nội dung câu tương tác và vứt bỏ cậu bé khi bắt đầu gặp phải những khó khăn," Latifi viết.

Bất chấp những giám sát chặt chẽ mà thế giới influencer gia đình phải đối mặt trong những năm gần đây, từ các bài phóng sự điều tra vạch trần làm tiêu tan sự nghiệp cho đến các phiên tòa hình sự gây chấn động dư luận, ngành công nghiệp này nhìn chung vẫn lớn mạnh và mang lại lợi nhuận cao hơn bao giờ hết. Thị trường influencer toàn cầu được dự báo sẽ chạm mốc 32,5 tỉ USD vào năm 2025, theo Statista, khi các nhãn hàng ngày càng đổ nhiều tiền hơn vào tiếp thị qua người sáng tạo nội dung. Thế hệ trẻ em đầu tiên lớn lên trên không gian mạng giờ đây đang bắt đầu sinh con, và mô hình kinh doanh gia đình này đang bước vào một kỷ nguyên mới.

Thế nhưng, cuốn sách Like, Follow, Subscribe không đơn thuần là một lời kết tội dành cho các bậc cha mẹ làm influencer. Tác giả cũng khám phá cả khía cạnh tự do tài chính mà công việc influencer có thể mang lại, đặc biệt là đối với những người mẹ ở tuổi vị thành niên và những phụ nữ vốn có thể phải chật vật để kiếm thu nhập bên ngoài xã hội. Bà lo ngại rằng nỗi bất an về kinh tế cùng cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt ngày càng tồi tệ có thể "tạo ra áp lực khiến các nội dung ngày càng trở nên sốc và điên rồ hơn."

"Hệ thống kinh tế của chúng ta đã thất bại nếu một số người thuộc nhóm dễ bị tổn thương nhất trong xã hội (chẳng hạn như các bậc cha mẹ ở tuổi vị thành niên) phải tham gia vào trò chơi xổ số để cầu may sự nổi tiếng trên mạng xã hội, với hy vọng có thể chăm lo được cho gia đình mình," bà viết.

Trong phần kết của cuốn sách, Latifi cảnh báo độc giả không nên quy chụp tất cả các bậc phụ huynh kiếm tiền từ cuộc sống của con cái đều là người xấu. Một số đứa trẻ thực sự thích thú khi được đứng trước ống kính máy ảnh; trong khi số khác lại bị bỏ bê, bỏ mặc chỉ để phục vụ cho mục tiêu săn tìm sự nổi tiếng.

Chính bản thân cũng là một người mới làm mẹ, Latifi suy ngẫm về việc quá trình thực hiện phóng sự cho cuốn sách này đã định hình lại tư duy của chính bà về việc nuôi dạy con cái như thế nào. "Nguồn tiền đó lớn đến mức hoa mắt; sự nổi tiếng đó thật say đắm; và cơ hội tự do tài chính đó có thể gây choáng váng," bà viết. "Tôi biết tất cả những điều đó. Thế nhưng, tôi sẽ không bao giờ, không bao giờ, dù chỉ một giây, thực hiện một cuộc đánh đổi như vậy."