Trung Quốc hiện có hơn 60 công ty phát triển robot hình người, chiếm hơn một nửa tổng số nhà sản xuất toàn cầu. Khác với Mỹ và châu Âu vốn tập trung vào các mẫu thử nghiệm đắt đỏ, Trung Quốc đang đẩy nhanh quá trình sản xuất hàng loạt với mục tiêu triển khai thực tế từ giai đoạn 2026–2027. Robot hình người được xem không chỉ là sản phẩm công nghệ mà còn là lời giải cho thiếu hụt lao động, cạnh tranh kinh tế và thậm chí các kịch bản an ninh trong dài hạn.

Unitree và biểu tượng của “China speed”

Một trong những hình ảnh mang tính biểu tượng cho xu hướng này là sự xuất hiện của Wang Xingxing, CEO 34 tuổi của Unitree Robotics, tại hội nghị doanh nghiệp do Chủ tịch Tập Cận Bình chủ trì đầu năm 2025. Giữa những tên tuổi kỳ cựu của công nghệ Trung Quốc, Unitree được xem là đại diện cho thế hệ doanh nghiệp mới với khả năng tạo đột phá nhờ chi phí thấp và tốc độ triển khai nhanh.

Unitree từng gây chú ý với các dòng robot bốn chân giá rẻ và tiếp tục áp dụng triết lý đó cho robot hình người. Mẫu Unitree H1 có giá khoảng 90.000 USD, thấp hơn đáng kể so với Atlas của Boston Dynamics vốn được ước tính ở mức hàng trăm nghìn USD. Trong khi các đối thủ phương Tây vẫn dừng ở giai đoạn prototype, Unitree đã chuẩn bị cho sản xuất quy mô lớn.

Wang Xingxing cho rằng robot hình người đang tiến hóa nhanh hơn dự báo ban đầu. Theo ông, từ năm 2026 hoặc 2027, humanoid có thể được triển khai rộng rãi trong sản xuất và dịch vụ. Nhiều chuyên gia ví Unitree với DeepSeek của ngành robot khi cả hai đều cho thấy khả năng đưa công nghệ tiên tiến về mức giá đại chúng. Lợi thế chuỗi cung ứng và chính sách nhà nước Theo Parlons Futur, yếu tố quyết định giúp Trung Quốc vượt lên là chuỗi cung ứng.

Sự bùng nổ của ngành xe điện trong thập kỷ qua đã tạo nền tảng hoàn chỉnh cho robot hình người, từ pin lithium-ion, động cơ điện đến actuator chính xác và linh kiện điện tử. Trung Quốc hiện kiểm soát khoảng 60–70% chuỗi cung ứng toàn cầu cho các bộ phận quan trọng của robot. Nhờ đó, chi phí sản xuất được kéo xuống mức thấp.

Mẫu Unitree G1 có giá chỉ khoảng 16.000–20.000 USD, thấp hơn nhiều so với các sản phẩm tương đương từ Mỹ. Các dự báo cho thấy đến năm 2027, giá thành một robot hình người cỡ lớn tại Trung Quốc có thể giảm xuống dưới 20.000 USD, mở đường cho triển khai đại trà. Sự phát triển này gắn chặt với định hướng chính sách. Made in China 2025 xác định robot là lĩnh vực chiến lược. Kế hoạch Robot+ do Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin phối hợp với nhiều cơ quan triển khai nhằm đưa robot vào nhà máy, bệnh viện và dịch vụ.

Báo cáo Công tác Chính phủ năm 2025 lần đầu đưa khái niệm trí tuệ nhân dạng vào nhóm ngành công nghiệp tương lai. Các địa phương như Bắc Kinh, Thượng Hải, Thâm Quyến và Hàng Châu cũng cạnh tranh thu hút doanh nghiệp robot bằng ưu đãi đất đai, thuế và quỹ đầu tư. Hệ quả là hàng trăm startup xuất hiện, tạo ra tốc độ cải tiến nhanh và áp lực cạnh tranh mạnh mẽ.

Từ lợi thế nội địa đến cuộc đua địa chính trị

Điểm khác biệt của Trung Quốc không nằm ở việc sao chép công nghệ mà ở khả năng mở rộng quy mô với tốc độ cao. Trong khi Tesla Optimus dự kiến chỉ sản xuất vài nghìn đơn vị vào năm 2026, các công ty Trung Quốc đã bắt đầu triển khai robot trong nhà máy ô tô, kho bãi và dịch vụ.

Một số thử nghiệm còn mở rộng sang các kịch bản an ninh, làm dấy lên lo ngại tại Mỹ về nguy cơ phụ thuộc chuỗi cung ứng robot. Robot hình người cũng được xem là công cụ giải quyết bài toán dân số già hóa và thiếu lao động. Chúng có thể thay thế con người trong công việc nguy hiểm hoặc lặp lại và hỗ trợ chăm sóc người cao tuổi, lĩnh vực đang thiếu nhân lực nghiêm trọng tại Trung Quốc.

Dù triển vọng lớn, thách thức vẫn tồn tại. Thời lượng pin còn hạn chế, độ khéo léo chưa đạt mức con người và nguy cơ đầu tư quá nóng là những rào cản cần vượt qua. Tuy vậy, với lợi thế chuỗi cung ứng, chi phí thấp và “China speed”, nhiều chuyên gia cho rằng Trung Quốc đang dẫn trước ít nhất một bước trong cuộc đua robot hình người. Nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn, robot hình người “Made in China” có thể lặp lại kịch bản từng xảy ra với xe điện và pin mặt trời, nơi Trung Quốc từ kẻ theo sau đã vươn lên vị trí dẫn đầu toàn cầu.