Cùng quay trở lại năm trước khi iPhone ra đời. Đây là thời điểm các hãng bắt đầu chuyển cuộc đua từ khả năng nghe gọi sang trải nghiệm đa phương tiện, với camera độ phân giải cao hơn, nghe nhạc MP3, kết nối Bluetooth và hệ điều hành hỗ trợ cài đặt ứng dụng. Chỉ một năm trước khi iPhone ra đời, Nokia, Motorola hay Sony Ericsson liên tiếp tung ra những sản phẩm tạo dấu ấn, góp phần định hình xu hướng của thị trường trong nhiều năm sau đó.

Tại Việt Nam, điện thoại vẫn là mặt hàng có giá trị lớn. Một mẫu máy thuộc phân khúc trung hoặc cao cấp thường tương đương vài tháng thu nhập của người lao động. Điều đó không ngăn cản sức hút của các sản phẩm mới. Mỗi lần một mẫu Nokia xuất hiện tại các đại lý đều thu hút đông người đến xem, trải nghiệm và hỏi giá. Những bảng quảng cáo cỡ lớn trên Xa lộ Hà Nội, khu vực Hàng Xanh hay các tuyến đường trung tâm TP HCM trở thành điểm nhấn của các chiến dịch tiếp thị, phản ánh mức độ cạnh tranh quyết liệt giữa các hãng.

Trong số hàng chục sản phẩm được giới thiệu năm đó, Nokia 5300 XpressMusic, Nokia N73, Nokia 6300 và Motorola KRZR K2 là những mẫu máy tạo ảnh hưởng rõ nét nhất. Mỗi sản phẩm đại diện cho một hướng phát triển khác nhau của ngành di động, từ âm nhạc, nhiếp ảnh đến thiết kế thời trang.

Những chiếc Nokia định hình phong cách

Nokia 5300 đánh dấu thời điểm hãng Phần Lan đẩy mạnh chiến lược XpressMusic nhằm cạnh tranh với máy nghe nhạc chuyên dụng và iPod của Apple. Thay vì chỉ bổ sung tính năng phát MP3, Nokia thiết kế riêng một dòng sản phẩm hướng đến nhu cầu giải trí, với các phím điều khiển nhạc chuyên dụng, giao diện tối ưu cho nghe nhạc và khả năng mở rộng bộ nhớ bằng thẻ microSD.

Ở thời điểm ra mắt, màn hình QVGA 2,1 inch, Bluetooth A2DP để nghe nhạc stereo không dây hay khả năng lưu hàng trăm bài hát trên thẻ nhớ 2 GB đều là những thông số nổi bật. Đó là giai đoạn điện thoại bắt đầu thay thế máy nghe nhạc MP3 cầm tay, mở ra xu hướng tích hợp nhiều chức năng trên cùng một thiết bị.

5300 cũng là một trong những mẫu máy thành công nhất của Nokia tại phân khúc tầm trung nhờ thiết kế trượt trẻ trung và mức giá dễ tiếp cận hơn dòng Nseries.

Nếu 5300 tập trung vào âm nhạc, N73 lại là đại diện cho tham vọng của Nokia trong lĩnh vực hình ảnh.

Camera 3,2 megapixel sử dụng ống kính Carl Zeiss cùng khả năng lấy nét tự động là một bước tiến đáng kể so với mặt bằng chung năm 2006. Đây cũng là một trong những mẫu máy góp phần thay đổi cách người dùng nhìn nhận camera trên điện thoại, từ tính năng phụ thành yếu tố quyết định khi lựa chọn sản phẩm.

N73 còn chạy hệ điều hành Symbian S60 thế hệ thứ ba, hỗ trợ cài đặt ứng dụng bên thứ ba, duyệt web và xử lý đa nhiệm. Với Nokia, chiếc máy được định vị như một "multimedia computer" thay vì điện thoại thông thường. Chiến lược này sau đó được nhiều hãng khác học theo trước khi smartphone màn hình cảm ứng trở thành xu hướng chủ đạo.

Không theo đuổi camera hay âm nhạc, Nokia 6300 cho thấy thiết kế cũng có thể trở thành yếu tố tạo nên một sản phẩm bán chạy.

Khung thép không gỉ, thân máy mỏng chỉ 11,7 mm và trọng lượng khoảng 91 gram giúp 6300 nổi bật giữa phần lớn điện thoại vỏ nhựa trên thị trường. Kiểu dáng tối giản nhưng sang trọng khiến mẫu máy này phù hợp với nhiều nhóm khách hàng, từ nhân viên văn phòng đến doanh nhân.

Về cấu hình, 6300 chỉ ở mức khá với camera 2 megapixel, màn hình QVGA và nền tảng Series 40. Tuy nhiên, sự cân bằng giữa thiết kế, độ bền, trải nghiệm sử dụng và giá bán đã giúp đây trở thành một trong những mẫu điện thoại thành công nhất của Nokia trong giai đoạn cuối thời kỳ điện thoại phổ thông.

Đến những “mẫu dao cạo” của Motorola

Trong khi Nokia thống trị thị trường nhờ danh mục sản phẩm đa dạng, Motorola chọn cách tạo khác biệt bằng thiết kế.

KRZR K2 là phiên bản kế nhiệm dòng RAZR nổi tiếng, tiếp tục theo đuổi triết lý điện thoại siêu mỏng kết hợp vật liệu cao cấp. Mặt kính bóng, thiết kế gập và các đường nét sắc sảo giúp chiếc máy mang đậm tính thời trang hơn nhiều đối thủ cùng thời.

Dù doanh số không thể sánh với các mẫu Nokia, KRZR K2 cho thấy cuộc cạnh tranh trên thị trường di động khi đó không còn xoay quanh cấu hình. Thiết kế, vật liệu và trải nghiệm sử dụng bắt đầu trở thành những yếu tố quan trọng trong quyết định mua hàng.

Nhìn từ năm 2026, camera 3,2 megapixel, bộ nhớ vài chục MB hay màn hình 2 inch thì như những thông tin cổ xưa "thời Tống". Tuy nhiên, hai thập kỷ trước, đó đều là những cột mốc công nghệ.

Camera Carl Zeiss trên N73 đưa chất lượng ảnh của điện thoại tiến gần máy ảnh số. Dòng XpressMusic mở đường cho xu hướng tích hợp máy nghe nhạc vào điện thoại. Nokia 6300 chứng minh vật liệu cao cấp có thể xuất hiện ở phân khúc trung cấp, còn Motorola KRZR K2 góp phần thúc đẩy cuộc đua thiết kế.

Những đổi mới này cũng phản ánh sự chuyển dịch của ngành công nghiệp di động. Các hãng không còn cạnh tranh đơn thuần về thời lượng pin hay chất lượng sóng, mà bắt đầu xây dựng hệ sinh thái trải nghiệm xoay quanh hình ảnh, âm nhạc, Internet và phong cách sống.

Chỉ một năm sau, iPhone xuất hiện và mở ra kỷ nguyên màn hình cảm ứng. Nhiều công nghệ từng được xem là đỉnh cao nhanh chóng trở nên lỗi thời. Dẫu vậy, nhìn lại sau 20 năm, Nokia 5300, N73, 6300 hay Motorola KRZR K2 vẫn được xem là những sản phẩm tiêu biểu của giai đoạn chuyển giao giữa điện thoại phổ thông và smartphone.

Chúng không chỉ thành công về mặt doanh số, mà còn phản ánh cách các hãng công nghệ định hình nhu cầu người dùng thông qua âm nhạc, nhiếp ảnh, thiết kế và trải nghiệm đa phương tiện. Đó cũng là nền tảng để ngành công nghiệp di động bước vào cuộc cách mạng smartphone chỉ ít lâu sau đó.