Các quan chức Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) phát tín hiệu rằng một thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran chưa chắc sẽ ngăn họ tiếp tục nâng lãi suất, ngay cả khi điều đó giúp tránh tình trạng lạm phát tăng mạnh hơn dự kiến.

Các nhà hoạch định chính sách, trong đó có Chủ tịch Christine Lagarde, hoan nghênh triển vọng hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz được nối lại. Tuy nhiên, họ cho rằng những thiệt hại kinh tế đáng kể đã xảy ra và không hối tiếc về quyết định tăng lãi suất trong tuần trước.

“Chi phí năng lượng cao nhiều khả năng sẽ kéo dài lâu hơn kỳ vọng của nhiều người,” thành viên Hội đồng Thống đốc ECB Peter Kazimir nói. “Ngay cả với khuôn khổ hòa bình Mỹ - Iran vừa được công bố, những thiệt hại tại Trung Đông cũng không thể được khắc phục chỉ sau một đêm.”

Mối lo lớn nhất là quá trình khôi phục năng lực sản xuất, sửa chữa cơ sở hạ tầng và đưa các tàu vận tải trở lại hoạt động sẽ cần thời gian. Trong khi đó, nỗ lực tái xây dựng lượng dự trữ sẽ tiếp tục giữ giá dầu ở mức cao.

Rủi ro đối với khu vực đồng euro gồm 21 quốc gia là các doanh nghiệp và người lao động phản ứng bằng cách tăng giá bán và yêu cầu mức lương cao hơn, khiến lạm phát duy trì cao hơn đáng kể so với mục tiêu 2%.

Phần lớn các nhà phân tích vẫn cho rằng ECB sẽ tiếp tục hành động. Các nhà giao dịch cũng đang đặt cược vào ít nhất một đợt tăng lãi suất tiền gửi thêm 0,25 điểm phần trăm trong năm nay, đưa mức lãi suất này lên 2,5%.

Theo Greg Fuzesi, nhà kinh tế tại JPMorgan, khả năng đạt được thỏa thuận hòa bình “đang giúp giảm bớt một phần áp lực đối với ECB”.

“Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa áp lực phải tăng lãi suất đã giảm đi đáng kể,” ông nói.

Fuzesi vẫn dự báo ECB sẽ có thêm một đợt tăng lãi suất vào tháng 9 sau quyết định tuần trước. Trong ghi chú gửi khách hàng, ông viết rằng rủi ro hiện “nghiêng nhẹ về khả năng có thêm đợt tăng thứ ba” trước cuối năm.

Phát biểu của nhiều quan chức ECB dường như củng cố quan điểm này.

Thống đốc Ngân hàng Trung ương Bồ Đào Nha Alvaro Santos Pereira cho rằng thị trường năng lượng sẽ cần thời gian để trở lại bình thường.

Người đồng cấp Latvia của ông, Martins Kazaks, cho biết nền kinh tế đang chứng kiến xu hướng các cú sốc liên tiếp chồng chất lên nhau.

“Chúng tôi cũng nhận thấy cú sốc hiện nay vẫn chưa kết thúc,” Kazaks nói.

Chủ tịch Bundesbank Joachim Nagel bổ sung rằng các biện pháp tài khóa tạm thời nhằm hạ giá năng lượng đang dần hết hiệu lực có thể tiếp tục đẩy lạm phát tăng trong những tháng tới.

“Việc xung đột chấm dứt chưa chắc đồng nghĩa cú sốc sẽ lập tức biến mất,” thành viên Hội đồng Thống đốc ECB Gabriel Makhlouf phát biểu hôm thứ Ba tại Dublin. “Cần chờ xem chuỗi cung ứng trở lại bình thường nhanh đến đâu và giá năng lượng điều chỉnh với tốc độ nào.”

Bloomberg Economics nhận định:

“Thỏa thuận này không làm thay đổi dự báo của chúng tôi về lộ trình lãi suất của ECB. Chúng tôi vẫn dự kiến ECB sẽ tăng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản vào tháng 9. Tuy nhiên, nếu giá năng lượng tiếp tục hạ nhiệt, rủi ro đối với dự báo đó sẽ nghiêng theo hướng ít phải tăng lãi suất hơn. Mức độ bất định vẫn rất cao khi các chi tiết của bất kỳ thỏa thuận hạt nhân nào với Iran vẫn chưa rõ ràng.”

– David Powell và Simona Delle Chiaie.

Giá dầu đã giảm xuống dưới 80 USD/thùng từ khoảng 110 USD/thùng ở đỉnh điểm của cuộc chiến. Bloomberg Economics dự báo giá dầu có thể tiếp tục giảm về vùng 70 đến 75 USD/thùng nếu thỏa thuận được hoàn tất và triển khai.

Dù vậy, mức giá này vẫn cao hơn thời điểm trước chiến tranh. Kinh tế trưởng ECB Philip Lane bày tỏ lo ngại rằng đà giảm hiện nay sẽ không đủ để ngăn áp lực lạm phát gia tăng.

“Bốn tháng giá năng lượng duy trì ở mức cao đồng nghĩa chúng tôi có thể thấy trong chuỗi dữ liệu lạm phát sắp tới rằng lạm phát sẽ vượt 3%,” Lane phát biểu hôm thứ Ba. “Sẽ có các tác động gián tiếp lên thực phẩm, hàng hóa và dịch vụ trong năm nay cũng như năm tới.”

Kịch bản cơ sở của ECB dự báo lạm phát sẽ trở lại mục tiêu 2% vào năm 2028. Tuy nhiên, chỉ số mà Lane đặc biệt ưa dùng để đánh giá mức độ áp lực giá cả tác động tới người tiêu dùng, tức lạm phát loại trừ năng lượng nhưng vẫn bao gồm thực phẩm, được dự báo duy trì trên ngưỡng đó ít nhất đến hết năm 2028.

Điều này ít nhiều cho thấy sự lo ngại của vị kinh tế trưởng người Ireland, người chịu trách nhiệm đề xuất chính sách với các đồng nghiệp khi Hội đồng Thống đốc họp để quyết định lãi suất.

Jari Stehn, kinh tế trưởng khu vực châu Âu của Goldman Sachs, cũng nhấn mạnh rằng nhu cầu phản ứng chính sách có lẽ cao hơn đối với ECB so với Fed hay Ngân hàng Trung ương Anh. Hai cơ quan này cũng họp trong tuần này.

Nguyên nhân là ECB đã hạ lãi suất về mức trung tính trước khi chiến tranh Iran bùng phát. Vì vậy, nếu muốn tạo tác động kìm hãm đối với nền kinh tế, ECB cần phải nâng lãi suất trở lại.

“Trong lịch sử, ECB cũng phản ứng nhất quán hơn nhiều trước các cú sốc năng lượng,” Stehn nói thêm. “Khi lạm phát toàn phần tăng cao đáng kể so với mục tiêu 2%, ECB thường có động thái đáp trả. Một phần nguyên nhân là khác với Fed, ECB chỉ có một nhiệm vụ duy nhất: Đảm bảo ổn định giá cả.”

Tuy nhiên, Thống đốc mới của Ngân hàng Trung ương Pháp Emmanuel Moulin kêu gọi các đồng nghiệp tôn trọng thỏa thuận trước đó về việc không cam kết trước lộ trình chính sách.

“Dù tất cả đều đồng thuận về việc tăng lãi suất, chúng tôi cũng thống nhất rằng quyết định đó không phát tín hiệu bắt đầu một chu kỳ thắt chặt mới,” ông nói trong cuộc phỏng vấn với Les Echos.

Ngay cả trong giới kinh tế học cũng có những ý kiến đặt câu hỏi về sự cần thiết của các đợt tăng lãi suất tiếp theo hoặc ít nhất cho rằng tháng 9 sẽ là thời điểm phù hợp hơn tháng 7 để đưa ra đánh giá.

“Thỏa thuận này sẽ làm suy yếu một phần động lực của chiến dịch tăng lãi suất vì nó làm tăng giá trị của việc chờ đợi thêm dữ liệu,” Spyros Andreopoulos tại Thin Ice Macroeconomics nhận định. “Giá dầu giảm sẽ giúp hạ nhiệt phần nào lạm phát toàn phần và góp phần duy trì sự ổn định của kỳ vọng lạm phát. Điều đó sẽ tạo thêm thời gian để chờ đợi thông tin mới.”

Bản thân Lagarde cũng phát tín hiệu rằng bà sẽ không để những cuộc thảo luận về thỏa thuận hòa bình làm xao nhãng nhiệm vụ của mình.

“Nếu thông tin này được xác nhận bằng các diễn biến trong những ngày tới và bằng việc ký kết một biên bản ghi nhớ, đó là tin tốt,” bà phát biểu trên đài phát thanh Pháp hôm thứ Hai. “Nhưng tôi phải dập tắt lạm phát nếu nó bùng phát trở lại. Bởi nếu lạm phát thoát khỏi tầm kiểm soát, việc kéo nó trở lại sẽ khó khăn hơn nhiều, tốn kém hơn nhiều và tình trạng lạm phát kéo dài là điều không thể chấp nhận.”

— Với sự hỗ trợ của Alice Gledhill