Màn giải cứu nghẹt thở tại vịnh Oman

Giới quan sát và ngành năng lượng Việt Nam vừa trải qua những ngày hồi hộp khi dòng sự kiện liên quan đến siêu tàu chở dầu Agios Fanourios I liên tục được cập nhật. Trước đó, tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) đã gửi văn bản đến Bộ Tư lệnh Trung ương lực lượng Hải quân Mỹ (NAVCENT), để thông tin làm rõ lô hàng có "tầm quan trọng đặc biệt" đối với người dân Việt Nam.

Đây là nguồn nguyên liệu giúp duy trì hoạt động liên tục cho nhà máy lọc dầu Nghi Sơn trong bối cảnh eo biển Hormuz bị phong tỏa do chiến sự tại Iran. Sau 5 ngày bị phong tỏa và kiểm tra nghiêm ngặt vì nghi ngờ chở dầu lậu, con tàu chở gần 2 triệu thùng dầu thô từ Iraq cuối cùng đã được phía Mỹ cho phép tiếp tục hành trình về Việt Nam, giải tỏa nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trong nước.

Tuy nhiên, khi con tàu đã an toàn hướng về Nghi Sơn, một câu hỏi lớn ở hậu trường bắt đầu lộ diện: Ai thực sự là bên đã mạo hiểm đứng ra thu xếp logistics cho lô dầu này, và họ kiếm được bao nhiêu tiền từ một canh bạc như vậy?

Danh tính nhà đạo diễn

Cái tên đứng sau toàn bộ hành trình đầy kịch tính của tàu Agios Fanourios I, theo các nguồn tin thân cận được Bloomberg dẫn lại, không phải là một đại gia dầu mỏ quen thuộc, mà là Lytton SA, một công ty thương mại nhỏ có trụ sở tại Geneva (Thụy Sĩ).

Thông tin từ Bloomberg chỉ ra, Lytton chỉ mới được thành lập vào năm 2024 do Hakim Darbouche, nhà giao dịch dầu mỏ từng làm việc cho tập đoàn Trafigura, và Alan Konyar, người từng là giám đốc điều hành của Onex DMCC. Tại Iraq, Lytton được biết đến với một thỏa thuận tiếp thị các sản phẩm dầu từ nhà máy lọc dầu Taurus ở khu vực Kurdistan, đồng thời hoạt động tại Địa Trung Hải và Đông Á.

Dù số dầu được giao cho tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL), nhưng chính Lytton mới là đơn vị đã "chịu trách nhiệm đưa tàu vượt qua eo biển Hormuz và tiếp tục hành trình sau đó," theo Bloomberg.

Trước các câu hỏi chất vấn từ truyền thông, cả Lytton và PetroVietnam đều từ chối bình luận. Trong khi đó, Eastern Mediterranean Maritime, đơn vị quản lý tàu Agios Fanourios I, cho biết trong một tuyên bố rằng họ "không hề biết về sự tham gia của bất kỳ công ty nào khác ngoài các công ty dầu khí nhà nước của Việt Nam và Iraq."

Biên lợi nhuận lớn

Phần thưởng cho sự dũng cảm của hãng buôn Thụy Sĩ khi chấp nhận tham gia thương vụ trong vùng chiến sự khá lớn.

Bloomberg dẫn một nguồn tin thân cận tiết lộ Lytton đã mua số dầu này tại cảng Basrah của Iraq với mức chiết khấu lên tới 18 USD/thùng so với giá chuẩn. Dựa trên mức giá chênh lệch đang được áp dụng cho dầu mỏ bên ngoài vịnh Ba Tư, điều này đồng nghĩa với một khoản lợi nhuận gộp rơi vào khoảng 60 triệu USD dành cho nhà giao dịch này.

Các khoản lợi nhuận khổng lồ này đang thu hút sự quan tâm rộng rãi từ các tên tuổi lớn đã có vị thế trên thị trường dầu mỏ cho đến những tân binh mới gia nhập. Thậm chí, công ty dầu khí nhà nước của Iraq đã chào bán các lô hàng với mức chiết khấu lên tới 33,40 USD/thùng trong tháng này cho "bất kỳ ai sẵn sàng mua dầu ngay từ bên trong vùng Vịnh và dũng cảm tìm đường ra ngoài."

Đây là minh chứng mới nhất cho thấy các nhà giao dịch đang kiếm lời như thế nào từ sự gián đoạn lịch sử trên thị trường hàng hóa do cuộc chiến tại Iran gây ra.

Các đại gia buôn dầu hàng đầu thế giới đang tận hưởng những kết quả kinh doanh kỷ lục nhất từ trước đến nay, với biên lợi nhuận thương mại lên tới 20 đến 30 USD/thùng, tương đương 40 triệu đến 60 triệu USD cho mỗi chuyến siêu tàu chở dầu, so với mức thông thường vốn chỉ vỏn vẹn vài xu.

Ba lần đối mặt quân đội Iran và cuộc vây ráp của Hải quân Mỹ

Hành trình đưa gần 2 triệu thùng dầu về đến Nghi Sơn thực chất là một chuỗi những cuộc đấu trí nghẹt thở trên biển. Tàu Agios Fanourios I băng qua eo biển sau khi nhận được thông báo rằng chính quyền Iran sẵn sàng cho phép con tàu đi qua, đặc quyền được bảo đảm trực tiếp thông qua các lối ngoại giao của chính phủ Iraq.

Tuy nhiên, thực tế trên biển nguy hiểm hơn nhiều. Khi con tàu cố gắng di chuyển qua eo biển, phía Iran đã hai lần yêu cầu tàu phải quay đầu, và tàu chỉ được phép tiếp tục hành trình sau những nỗ lực vận động ngoại giao dồn dập từ phía Iraq. Một nguồn tin tiết lộ thêm rằng trong lần thứ ba, con tàu thậm chí đã bị ra lệnh phải chuyển hướng về phía cảng Bandar Abbas của Iran. Dù vậy, phía Eastern Mediterranean khẳng định con tàu đã quyết định không đi vào cảng của Iran và cũng chưa từng bị lực lượng nào áp sát lên tàu.

Khi con tàu cuối cùng cũng ra khỏi eo biển vào đêm 10.5, những tưởng chuyến hải trình đã thành công tốt đẹp, thì hàng rào phong tỏa của hải quân Mỹ lại bất ngờ ra lệnh dừng tàu vì nghi ngờ tàu chở dầu này có thể đã bốc xếp dầu thô của Iran. Phải nhờ đến lá thư can thiệp trực tiếp mang tính bước ngoặt của PVOIL và 5 ngày sàng lọc gắt gao của Hải quân Mỹ, con tàu mới được tiếp tục hành trình.

Theo dữ liệu hàng hải mới nhất từ MarineTraffic, vào tối ngày 25.5 (giờ Việt Nam), siêu tàu chở dầu này đã chính thức tiến vào eo biển Malacca, đoạn nằm giữa khu vực Medan (Indonesia) và bờ biển Malaysia. Con tàu đang duy trì tốc độ ổn định để chuẩn bị tiến vào Biển Đông, hướng thẳng về cảng lọc hóa dầu Nghi Sơn, khép lại một hành trình dài đầy biến động.. 

Chi phí cao

Mặc dù mức lợi nhuận gộp tiềm năng lên đến 60 triệu USD, theo Bloomberg, không phải tất cả số tiền lãi đó đều thuộc về Lytton.

Một nguồn tin cho biết, giá cước vận tải biển đã tăng vọt kể từ khi chiến tranh bùng nổ, đồng nghĩa với việc chi phí vận chuyển của tàu Agios Fanourios I tiêu tốn khoảng 35 triệu đến 40 triệu USD. Chi phí lưu bến bãi, khoản phí tính theo ngày mà các công ty vận tải áp dụng cho bất kỳ sự chậm trễ nào, cũng tăng cao, bào mòn lợi nhuận của nhà giao dịch. Phía Eastern Mediterranean từ chối xác nhận các số liệu tài chính cụ thể này.

Bên cạnh chi phí vận tải, rủi ro lớn nhất đối với các hãng buôn nhỏ như Lytton chính là gọng kìm trừng phạt của quốc tế. Theo Bloomberg, Iran đã và đang yêu cầu các chủ tàu phải nộp một khoản phí để đi qua eo biển Hormuz. Liệu có bao nhiêu bên chấp nhận chi trả vẫn là một ẩn số, nhưng bộ Tài chính Mỹ đã đưa ra cảnh báo rất đanh thép: "Hành vi trả phí tổn này là vi phạm các lệnh trừng phạt của Mỹ, và bất kỳ công ty nước ngoài nào làm như vậy đều đối mặt với rủi ro chính họ sẽ bị trừng phạt."

Để bảo vệ mình trước các rủi ro pháp lý có thể bóp nghẹt doanh nghiệp bất cứ lúc nào, một nguồn tin thân cận với Lytton và cả phía đại diện Eastern Mediterranean đều đồng loạt khẳng định: Không có bất kỳ khoản phí tổn nào được trả cho Tehran.

Xu hướng mới của dòng năng lượng

Việc xuất hiện của những doanh nghiệp như Lytton SA tại hậu trường chuyến tàu về Nghi Sơn không phải là điều gì mới trong thế giới kinh doanh hàng hóa. Độc giả có thể bắt gặp các câu chuyện tương tự trong cuốn sách "Bán cả thế giới: Tiền bạc, Quyền lực và Thương nhân" (được Times xuất bản tại Việt Nam năm 2025).

Trong tác phẩm này, hai tác giả Javier Blas và Jack Farchy, những người từng có nhiều năm kinh nghiệm theo dõi mảng hàng hóa tại Bloomberg, đã vén bức màn bí mật về một nhóm nhỏ các công ty thương mại tư nhân như Trafigura, Vitol, Glencore. Họ là những thế lực nắm giữ quyền kiểm soát luồng chảy của các loại tài nguyên thiết yếu nhất hành tinh, từ dầu mỏ, khí đốt cho đến kim loại và ngũ cốc. Họ không phải là những cái tên quen thuộc với công chúng, nhưng lại có sức ảnh hưởng kinh tế vô cùng lớn thông qua hoạt động tại những khu vực bất ổn nhất thế giới.

Trong bối cảnh hiện tại, các tập đoàn thương mại lớn nhất có thể tận dụng lợi thế về quy mô và năng lực tài chính để nắm bắt thời cơ, nhưng rủi ro khi dẫn dắt một lô hàng trị giá hàng trăm triệu USD vượt qua eo biển Hormuz lại lớn hơn. Đó chính là kẽ hở và cơ hội cho các công ty nhỏ hơn, linh hoạt hơn như Lytton SA dấn thân.

Hành trình đưa tàu Agios Fanourios I về Việt Nam cho thấy các mạng lưới giao dịch linh hoạt, táo bạo, với các thương nhân bóng đêm sẵn sàng đi vào vùng chiến sự để săn tìm lợi nhuận.