Sau khi dầu thô Brent giảm gần 25% trong 10 ngày, người ta dễ cho rằng thị trường đang phản ánh khả năng hòa bình. Nhưng không phải vậy. Thay vì dự đoán xung đột giữa Mỹ và Iran đã kết thúc, các nhà giao dịch đang nhận định rằng nguy cơ giao tranh bùng phát lần thứ ba trong ngắn hạn là không đáng kể. Tuy nhiên, nếu hai nước đạt được một thỏa thuận, dù mong manh, giá dầu sẽ giao dịch thấp hơn đáng kể so với mức hiện tại, khoảng 90 USD/thùng.

Vì vậy, có thể nói thị trường hiện đang mắc kẹt trong thế giằng co.

Giá dầu tăng trong tháng 10 giữa những đồn đoán rằng Mỹ sẽ lại bắt đầu ném bom Iran. Tuy nhiên, diễn biến đó đã che lấp sự cải thiện đáng kể trong cán cân cung cầu cơ bản. Bất chấp các cuộc tấn công gần như hàng ngày của Iran nhằm vào các tàu chở dầu, xuất khẩu dầu thô từ Trung Đông, không tính Iran, đã tăng lên hơn 90% so với mức trước chiến tranh, thông qua cả eo biển Hormuz và các tuyến đường vòng.

Sự bùng nổ nguồn cung hiện được phản ánh trên thị trường dầu vật chất, nơi nhiều loại dầu đang được giao dịch với mức chiết khấu sâu so với các hợp đồng tương lai chuẩn Brent và West Texas Intermediate. Chẳng hạn, dầu thô Canada hiện được giao dịch dưới 60 USD/thùng. Khi xuất khẩu từ Trung Đông tăng và sản lượng tại các khu vực khác cũng duy trì ở mức cao, nguồn cung dầu toàn cầu rõ ràng đủ đáp ứng nhu cầu hiện tại. Tôi sẽ không gọi đây là tình trạng dư cung, nhưng lần đầu tiên kể từ khi chiến tranh bắt đầu, thế giới không còn phải rút dầu từ các kho dự trữ mỗi tuần, ngay cả khi một số quốc gia như Ấn Độ và Hàn Quốc bắt đầu khôi phục lượng dự trữ đã suy giảm.

Dù vậy, dòng sản phẩm tinh chế từ Vịnh Ba Tư vẫn bị hạn chế, khiến một số mặt hàng, đặc biệt là dầu diesel và nhiên liệu máy bay, tiếp tục duy trì ở mức cao. Tuy nhiên, nguồn cung đang bắt đầu tăng, tiến gần mức khoảng 60% so với trước chiến tranh. Các nhà máy lọc dầu trong khu vực đã bị hư hại, nhưng phần lớn cơ sở bên ngoài Saudi Arabia đã được sửa chữa hoàn toàn. Xuất khẩu hiện chỉ còn bị hạn chế bởi tình trạng thiếu tàu chở dầu. Tuy nhiên, cuộc đối đầu giữa Nga và Ukraine cũng quan trọng không kém. Khoảng một phần ba mức tăng giá dầu diesel bắt nguồn từ các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu của Nga.

Bất kỳ thỏa thuận nào giữa Mỹ và Iran cũng có khả năng tiếp tục thúc đẩy nguồn cung bằng cách cho phép Iran nối lại hoạt động bán dầu. Trước chiến tranh, Iran thường xuyên xuất khẩu hơn 2,5 triệu thùng dầu thô và sản phẩm tinh chế mỗi ngày. Sản lượng này đủ đáp ứng nhu cầu của Đức, quốc gia tiêu thụ lớn nhất trong Liên minh châu Âu. Hiện nay, Tehran nhiều nhất chỉ có thể buôn lậu 300.000 thùng mỗi ngày, phần lớn bằng xe tải đường bộ qua Iraq và Pakistan, cùng một lượng nhỏ được vận chuyển qua biển Caspi để né phong tỏa của Hải quân Mỹ.

Nỗ lực đưa nhiên liệu ra khỏi Vịnh Ba Tư bằng cách chuyển tải từ tàu sang tàu, vốn tốn nhiều thời gian, cùng các tuyến đường dài hơn, đã khiến chi phí vận chuyển tăng vọt. Chi phí thuê một siêu tàu chở dầu để vận chuyển dầu thô từ khu vực này tới Trung Quốc gần đây tăng lên 1,4 triệu USD mỗi ngày, so với mức dưới 100.000 USD trước chiến tranh. Tuy nhiên, áp lực trên toàn cầu đang bắt đầu giảm, khi chi phí vận chuyển tại châu Mỹ và châu Âu giảm đáng kể trong những ngày gần đây. Một thỏa thuận giữa Iran và Mỹ sẽ kéo dài đà giảm này, nhưng việc duy trì hiện trạng khó có thể kích hoạt một đợt tăng vọt mới.

Chín tháng chiến tranh tại Trung Đông đã khiến lượng dầu dự trữ thương mại và chiến lược suy giảm, có thể lên tới 1 tỉ thùng, còn khoảng 7 tỉ thùng trên toàn cầu. Nhu cầu bổ sung lượng dầu này là có thật, nhưng tốc độ khôi phục có thể đang bị phóng đại. Chẳng hạn, Trung Quốc sẽ chỉ nối lại hoạt động tích trữ khi giá giảm thêm. Dựa trên các diễn biến trong quá khứ, Bắc Kinh sẽ chờ đến khi giá Brent giảm dưới 70 USD/thùng. Việc bổ sung dự trữ sẽ tạo ra một mức sàn cho giá dầu thô, nhưng thấp hơn đáng kể so với hiện nay. Không nên kỳ vọng bất kỳ quốc gia nào khôi phục đáng kể lượng dự trữ khi giá Brent vẫn ở gần 100 USD/thùng.

Thế giằng co càng kéo dài, các quốc gia Trung Đông càng có thêm thời gian xây dựng các tuyến đường vòng mới để né eo biển Hormuz. Hiện nay, những tuyến thay thế bổ sung đó vẫn chưa sẵn sàng. Nhưng đến tháng 4, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất hy vọng có thể bắt đầu bơm dầu thô qua đường ống vòng thứ hai, giúp hoạt động xuất khẩu bền vững hơn và giải phóng năng lực vận chuyển bằng tàu cho các nước khác trong khu vực.

Xét trên mọi phương diện, mức giá dầu hiện tại dường như không hợp lý. Giá dầu hoặc quá thấp vì rủi ro Mỹ và Iran leo thang xung đột, hoặc quá cao vì Washington và Tehran sẽ ký một thỏa thuận. Việc dầu Brent giao dịch quanh 90 USD/thùng là một sự bất thường, phản ánh thế bế tắc hiện tại.